Grönland’ın 57 bin sakini için gelecek ziyadesiyle bilinmeyen. ABD’nin adayı satın alma yahut ilhak etme planları, ABD ile (Grönland’ın özerk bir bölge olarak egemenliğini elinde tutan) Danimarka, Avrupa Birliği ve NATO ortasında gerginliğe yol açtı. Bu gerginliğin neden olduğu ticaret savaşı her iki taraf için de mali kayıplara yol açabilir, gerçek bir savaş çıkması ihtimaline karşı ABD askerleri Grönland’a gönderildi. Pekala, ABD’nin yıl sonuna kadar Grönland’ı ele geçirme ihtimali nedir? Bu yazının yazıldığı an prestijiyle yüzde 20. Kısmi bir devralma ihtimali ise biraz daha yüksek görünüyor.
Birkaç yıl evvel Grönland krizi üzere jeopolitik bir problemde rastgele bir sonucun mümkünlüğünü sayılarla tabir etmek mümkün değildi. Halbuki bugün gerçek dünyada yaşanan olaylar üzerine bahis oynamanıza imkan tanıyan çevrimiçi platformlar, yani “tahmin piyasaları” sayesinde sayılarla söz etmek mümkün hale geldi. Bu platformlar son birkaç yılda gittikçe popülerleşti, kumar alışkanlığı (ve kumar hastalığı) da bilhassa gençler ortasında yaygınlaştı.
Polymarket ve Kalshi üzere kestirim piyasalarına her hafta milyarlarca dolar akıyor, kimi kullanıcılar aklınıza gelebilecek neredeyse her şey üzerine bahis oynayarak yüzbinlerce dolar kazanıyor. Örnekler ortasında Timothée Chalamet’nin Oscar’da En Uygun Erkek Oyuncu mükafatını kazanması, daima çevrimiçi görünen Elon Musk’ın bir haftada paylaştığı tweet’lerin sayısı, 2027’ye kadar uzaylıların varlığının doğrulanması yahut Rihanna’nın yeni albümünün GTA VI oyunundan evvel çıkıp çıkmayacağı sayılabilir.
Dahası, bu platformlar çok daha tartışmalı başlıklarda süreç yapılmasına da imkan tanıyor. Örneğin: “İran’a birinci saldıran kim olacak, ABD mi yoksa İsrail mi?” Polymarket’in “Ortadoğu piyasaları” hakkında yayımladığı bir feragatnamede, bu sitenin gayesinin değerli olaylar hakkında “kalabalığın bilgeliğinden yararlanarak isabetli ve tarafsız kestirimler oluşturmak” olduğu belirtiliyor. Metinde “Bu marifet, böylesine şiddetli vakitlerde son derece değerli” yazıyor: “Saldırılardan direkt etkilenen ve aklında onlarca soru beliren şahıslarla yapılan görüşmelerin akabinde varsayım piyasalarının onlara muhtaçlık duydukları cevapları televizyon haberlerinin ve X’in veremeyeceği yollardan verebileceğini fark ettik.”
Bu gayeye katılsanız da katılmasanız da (itiraf edelim ki 2026 yılında “kitlelerin bilgeliğine” inanmak zor), iddia piyasaları son aylarda tartışmaların ve komplo teorilerinin odağına yerleşmiş durumda, bu piyasaların popülerliği arttıkça tartışmalar daha da kıymet kazanıyor.
Varsayım piyasaları nasıl çalışıyor?
Bu platformların kullanıcıları, temelde evet-hayır sorularına oy verir üzere birbirlerine karşı bahis oynuyor ve kelamda “kontratlar” satın alıyor (örneğin uzaylıların varlığının 2027’ye kadar doğrulanacağına inanan biri “evet” seçeneğini temsil eden kontratları satın alıyor). Bir olayın gerçekleşme muhtemelliğine nazaran kontratların fiyatları dalgalanıyor, olay sahiden olduğunda da ödemeler kontrat başına 1 dolar olarak sabitleniyor. Örneğin, uzaylıların varlığının doğrulanacağına dair “evet” kontratlarından tanesi 0,20 dolardan 100 adet alarak 20 dolar harcadıysanız, yıl bitmeden uzaylıların varlığı nitekim doğrulanırsa (hadi rastgele) 100 dolarlık bir ödeme alıyorsunuz.
Geleneksel bahis şirketlerinden farklı olarak (orada kasaya karşı bahis yaparsınız ve oranlar şirket tarafından belirlenir) burada kontratlar finansal paylara daha fazla benziyor, aksi görüşteki kullanıcılar eşleştirilerek esasen birbirlerine karşı bahis oynamaları sağlanıyor. Platformlar da süreç fiyatlarından gelir elde ediyor.
