Kitle imha şiiri yoktur

Rıfat El-Arir, işgalci ve sömürgeci siyonist kuşatmanın baskıcılığına karşı direnmeye çalışan milyonlarca Filistinliden biriydi. Gazzeliydi. Akademisyen ve şairdi. Uzmanlık alanı İngiliz edebiyatı ve özelde Shakespeare olsa da, özelde Gazze ve genelde Filistin uğraşı için etkin rol üstlenen sivil aktörlerden biriydi. 2015’te kurulan, daha sonra Avrupa-Akdeniz İnsan Hakları İzleme Örgütü (Euro-Med) bünyesinde resmi faaliyetlerini sürdüren We Are Not Numbers (WANN) inisiyatifinin kurucularındandı. WANN’da sayılar için şöyle deniyordu:

“Sayılar kişisizdir, birden fazla vakit hissizleştirir. Aslında epey kozmik olan, özgün bir bağlamda gerçekleşmese herkeste ansızın karşılık bulacak olan gündelik ferdî gayretleri, zaferleri, gözyaşlarını, kahkahaları ve hasretleri aktaramazlar.”

Gaza Writes Back (Gazze Yanıt Veriyor) ve Gaza Unsilenced (Susturulamayan Gazze) kitaplarını hazırlayan El Arir, şimdi 9 Ekim’de katıldığı The Electronic Intifada oturumunda Gazze’de hiçbir yerin inançta olmadığını söylediğinde, gerisinden bomba sesleri geliyordu. 6 Aralık 2023’te, katledilen yüzbinlerce Filistinli üzere bir hava atağında hayatını kaybetti. Anısına hürmet duyuyoruz.

Aşağıdaki yazı, Gazzeli bir akademisyen ve entelektüelin, bugün çok bombardıman altında kalarak yerle bir olan Gazze İslam Üniversitesi’nin 2015’teki akınlarda da gaye olmasından hareketle sınıf ortamında öğrencileriyle tartışırken yaşadığı zorluklara dikkat çekiyor. Ak-karacı, konformist, önyargıcı fikrin, unsurlu ve entelektüel emekle nasıl vakitle dönüşebileceğine ait sabırlı bir duruşu aktarıyor. Yazının başlığı ise epey tanıdığımız bir göndermeye sahip. ABD Başkanı George W. Bush, 2002’de Irak’a askeri harekat düzenleme münasebetini açıklarken “kitle imha silahlarının” varlığına dayanıyordu. İşgal ve sömürünün sonucunda hayatını kaybeden yüzbinlerce insan, yıllar sonra gelen serinkanlı bir itirafla tekrar katledildi: “kitle imha silahları yokmuş”. Rıfat El-Arir de 2015’te yayımlanan yazısında silah yerine şiir sözünü tercih ediyor. “Silah geliştirildiği” için bombalandığı açıklanan üniversitesinde “kitle imha şiiri” üzerine öğrenci yetiştirdiğini, ironinin akıl sıhhatini koruyan sonları içinden yazıyor.

Gazze’de yok olan, tahrip edilen, katledilen tam da El-Arir’in inisiyatifinin söylediği üzere sadece “sayılardan” ibaret değil. Şu kadar meyyit, şu kadar yaralı, şu kadar bombalanmış bina derken dikkat etmemiz ve görmemiz gereken şey, aslında dünyaya örnek olacak bir etik mücadeleci tavır sergileyerek insanlığı ayakta tutan yaşama iradesinin, sabrın, düşmanına benzememeye çalışma uğraşının katledildiğidir.

Son not: Şairler ölür, şiirleri ayaktadır.

İsrail, devam eden çatışmalar sırasında, İngilizce kısmında dünya edebiyatı ve yaratıcı müelliflik dersleri verdiğim Gazze İslam Üniversitesi’ni (IUG) füzelerle vurdu. Üniversitenin idari binası büyük hasar gördü. İşçi kısmı ve İngilizce kısmı ofisleri de büsbütün yıkıldı.

Gazze İslam Üniversitesi 1978’de kuruldu, on binlerce Filistinliyi yetiştirdi. Şu anda tıptan mühendisliğe, lisan kısımlarından eğitim kısımlarına ve psikolojiye kadar 70’ten fazla araştırma alanı bulunan üniversitede 20 binden fazla öğrenci eğitim görüyor.

