Türkiye Cumhuriyeti devleti Küme Yorum karşısında kırk yıldır sürdürdüğü dengeli atağında geçen hafta yeni bir atılım daha yaptı, kümenin albümlerini ve kesimlerini internet platformlarından toplu olarak kaldırttı. Topluluğun yasaklar ve ataklarla geçen tarihine aşina olanlar açısından alışılmış ki bunda şaşılacak bir taraf yok. Hatta temel şaşılacak olan şey bunun bugüne kadar yapılmamış olması olabilir. Devletin neden artık bu türlü bir atılıma gereksinim duyduğuna geçmeden evvel bu beyhude yok etme eforunun dinamiklerine bir bakalım.
İlk olarak şunu not düşmek lazım, bu atağın artık kültür eserlerine ulaşmak için çabucak hepimizin gündelik kullanımdaki tek aracı olan, “kültürel dağıtım tekelleri” de diyebileceğimiz internet platformlarının hayatımızdaki belirleyici yerini ortaya sermesi kapsamlı bir yazıyla başlı başına ele alınması gereken bir sorun. Buna ek olarak sermayenin endüstriyel, finansal ve kültürel alanlardaki aktifliğiyle devletin bu sermaye fraksiyonları ortasındaki idari düzenleyici rolünü göstermesi açısından da kıymetli bir olay bu. Son yıllarda kültürel alana müdahalelerini gitgide artıran hükümetin yarattığı sansür tartışmaları açısından yeni bir sayfa daha açıldığı da tez edilebilir.
Fakat şu da bir gerçek ki bunu rastgele bir sansür hadisesi olarak okumak Küme Yorum’un tarihini de yadsımak olur. Kuruluşundan bu yana geçen kırk yılda tekraren yasaklanmış, albümleri toplatılmış, üyeleri cezaevine atılmış, terör davalarında yargılanmış bir devrimci kültür kolektifini başka sansür tartışmalarından ayıran bir çizgi var elbette. Müzik yapıtlarına karşı bu şekil bir susturma teşebbüsü, hâkim kümelerin kültürel alanı düzenleyici bir sıkıntı aracı olarak kullandığı şekilde bir sansür pratiğinden fazla devletin devrimci siyasetin yine yeşerme ihtimali karşısında güttüğü ezeli akın siyasetinde yeni bir perde olarak görülmeli. Zira Küme Yorum ürettiği müziğin sözleri ve içeriğiyle değil (ya da yalnızca onlarla değil) varoluş ve işleyiş biçimiyle mevcut sistem karşısında bir tehdit olarak durmaya devam ediyor.
Kişisel tarihimde Küme Yorum’la tanışmam 14 yaş civarına, 90’ların ortalarına denk geliyor. Politik kimliklenme sürecimin daha başında, devrimciliğe ilgi duyduğuğum ancak yüklü olarak tanınan rock ve punk kümelerini takip ettiğim bir periyotta hem politik kavrayışımın gelişmesinde hem de müzikal zevk skalamda yeni bir sayfa açan müsabakalardan biri de Küme Yorum olmuştu. Tekrar o devir dinlemeye başladığım Yeni Türkü ve Ezginin Günlüğü’nden farklı olarak Küme Yorum direkt toplumsal çabanın içinden gelen, örgütlü ve keskin bir politik kültür üretiminin de az örneklerinden biriydi.
Piyasalaşma ataklarının yasak ve baskılarla, kültürel özelleştirmelerin Kürt hareketine ve Türkiyeli devrimcilere karşı ataklarla, gözaltında kayıplarla, asit kuyularıyla, Madımak üzere pogromlarla kol kola gittiği 90’lı yıllarda Küme Yorum dinlemek kendi başına tehlikeli bir iş yaptığımız hissini de uyandırıyordu. Bugünden geriye baktığımda, Küme Yorum’un 30 yıldır benim için yalnızca müzikal bir alışkanlıktan ibaret olmadığını, uğraş içinde gelişen hislerime, öfkeme, sevincime, politik arayışlarıma da eşlik eden, vakit zaman zıt düşsem de beni bırakmayan bir yoldaş olduğunu söyleyebilirim. Türkiye’de düzenle, devletle, sermayeyle sıkıntısı olan çok insan için de bu türlü olduğunu biliyorum.
Bunun da ötesinde müsabakamızdan bugüne geçen müddet boyunca topluluğun sağlam yapısına, devletin türlü saldırısına karşı nasıl ayakta kaldığına, nasıl kendini yenilediğine de şahit oldum. Elbet ki Küme Yorum’un müziği hükümranlar için salt bir kültürel çıktı olmanın ötesinde de manalar tabir ediyor. Ürettikleri müziğin içeriği kadar daima devinen, yenilenen, şahıslara bağlı kalmayan kolektif yapısıyla da topluluğun nizamın savunucuları karşısında inşa ettiği güçlü çizgi bu taarruzların birebir anda hem sonuçsuz kalmasına hem de kesintisiz biçimde devam etmesine vesile oldu.