Yasal “gri alanda” faaliyet gösteriyorlar
Aracı olarak faaliyet gösteren bahis şirketleri olmadan, Polymarket üzere birtakım varsayım piyasaları kumar düzenlemelerini aşarak “yasal bir gri alanda” faaliyet gösterebildi. Bu nedenle Polymarket, 2022’den 2025’in sonuna kadar ABD’li kullanıcılar için erişilemezdi, ta ki Trump idaresi platformun faaliyet göstermesini engelleyen düzenlemeleri gevşetene kadar. Bu durum pek de şaşırtan değil, çünkü Trump 2024 başkanlık seçimlerini kazanma muhtemelliğine ait Polymarket grafiklerini övünerek kullanmıştı. Donald Trump Jr.’ın da hem Polymarket hem de Kalshi ile danışman olarak kontakları bulunuyor. Hatta Donald Trump TruthSocial üzerinden Polymarket’e rakip olacak platformunu başlatmaya bile kalkıştı.
Daha çok spor bahisleri için kullanılan Kalshi ise ABD seçimleri üzerine bahis oynamanın yasallığı konusunda Emtia Vadeli Süreçler Komisyonu’na (CFTC) karşı sayısız “hukuki mücadele” verdi. 2024’te yüksek profilli bir davayı kazanarak ABD’de siyasetin oyunlaştırılmasının önünü açan bir emsal oluşturdu.
Etik belirsizlikler de cabası
Hukuki sıkıntılar bir kenara, genç kitlelere yönelik agresif pazarlama yapması ve Gazze’deki besin güvensizliği üzere hayati bahisler üzerine bahis açması nedeniyle, Kalshi de tenkitlerin amacı oldu. Yakın vakitte Polymarket ile yaptığı münhasır iştirak nedeniyle Altın Küre Mükafatları de epey reaksiyon çekti. Tertip tarafından “çığır açıcı” diye tanımlanan bu işbirliği, kumar oynamaya aralıklı izleyiciler tarafından “kıyamet alameti” olarak nitelendirildi.
Son haftalarda kumarbazlar da kestirim piyasalarıyla ilgili büyük meseleler yaşadı. ABD askerleri yılın başında Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro’yu kaçırıp ülkeyi belgisiz bir mühlet boyunca “yöneteceklerini” vaat etmeden evvel, kullanıcılar ABD’nin makul bir tarihe kadar (mesela 31 Ocak 2026) Venezuela’yı işgal edeceğine dair milyonlarca dolarlık bahis oynamıştı. Ne var ki, Polymarket “işgal” teriminin gereğince anlaşılır olmadığı gerekçesiyle ödeme yapmayı reddetti. Öfkelenen kullanıcılar da bu kararı “keyfi ve absürt” buldu.
Artık komplo teorilerine geliyoruz
Nicolás Maduro’nun yasadışı formda kaçırılmasından kısa mühlet evvel, anonim bir hesap Venezuela ile ilgili dört farklı kontrata toplamda 32.537 dolarlık bahis oynadı ve 436.000 doların üzerinde çıkar elde etti. Bu olay, platform dahilinde bilgi ticareti yapıldığına dair teorileri körükledi. Kısa mühlet sonra Demokrat Kongre Üyesi Ritchie Torres de “önemli ve kamuya açık olmayan bilgiye” sahip devlet çalışanlarının kestirim piyasalarında süreç yapmasını yasaklayacak bir yasa teklifiyle karşılık verdi.
Ne var ki, komplo tezlerinin amacında sadece Venezuela’nın işgali yoktu. İran ve Filistin’deki askeri harekatlara ait bahisler de İsrail istihbaratıyla muhtemel kontaklar konusunda kuşku uyandırdı. Birtakım toplumsal medya kullanıcıları kestirim piyasaları ile klâsik askeri istihbarat usulleri ortasındaki ilişkilere ve Peter Thiel üzere tesirli sağcı figürlerin bu piyasalara dayanak vermesine dikkat çekti.
Savaş ve acı üzerinden içeriden bilgiyle yarar sağlamak başlı başına gereğince makus görünebilir lakin varsayım piyasaları sıkı kontrole tabi tutulmazsa ortaya çıkabilecek yanlış teşvikler sorunu de var. Örneğin, bir siyasetçi ya da askeri yetkili, Ortadoğu’daki çatışmaları körükleyerek büyük şahsî yarar elde edebilecek durumdaysa ne olur? Lider adayları “mem hisseleri” üzere alınıp satıldığında ne olur? Hiç de güzel olmayacağını hepimiz biliyoruz.
*Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından Thom Waite’in Dazed’de yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
Desteğiniz bizim için değerli. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere söz özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ uygun işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal kıymete dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, düzgün ki varsınız.