Gazze İslam Üniversitesi öğrencileri ve İsrail işgali

Üniversitede ders vermeye başladığımda, birden fazla Gazze’nin dışına hiç çıkmamış ve İsrail işgali altında büyük acılar çekmiş genç öğrencilerle tanıştım. İsrail 2006’da kuşatmayı yoğunlaştırdığında bu acılı hal daha da berbata gitti. Gençlerin birden fazla ailelerini ziyaret etmek için Batı Şeria’ya ya da ibadet etmek için Kudüs’e geçemiyordu. Burslu eğitimleri için ya da yalnızca seyahat için ne ABD’ye ne İngiltere’ye gidebiliyorlardı. Binlerce öteki eserin temini bir tarafa, olağanda müsaade verilen kitaplar dahi Gazze’ye alınmıyordu. Dünyanın bilmesi gerekir ki bu gencecik kuşağı karanlıkta bırakmanın sonuçları, iddia edebileceğimizden çok daha makûs sonuçlar doğuracaktır.

İlk vakitlerde öğrencilerim, İsrailli şair ve muharrir Yehuda Amichai’yı ele almakta (çünkü o bir İsrail Yahudisi) ya da kurgusal karakterler Shylock (Venedik Taciri, W. Shakespeare) yahut Fagin (Oliver Twist, Charles Dickens) hakkındaki “ilerici” görüşlerimi kabul etmekte zorlanmış olmalılar. Birçoğu için Fagin berbatlığın kaynağıydı, toplumu tahrip eden şeytanın beden bulmuş haliydi. En azından metaforik olarak toplumun geleceğini olan çocuklarını hırsızlara ve katillere dönüştürerek yok eden bir karakterdi.

Çetin sorular

Ancak daha sonra gözlerini biraz daha açmayı başardılar, Fagin’in aslında farklı olanlardan, daha koyu derili yahut öteki ırktan olanlardan nefret eden bir toplumun eseri olduğunu görebildiler. Hatta Fagin karakterinin kiliseden daha yeterli olduğunu fark ettiler. Fagin’in evsizler için bir barınak sunduğunu, Oliver gibileri biraz olsun memnun ve umutlu hissettirdiğini gördüler. Fagin, Yahudi Fagin, artık bir Yahudi değildi. O da hepimiz üzere bir insandı. Fagin’in, bir meskene girmesi için Oliver’ı uyandırmayı reddetmesi ve “Şimdi olmaz. Yarın. Yarın” sözleri artık ironik değil, bu adamın bir kalbi olduğunu gösteren sözleri olarak görülüyordu. Öğrencilere yönelttiğim en zorlayıcı soru, “Fagin’in yerinde olsaydınız ne yapardınız?” sorusuydu zira öğrencilerimi ırk ve din hususlarını tekrar düşünmeye, bunları daha üst seviyedeki insanlık kavramına ve minimum müştereklere dönüştürmeye davet ediyordu.

Fakat Shakespeare’in Venedik Taciri dersleri daha kuvvetli geçiyordu. Öğrencilerimin birçok için Shylock ıslahı mümkün olmayan biriydi. Shylock’un kızı bile ondan nefret ediyordu! Fakat, üniversitemizde teşvik edilen açık fikirlilik, diyalog ve tüm kültürlere ve dinlere hürmet unsurlarınca, insanları yargılarken ya da en azından edebi metinleri tahlil ederken tüm önyargılarımızı geride bırakmak için öğrencilerimle çok sıkı çalıştık.

Böylece Shylock’un yamyamca ve ilkel intikam isteklerini tatmin etmek için insan etinin peşinde koşan bir Yahudi olduğu kolaylaştırıcı fikir, onun büsbütün farklı bir insan olduğu fikrine dönüştü. Shylock da tıpkı biz Filistinliler üzere yalnızca İsrail’in saldırganlığına, yıkımına ve ırkçılığına değil, tıpkı vakitte onun dezenformasyon ve iftira üreten savaş makinesine de daima maruz bırakılmıştı. Shylock, apartheid gibisi bir toplum tarafından inşa edilen dini ve spiritüel duvarlara katlanmak zorunda kalmıştı. Shylock, bir alt-insan olarak yaşayarak teslimiyet ve aşağılanma ortasında seçim yapmak ya da elindeki araçlarla baskıya direnmek zorunda olduğu bir pozisyondaydı. O da tıpkı bugünkü Filistinliler üzere direnmeyi seçti.

