Fredric Jameson’la 1976’da, beni California-San Diego Üniversitesi’nin lisansüstü öğrencilerine ders vermeye davet ettiğinde tanıştım. Tanışmamızdan beş yıl evvel yayımlanan, Lukacs, Benjamin, Adorno, Ernst Bloch ve öbür düşünürlerle ilgili parlak tahlillerden oluşan çarpıcı yapıtı Marksizm ve Biçim sayesinde varlığından haberdardım. Kitabın başlığı bile iç karartıcı, bayağı Marksist tenkit geleneğine meydan okuyordu. Ayrıyeten o devirde şimdi İngilizceye çevrilmemiş, kimileri ziyadesiyle meşakkatli birçok Alman yapıtını ele alıyordu.
O vakitler, Fredric Jameson isminin Orta Avrupa’dan kaçıp güney Amerika’ya sığınmış, muhtemelen Hans-Georg Kaufmann yahut Karl Gluckstein isimli bir göçmenin kullandığı mahlas olduğuna ikna olmuştum. Ne var ki tanıştığım adam, yani daha sonra utangaçlık olduğunu öğrendiğim bir haşinlikle beni karşılayan kişi Tim Walz kadar Amerikalıydı; insan elbette Tim Walz’ın bir kadeh şarap eşliğinde yeni çıkmış Çekçe bir romanı okumak için sessizce ortadan kaybolacağından kuşku ederdi. Jameson, “look it” (baksana) yahut “holy shit” (vay canına) üzere tabirler kullanır, kot pantolon giyer, turf ‘n surf yemekten hoşlanırdı; soylu Fransız entelektüellerinin karşısında açıkça rahatsızlık duyar, sevinçli ve cana yakın Umberto Eco’yu onlara tercih ederdi. Tüm bunlar ziyadesiyle sahiciydi fakat Jameson bu türlü insanların kendilerini gizlemelerinin makul sayıldığı bir uygarlıkta yaşayan bir entelektüeldi. Tıpkı şey, Jameson’ın bir irtibat aracı olduğu kadar maske fonksiyonu de gören edebi üslubunun ağdalı retoriği için de söylenebilir. Jameson kimi açılardan kamusal alana bırakılmış özel bir insandı; dünyayı dolaşıp duruyor (daha sonra Çin ve Avustralya’da da buluşacaktık), Kuzey Carolina kırsalında, keçiler ve tavuklarla çevrili, çocuk sesleriyle dolu, uzak bir çiftlik konutunda yaşıyordu. Çocuklar onun için çok değerliydi, ardında bir tabur dolusu torun bıraktı. .
Jameson, kuşkusuz kendi vaktinin en büyük kültür eleştirmeniydi lakin “kültür eleştirmeni” terimi şimdi daha uygun bir isim bulamadığımız, estetikten ideolojiye, sosyolojiden antropolojiye, psikanalizden siyaset teorisine uzanan bir cins entelektüel çalışmayı vekaleten tanımlamak için kullanılan bir tabirdir. Sinema ve mimariden fotoğraf ve bilimkurguya kadar beşeri bilimler alanında Jameson’ın ilgisini çekmeyen şey yoktu, dünyadaki herkesten daha fazla kitap okumuş üzere görünürdü. Parmenides’ten postmodernizme kadar her hususta konuşabiliyordu, Thackeray’in kimsenin bilmediği bir romanından uyarlanan Barry Lyndon (Stanley Kubrick, 1975) sineması çıktığında, öğrencilerinden biri kendinden emin bir biçimde “Fred okumuştur” demişti, muhtemelen de haklıydı. O, doyumsuz bir Amerikan gücüyle yüksek bir Avrupa hassaslığını bir ortada barındırıyordu. Cümlelerin yapısına nüfuz edemiyorsa hiçbir Marksist tenkidin fazlaca bir pahası olmadığını savunurdu, bir anlatıdaki kırılmadan yahut edebi tonun değişiminden koca bir ideolojik strateji çıkarıverirdi. Fakat, postmodern kültür üzerine yazdığı klasik denemesinde olduğu üzere, bütün bir uygarlığın nabzını da tutabiliyordu.
Edebiyat eleştirmenlerinin günümüzde toplumsal bir fonksiyonu kalmadı. Bu türlü mütevazı akademik figürlerin nasıl bir defa daha kamusal entelektüeller haline gelebileceğini, kamusal tesirlerinin de edebiyat çalışmalarının klâsik sonlarını ziyadesiyle aşabileceğini hepimize göstermesi Jameson’ın başarılarından sayılır. Ne idüğü belgisiz “teori” sözünün işaret ettiği mana işte budur. Jameson, teorisyenlerin en uygunudur.
*Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından Terry Eagleton’ın Verso Blog’da yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
