Maruz kaldığımız siyaset geleneğinin en tehlikeli veçhelerinden biri de topluma türlü yollarla yerleştirdiği alışma hâli. “İnsan her şeye alışıyor” önermesi elbette siyasette de kendini gösteriyor. Toplum sadece âlâ şeylere değil, makûs şartlara da alışmaya eğilimli. Nihayetinde ahenk sağlamazsak hayatımızı sürdüremediğimiz bir cihanda yaşıyoruz. Alışmak (veya yadırgamamak) bir işi tekrarlayarak çarçabuk yapabilmek, bağımlılık kazanmak üzere manalar taşıyor.
Pandemiden evvel aylarca meskenden dışarı çıkamayacağımızı söyleseler inanır mıydık? Ekonomik krizin tahminen de en ağır hissedildiği 2021 yılından 2022 yılına geçtiğimizde hepimiz domatesin kilosunun 30 lira olmasına şaşırıyorduk, artık tezgahlarda 60 liraya domates satıldığını görüyoruz. Dışarı çıktığımızda kafelerdeki, restoranlardaki fiyatlara da alıştık mesela. Çabucak her gün bir bayan cinayeti haberi okumaya alıştık. Açlığa, yoksulluğa, tacize, istismara, sömürüye yani tabansız bir karanlığa alışmamız bekleniyor. Hatta iktidar buna “istikrar” diyor.
Tarikat yurtlarındaki çocuklara yönelik istismar haberlerine alışmamız bekleniyor. Ensar Vakfı’nda yaşananlardan sonra isimlerini daha da sık duyduğumuz tarikatlar her geçen gün büyüyor. Devletin boş bıraktığı alanlarda değil, devletin bile isteye açtığı alanlara konuşlanan tarikatların toplum üzerindeki tesirleri bir yana çocuklara yönelik hücumları da devam ediyor.
Sadece bir inanç topluluğu olarak değil, bir sermaye kümesi halinde örgütlenen tarikatlar hükümran ideolojiye eklemlenerek varlıklarını pekiştiriyorlar. Demokrat Parti iktidarında muhafazakâr liberalizmle kol kola yürüyen bu yapılar, AKP iktidarında sivil toplumculukla yerlerini sağlamlaştırdı. Elbette bu gelişmelerin sınıfsal bir art planı da var, bu tarikatlar iktidarın istek üretebilmesini kolaylaştırıyor. İktidar gündüz sizi açlıkla sınarken ve yoksulluğa mahkûm ederken, akşamları da tarikatlar ve cemaatler eliyle yardım kolileri ulaştırıyor yahut çocuklarınıza fiyatsız eğitim vereceğim diyor. Ya da ihmallerin ve yolsuzluğun neden olduğu zelzele felaketinin akabinde yıkımdaki sorumluluğunu örtbas etmek için tarikatlara ve cemaatlere alan açıyor. Böylece devlet ile toplum ortasındaki bağlara tarikatlar ve cemaatler “pansuman” yapıyor.
Bu yapılar, toplumu gerici bir atağa maruz bırakmakla kalmıyor toplumsal siyasetleri da dönüştürüyor. Türkiye’de toplumsal siyasetler süratle toplumsal yardımlara, hatta bir çeşit sadaka pratiğine dönüştürüldü. Bu süreçte tarikatların ve cemaatlerin rolü büyük. AKP de iktidar partisinden fazla devasa servetinin küçük bir kısmını fakirlere dağıtan, karşılığında da hiçbir şey beklemeyen “hayırsever” bir siyasi özneye dönüştü. “Hak” olgusunu bütünüyle aşındırdı, bunun yerine “hayırseverlik” ve “yardım” üzere kavramları yerleştirdi. Toplumsal siyasetten devlet çıkarıldı, tarikatlar içeriye buyur edildi, toplumsal yardımlar da bir hayırseverlik faaliyeti olarak büyüdü. Tüm bunlar tarikatlar, tarikatlara bağlı sivil toplum kuruluşları, hemşeri dernekleri ve belediyeler aracılığıyla oldu.
Yaşadığımız sarsıntı felaketinin akabinde bu fotoğrafın detayları daha görünür hâle geldi: Kamuya hizmet etmekle yükümlü yardım kuruluşları geri plana çekildi, sivil alanda tarikatlara ve cemaatlere alan açıldı. Her toplumsal yıkımı ve faciayı kendilerine fırsat bilen tarikatlara çocukların teslim edildiği haberleri basına yansıdı. Zelzele bölgesinde bine yakın çocuğun kaybolduğu argüman edildi. Adıyaman’ın Kahta ilçesinin Menzil köyünde 1100 çocuğun “misafir edildiği” ortaya çıktı. Kurulan sistem felaketin büyüklüğüne yahut toplumsal yasın tutulamamasına bakmadan çarklarını döndürmeyi sürdürüyor.
Buradan çıkış lakin politik ve toplumsal çabayla olacak. Bu çift taraflı aksta öncelik elbette politik aktörlere düşüyor. Laik ve çağdaş pahaları önceleyen bir politik özneyle tarikatların ve cemaatlerin kapatılması en değerli adım. Devletin o kasıtlı olarak boş bıraktığı alanları en azından toplumsal devlet anlayışıyla doldurmak da bir o kadar değerli. Özelleştirmelerin yerini kamulaştırmanın aldığı, sermayenin yerini toplumsal devletin gereklerine bıraktığı politik bir tavırla tarikatlar ve cemaatlere hem kamusal, hem ekonomik, hem de siyasal alandan el çektirilmeli.
Kurtuluşun bir öbür aksı da toplumsal çabadan geçiyor. Topluma istekle, isteğin üretilemediği yerde baskıyla kabul ettirilen bu cendereden çıkmak için önemli kırılmalara muhtaçlığımız var. En büyük başkaldırı baskının, sömürünün en ağırlaştığı andan itibaren kendini gösteriyor. Bu alışma hâlinin kırılması da 6 Şubat sarsıntılarıyla oldu. Alandaki fevkalâde dayanışma sayesinde en azından yalnız olmadığımızı gördük. Bu süreçte sırf biz kırılmadık, çarkın dişleri de kırılmaya başladı. Yani şairin dediği üzere “Biz kırıldık, daha da kırılırız. Kimse dokunamaz bizim suçsuzluğumuza.”
Bugün Türkiye’de hiçbir tarikatın üstünü örtemediği, sınıfsal bir art plana yaslanan, büyük bir yurttaş dayanışması var. İktidarın tüm hücumlarının karşısında güçlü, direnen, unutmayan, alışmayan kalabalıklar var. Şüphesiz bir gün kazanacağız. Çocuklarımızı, alınterimizi, dünümüzü, bugünümüzü ve geleceğimizi kurtaracağız. Şairin bıraktığı yerden devam edelim: “Son makûs günleri yaşıyoruz tahminen. Birinci hoş günleri de yaşarız tahminen.”