Shylock’un “Bir Yahudi’nin gözleri yok mu?” konuşması artık cinayeti yasallaştırmaya yönelik zavallı bir teşebbüs değil, uzun yıllar boyunca çekilen acıların ve haksızlıkların içselleştirilmesiydi. Öğrencilerimden biri Shylock ile aramızdaki benzerlikleri o kadar çarpıcı bulmuştu ki konuşmasını şu biçimde değiştirmişti:

“Bir Filistinlinin gözleri yok mu? Filistinlinin elleri yok mu, organları, uzunluğu posu, duyuları, hisleri, heyecanı yok mu? Birebir yiyecekle beslenmiyor mu, birebir silahla yaralanmıyor mu, tıpkı hastalıklara yakalanmıyor mu, birebir yollarla güzelleşmiyor mu, birebir kışın ve yazın üşüyüp ısınmıyor mu? Farkı ne bir Yahudi’den ya da Hristiyan’dan? Kanımız akmıyor mu kestiğinizde? Gıdıkladığınızda gülmüyor muyuz? Zehirlediğinizde ölmüyor muyuz? Pekala haksızlık ettiğinizde, intikam almayacak mıyız sanıyorsunuz?”

Üniversiteni İngilizce kısmındaki altı yıllık hocalık mesleğimin tahminen de en duygusal anı, öğrencilerime hangi karakterle daha çok özdeşleştiklerini sorduğum vakitti: Arap kökenli Othello mu, yoksa Yahudi Shylock mu? Öğrencilerin birçok Shylock’a Othello’dan daha yakın ve daha sıcak hissettiklerini söyledi. İşte lakin o vakit öğrencilerimin gelişmelerine takviye olduğumu, işgal ve kuşatma nedeniyle sahiplenmek zorunda kaldıkları önyargıları yıkmayı başardığımı fark ettim. Ne yazık ki, ofisimde tuttuğum imtihan kağıtları, Shylock’un parasının ve mallarının elinden alınmasını andıran bir biçimde ateşe verildi. Her vakit o kağıtlardaki yanıtlardan yararlanmak istemiştim, hatta onları bir kitapta toplamayı düşünmüştüm.

Şenlikli bir spor

Oysa artık? Artık İsrail’in Gazze’deki Filistinlilerin başına getirdiği tüm vefat ve yıkımla birlikte bu tecrübesi tekrarlayabilecek miyim? Fagin’in insanlığından ve Shylock ile aramızdaki benzerlikten bahsedip öğrencilerimin gözlerinin içine bakabilecek miyim? Bizi öldürmek için Yahudiliği mazeret ve telaffuz olarak kullanan siyonistlerin yaptıklarını gördükten yansıları nasıl olacak?

Fotoğraflardan gördüğüme nazaran, işçi kısmı ve İngilizce departmanı büsbütün yok edilmiş. Meslektaşlarımınkiyle birlikte benim ofisim de yok olmuş. Ofis saatleri ve başka tartışmalar için yüzlerce öğrenciyle buluştuğum ofisim gitti. Şahane küçük kısım kütüphanemiz yok oldu. Beş katlı binanın tamamının yıkılması mı gerekiyor yoksa yenilenmesi mümkün mü hiç bilmiyorum

Saldırıdan kısa bir müddet sonra bir IDF (İsrail “Savunma” Kuvvetleri) sözcüsü Twitter’da İslam Üniversitesi’nde bir “silah geliştirme merkezini” yok ettiklerini açıkladı. Birkaç saat sonra da IUG’yi bombalama nedeninde eli yükseltti: İsrail Savunma Bakanı yaptığı basın açıklamasında “IUG bize karşı kullanılmak üzere kimyasal unsur geliştiriyordu,” dedi. Tweet atarak rastgele bir delil sunmaları için meydan okuduğumda, elbette hiçbir cevap alamadım. Aşikâr ki İsrail’in asla ve kat’a palavra söylemediğini kabullenmemiz gerekiyor. Hatta üstteki iki açıklama ortasındaki bariz tutarsızlığı bile görmezden gelmemiz gerekiyor. Bizim için ise palavra, şayet çok trajik değilse lakin komik olurdu.

