Türkiye toplumsal bir dönüm noktasından geçiyor. 6 Şubat’tan itibaren zelzele bölgesinde yaşananlar bütün toplum tarafından yürekten hissedilirken, herkes neler yapabileceğini düşünmeye başladı. Afetin büyüklüğüne bağlı ortaya çıkan imkânsızlıklar büyük bir şok yaratırken, tertip düşüncelerini da beraberinde getirdi. Sadece seyirci kalmanın yarattığı çaresizlik hissiyle toplumsal dayanışma kendini göstermeye başladı ve giderek büyüyen halkalar hâlinde yardımlaşma faaliyeti gerçekleşti. Gönderilen yardımların niceliği ruhsal çöküntülerimizi bir nebze azaltırken, niteliği kimi vakit hayal kırıklığı yarattı.
Deprem bölgesindeki insanların da zelzeleden çabucak öncesine kadar çalışan, namusuyla para kazanan, sıcak bir yuvası ve ailesi olan beşerler olduğunu unutmamalıyız. Gerçekleşen afetten ötürü acınacak hâlde olduklarına inanılması durumunda yardımların niteliği de düşüyor. Pekala, yardımların ötesinde toplumsal olarak öteki ne tıp yollar izleyebiliriz? Sarsıntıdan etkilenenlerin kapasiteleri bağlamında istihdam edilmelerine öncelik verilmesi daha güzel bir tahlil olabilir mi? Burada ruhsal dayanağın yanında insanların onurlu varoluş çabalarına onlara acımadan katkı sağlamak üzerine düşünmekten bahsediyorum. Bu noktada, kıymetli bir örneğin yol gösterici olduğuna inanıyorum.
2011’de Japonya’da gerçekleşen zelzele ve tsunami sonrasında 18 binden fazla insan hayatını kaybetmiş, 841.000’e yakın iş felaketten etkilenmişti (ILO, 2013). 2012’de Japonya hükümeti ile Milletlerarası Çalışma Örgütü işbirliğinde istihdam ve işgücünün zelzelenin tesirlerinden kurtulmak için yaygınlaştırılması üzerine “Japan As One Work Project” çalışması başlatıldı. Proje çıktılarının afet yaşanması beklenen Türkiye üzere ülkelere de yol göstermesi amaçlandı. İstihdama odaklanılmasının sebebi ise daha kompleks bir bakış açısı gerektiriyor. Bir felaketten kurtulan insanın sadece kıyafet, yiyecek yahut süreksiz barınma üzere gereksinimlerinden çabucak sonra, yardıma muhtaçlık hâlinin giderilmesi gerekir. Bunun için hem felakete bağlı travmayı atlatmasında hem de toplumsal yaşama tekrar katılmasında istihdam edilmesi en değerli konudur. Bir işle meşgul olma hâli travma ve acı ile başa çıkmanın en düzgün yollarından birisidir. Japonya projeyle 200 bin süreksiz, 500 bin orta yahut uzun vadeli istihdam yarattı (ILO, 2013). Bu noktada Türkiye’nin de afete bağlı aksiliklerden istihdamla kurtulup yaralarını sarabileceği öngörülebilir.
Ait hissettikleri ve varoldukları mekâna ait tüm tecrübelerin yok olduğu fikri, afetzedeleri sarsıntı anında yahut zelzele öncesi anda kalmaya yöneltiyor. Önlerindeki geleceğin toplumun ve devletin yardımlarıyla süreceği fikri çaresiz hissettiriyor. Bu noktada, afetzedelerin yardıma muhtaç edilgen bireylere dönüşmekten kurtarılması, birey olarak toplumda yine yer bulmalarının sağlanması için istihdam edilmeleri de devlete düşen asli misyonlardan biridir.
