Katar, nihayet istediğini elde etti. Başparmak formundaki bir yarımadadan oluşan bu küçük çöl devleti, dünyanın en tanınan spor aktifliği olan Dünya Kupası’nı düzenlemeye 2009’da beklenmedik biçimde aday olduğunda dünya genelinde tanınmaktan fazlasını istemiyordu. Turnuvaya mesken sahipliği yapması, kimsenin hayal edemeyeceği kadar değerliye mal oldu: servete, vakte, can kayıplarına.
Ancak pazar gecesi havai fişekler Lusail kentinin semalarını doldururken, Arjantinli taraftarlar tezahüratlarını sürdürürken, kadronun yıldızı Lionel Messi dokunmak için ömür uzunluğu beklediği kupayı kucaklarken artık herkes Katar’dan haberdardı.
Hikâyenin görkemli sonu (Arjantin ile Fransa’yı karşı karşıya getiren düş üzere bir final karşılaşması, dünyanın en yeterli futbolcusu Messi’nin birinci Dünya Kupası şampiyonluğu, altı golün akabinde penaltı atışlarıyla sonuçlanan heyecan dolu bir oyun) bunu doğruladı. Katar Buyruğu Pir Tamim Bin Hamad el Teşhis, Ortadoğu’daki birinci Dünya Kupası’na ülkesinin damgasını vurmak istercesine, futbolun en büyük kupasını almak üzere ilerleyen Messi’yi durdurdu ve çekti. Yapılması gereken son bir şey daha vardı.
Körfez ülkelerinde özel günlerde giyilen altın saçaklı siyah cübbeyi (bişt) çıkardı, 18 ayar altından üretilmiş kupayı teslim etmeden evvel bişt’i Messi’nin omuzlarına sardı.
Kutlamalar, rüşvet skandalıyla ihale edilen, Katar’ın toplam 200 milyar dolarlık tertibi gerçekleştirebilmek için işe aldığı göçmen personellerin maruz kaldığı vefatlar ve kazalarla lekelenen, içki satışından pazubentlere kadar her mevzuda tartışmalı kararlarla gölgelenen turnuva için süregelen çalkantılı onyılı sona erdirdi.
Katar, Arap dünyasındaki komşularının erişemediği, FIFA eski başkanı Sepp Blatter’in 2 Aralık 2010’da Zürih’te Katar’ın 2022 Dünya Kupası’na konut sahipliği yapacağına dair hayret verici açıklamasından bu yana geçen vakitte hayal bile edilemeyen bir muvaffakiyete imza atarak yeniden de bir aylığına dünyanın merkezi oldu.
Kupanın, yakın gelecekte böylesine beklenmedik bir konut sahibini yine görmesi mümkün değil. Katar tahminen de Dünya Kupası ölçeğindeki bir turnuva için en uygunsuz konut sahiplerinden biriydi. Stadyum, altyapı ve futbol tarihi açısından o kadar uygunsuz bir ülkeydi ki FIFA uzmanları tarafından da “yüksek riskli” olarak nitelendirilmişti. Lakin Katar bol ölçüde sahip olduğu yegâne şeyden faydalandı: para.
İhtirası neredeyse sonsuz mali kaynaklarla desteklenen Katar, bir ay sürecek turnuva için bütün ülkeyi yine inşa edecek kadar büyük bir projeye girişti. Milyarlarca doları ülke hudutları içinde harcandı, yedi yeni stadyum inşa edildi, öteki büyük altyapı projeleri de muazzam mali ve insani maliyetlerle tamamlandı. Fakat bunlar da kâfi olmayınca, ülke dışında müsrifçe harcamalarla milyarlarca dolar pahasında gruplar ve yayın hakları satın alındı, amaca ulaşmak için spor yıldızları ve ünlüler istihdam edildi.
Tüm bunlar, final maçının oynandığı pazar akşamı gözler önündeydi. Kupa finali bir milyar dolarlık Lusail Stadyumu’nda oynanınca Katar’ın kaybetmesi artık mümkün değildi. Maç, Katar’ın 2022 Dünya Kupası’na mesken sahipliği yapma hakkını kazanmasının akabinde kurulan spor yayıncılığı devi beIN Sports tarafından Ortadoğu’nun her yerinde gösteriliyordu. Katar, sahanın en güzel iki oyuncusu Arjantinli Messi ile Fransız yıldız Kylian Mbappé üzerinde hak tez edebilirdi. Zira her ikisinin de Katar’ın satın aldığı Fransız kulübü Paris St-Germain ile mukavelesi bulunuyordu.