Öğrencilerimin KİŞ’ler yani “Kitle İmha Şiirleri” ya da KİT’ler yani “Kitle İmha Teorileri” geliştirdiğim konusunda latife yapmayı bırakmayacaklarını biliyorum. Hatta kimileri kimyasal izler aramak için belli metinleri tekrar okumaya başlayabilir ya da alegorik ve anlatısal şiirin yanı sıra kimyasal şiir öğretilmesini isteyebilir. Kısa hikaye ve roman üzere olağan tabirlerin yerini kısa menzilli hikayeler ve uzun menzilli hikayelerin alabileceğini varsayıyorum. Ya da imtihan sorularımda kimyasal başlık potansiyeli taşıyan sorular olup olmadığı da incelenebilir.

Peki, İsrail neden bir üniversiteyi bombalasın? Kimileri İsrail’in IUG’ye yalnızca 20 bin öğrencisini cezalandırmak ya da Filistinlileri ümitsizliğe itmek için saldırdığını söylüyor. Bu gerçek, lakin bana nazaran IUG’nin İsrail işgali ve apartheid rejimi için tek tehlikesi, öğrencilerin zihinlerini yok edilemez silahlar olarak geliştirmek için Gazze’deki en değerli yer olması. Bilgi, İsrail’in en büyük düşmanıdır. Farkındalık, İsrail’in en nefret ettiği ve en korktuğu düşmanıdır. İsrail bu yüzden bir üniversiteyi bombalıyor; açık fikirliliği, adaletsizlik ve ırkçılık altında yaşamayı reddetme kararlılığını öldürmek istiyor. Ancak tekrar soruyorum, İsrail neden bir okulu bombalar? Ya da bir hastaneyi? Ya da bir camiyi? Ya da 20 katlı bir binayı? Shylock’un dediği üzere, “şenlikli bir spor” olabilir!

Filistin’in yaraları ve İsrail’in dokunulmazlığı

İsrail’in Filistinlilerin kalbinde açtığı yaralar onarılamaz değildir. Toparlanıp yine ayağa kalkmaktan ve uğraşa devam etmekten öbür seçeneğimiz yok. İşgale boyun eğmek insanlığa ve dünyadaki tüm uğraşlara ihanettir.

Öğrencilerimi, biz Filistinlilerin dünyanın dört bir yanından gelen Hıristiyan ve Yahudi kardeşlerimizle yan yana adaletsizlikle çaba ettiğimiz cinsinden tartışmalara dahil etmenin benim için çok güç bir vazife olacağını biliyorum. Lakin nereden başlayacağımı bildiğime inanıyorum. Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Gaza Writes Back kitap tıbbımızda tanıştığım Yahudi arkadaşlarım Ilise ve Dan’den başlayacağım. Benim ve ailemin âlâ olduğundan emin olmak için benimle daima irtibat halinde oldular. Karanlığın ve baskının karşısında benim umut ışığım oldular. Öğrencilerime, başta Boycott, Divestment and Sanctions (BDS) kampanyası olmak üzere muazzam çalışmalarıyla Filistin gayretinde büyük bir fark yaratan Jewish Voice for Peace‘ten (JVP) bahsedeceğim. Öğrencilerime Yahudiliğin İsrail tarafından gasp edildiğini öğreteceğim. Onlara Ali Abunimah’ın bize öğrettiklerini öğreteceğim: “Siyonistlerin, bu işe bulaştırmak için gösterdikleri amansız eforlara karşın Museviler İsrail’in Filistinlilere karşı işlediği soykırım hatalarından kolektif olarak hatalı değildir. Anti-semitizme karşı durmak, siyonizmin zulümlerinin her yerdeki Museviler ismine yapıldığı argümanını büsbütün reddetmek manasına gelir.”

Öğrencilerimin, gereğince şey yapılıp yapılmadığını, bu dostların İsrail’in bize karşı daha fecî kabahatler işlemesini önlemek için daha fazlasını yapıp yapamayacaklarını soracaklarını biliyorum. Bu sorunun karşılığını vermeleri için kelamı Ilise ve Dan’e, BDS’yi desteklemek için çok uğraş gösteren Filistin yanlılarına ve JVP’nin İsrailli savaş hatalılarını mahkemeye çıkarmak ve cezasızlıklarına son vermek için yaptığı çalışmalara bırakıyorum.

*Bu yazı, Enes Ateş tarafından Refaat Alareer’in Middle East Eye’de yayımlanan makalesinden çevrilmiştir. Sunuş yazısı da tercüman tarafından kaleme alınmıştır.