Yarım yüzyılı aşkın bir mühletin akabinde bir final maçında birinci kere hat-trick yapan Mbappé, Arjantinli futbolcular etrafında kutlama dansları yaparken Katar buyruğunun davetlisi Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron tarafından teselli edildi, maçı çimlerin üzerinde oturarak tamamladı.
Turnuva, bir Bedevi çadırına benzeyecek halde tasarlanmış devasa El-Beyt Stadyumu’nda ziyadesiyle siyasi açılış merasiminden itibaren merak uyandıran (bazen de rahatsız eden) hikâyeler sundu. Katar Buyruğu Suudi Arabistan’ın fiili hükümdarı Veliaht Prens Muhammed bin Selman’la o gece yan yana oturdu, Veliaht Prens’in Katar’a yönelik ambargoyu sürdürmesinin üzerinden üç yıldan az bir mühlet geçmişti.
Bir ay boyunca yapılan muahedeler tartışıldı, yeni ittifaklar kuruldu. Katar ulusal ekibi Dünya Kupası’ndaki birinci maçında hiçbir aktiflik gösteremedi, üç maçı da kaybederek kupa tarihindeki en berbat performansla turnuvadan ayrıldı.
İlk maçtan yalnızca iki gün evvel stadyum etraflarında içki satışının apansız yasaklanması üzere Katar’ın şahsen yarattığı öbür zorluklar da ortaya çıkacaktı. Bu, futbolun dünya çapındaki en üst seviye idare organı FIFA’nın uzun müddettir sponsoru olan Budweiser’ın yansısına neden olan bir son dakika kararıydı.
FIFA, kimi Avrupa kadrolarının kendi ülkelerindeki kampanyaları ve tenkitleri duyurmak üzere, kapsayıcılığı simgeleyen “One Love” pazubendini takmasını turnuvanın ikinci gününden itibaren yasakladı. Katar da İranlı taraftarların ülkelerinde devam eden protestolara dikkat çekme teşebbüsünü bastırdı.
Ancak turnuva alanda gayesine ulaştı. Benzersiz goller, nefes kesen maçlar, baş döndüren yenilgiler, bilhassa Arap dünyasının yeni kahramanlarını duyuran beklenmedik skorlar vardı.
Sahneye evvel Suudi Arabistan çıktı, artık Dünya Kupası şampiyonunu küme evresinde mağlup ettiğini söyleyebiliyordu. Daha evvel sırf bir sefer eleme etabına ulaşan Fas, Avrupa futbolunun ağır toplarına karşı inanılması güç zaferler elde ederek yarı finale yükselen birinci Afrika grubu oldu. Evvel Belçika’yı, sonra İspanya’yı, akabinde Portekiz’i eledi.
Tribünlerde ise enteresan bir durum kelam konusuydu. Birtakım maçlarda taraftarların sayısı az görünürken, başlama vuruşundan sonraki dakikalarda kapılar açılıp birden fazla Güney Asyalı göçmenlerden oluşan seyircilerin fiyatsız girişine müsaade verilince tribünler doldu. Para ödeyen seyircilerin gerçek sayısının bilinmesi pek mümkün görünmüyor; boş koltukları, stadyumları ve ülkeyi inşa eden, Dünya Kupası boyunca ayakta kalmasını sağlayan binlerce emekçi ve göçmen doldurdu.
Çoğunluğu Hindistan, Bangladeş ve Nepal üzere ülkelerden gelen göçmenler, turnuvayı izleyen yaklaşık bir milyon ziyaretçi için Katar’ın en görünür yüzüydü. Stadyumlarda istekli olarak çalıştılar, yemek servisi yaptılar, metro istasyonlarında misyon aldılar, mermer tabanları cilaladılar ve yeni inşa edilmiş otel ve apartman komplekslerindeki tırabzanları ve kapı kollarını parlattılar.
Turnuva sona erdiğinde bu taraftarların birçok gitmiş, geriye final maçında tezahüratlarını dünyaya duyuran yaklaşık 40 bin civarındaki Arjantinli kalmıştı. Gök mavisi ve beyaz çizgili formalarıyla Lusail Stadyumu’nda bir ortaya gelerek, 120 dakikalık oyun boyunca ve sonrasında uzun müddet müzikler söyleyerek, hiçbir Katar servetinin satın alamayacağı cinsten bir Dünya Kupası atmosferi yarattılar.
Katar üzere, onlar da Dünya Kupası’ndan istediklerini elde etmişlerdi.
*Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından Tariq Panja’nın The New York Times için yazdığı makaleden kısaltılarak çevrilmiştir.