Kendisini daima tekrar üreten, örgütlü bir kültür üreticisi olarak Küme Yorum’un yok edilemezliği devlet için başlı başına bir sorun. Son yayından kaldırtma teşebbüsüyle de kısamadıkları bu sesin insanlara ulaşmasının önünü kesmeye çalışıyorlar. Lakin halihazırda kapitalizmin işleyişine içkin bir pratik olan sansüre karşı duruş sergilemek bu olay açısından tali bir problem. Sansür aksiliği (genelgeçer şiddet aksiliğine emsal şekilde) liberal bir etik etrafında kuruluyor ve sansürle sonuçlanan sorunların yapısal nedenlerini görünmezleştiriyor.[i] Tam da bu yüzden sansürün gerisindeki sistemlere bakmak, devletin dönemsel idari müdahaleleriyle tertibi toptan savunmaya dönük müdahaleleri ortasındaki ayrımı açmak gerekiyor. Zira devletin Küme Yorum karşısında 40 yıldır sürdürdüğü kesintisiz hücumun bu yeni atılımı liberal bir söz özgürlüğü tartışmasını aşacak nitelikte devrimci politik uğraşın bugün taşıdığı imkanlarla bağlı.
Topluluğun albümleri bütün platformlardan tıpkı anda kaldırıldığına nazaran anlaşılıyor ki bir müddettir bu işin bürokrasisi geri planda işletiliyordu. Bu hazırlıklı hücumun gerisindeki mümkün nedenler geçtiğimiz aylarda beni şaşkınlığa sürükleyen bir durumun devletin de gözünden kaçmadığının delili üzere. Küme Yorum solun, sosyalistlerin, devrimcilerin dağarcığında özel bir yere sahip olsa da görece hudutlu bir dinleyici kitlesine sahipti. Ama 19 Mart isyanıyla birlikte bu alanın bir anda genişlemesine şahit olduk.
Kendi hudutlu tecrübemden hareketle tabir edersem bu şekil bir müziğe, kelamlara hiç ilgi göstermeyecek insanların, bilhassa de yakın etrafımdaki gençlerin Küme Yorum müzikleri paylaştığına, bu müzikleri toplumsal medya kıssalarına fon yaptığında çok kez şahit oldum. “Silahımız söyleyecek son sözü” üzere hayli sert, toplumun büyük kesitleri açısından temkinle karşılanacak kelamlara sahip “Haklıyız Kazanacağız” müziğinin dahi aksiyonlarda, meydanlarda, grev ve direniş alanlarında bir ağızdan coşkuyla söylendiğini gördüm. Küme Yorum halkın içinde kabaran öfkeye yolunu bulmasında yardım ediyor, yüzyılları aşan bir isyan geleneğinin hafızasını hayatı için arbedeye soyunan gençliğe taşıyor, diğer bir dünya yaratmaya yanlışsız gelişen devrimci dileğe akacağı yatağın nerede olduğunu hatırlatıyordu. Bu türlü şeyler devletin gözünden natürel ki kaçmaz. Müesses nizam Küme Yorum’un sesini kısamayacağını, onun müziklerini insanlardan kaçıramayacağını bilse de bu hamleyi yapmak zorundaydı.
Kültür eserleri konusunda daha evvelki yazılarda da lisana getirdiğim ve tekrarlamayı gerekli gördüğüm bir nokta var. Sinemaların, kitapların, müziklerin politik gücü telaffuzun tekrar üretimiyle sonludur. Bunlar dilsel alan içinde kalan, bilhassa de estetik bir tecrübe oluşturmaya dönük üretimlerdir. İnşa ettikleri kainatlar, yarattıkları his haritaları bu yapıtları alımlayanların dünya tecrübesinden beslenir ve orada birbirinden epeyce farklı biçimlerde karşılık bulur. Bu yüzden hem zevkler ve renkler tartışılmaz, hem de sanatın tetiklediği estetik tecrübe, yapıtın ardındaki (bireysel ve kolektif) aklın politik maksatlarıyla birebir örtüşme içinde olmaz.
Fakat belirli anlarda eserler bir kısa devre yaratmayı başarır. Diğer vakitlerin direniş ve uğraş tecrübelerini tarihte sıkıştırıldıkları yerden alıp şimdiye ve buraya taşır. Nasıl ki metal çalışanlarının 2015’te yarattığı büyük fırtına “Harranlılar” tabirini 1979 üretimi Kibar Feyzo’dan alıp o âna taşıdıysa[ii] 19 Mart isyanı da Küme Yorum’un müziklerinde biriktirdiği direniş ve uğraş hafızasını bugünün bağlamında yine harekete geçirmiştir. Kültür eserlerinin politik olarak görüp görebileceği tek fonksiyon esasen budur, süregiden bir isyan dalgasına geçmiş isyancıların ruhunu üfleyebilmek. Küme Yorum bunu yapmıştır. Bu da az şey değildir.
Kişilere bağlı olmayan, öteki bir dünyanın imkanına dair fikrin, hengamenin ve uğraşın kolektif ve devingen taşıyıcısı olan Küme Yorum her şeyden evvel bir tutumdur, duruştur, yoldur, sistemdir. Bu yüzden egemenlerin ataklarıyla yok olmaz. Sesi de kısılamaz. Sızacağı çatlağı, akacağı yatağı bulur. Zira bu hengame bitmez ve öfkemiz biriktikçe dağların göğsünü fayda, sıyrılıp gelir bir isyan.
[i] Sansür konusunu sinema bağlamında daha ayrıntılı işleyen bir kıymetlendirme için bkz: Şenlikler ne işe fayda?
[ii] Metal Fırtına personellerinin “Harranlılar” ismini kullanmalarına ait yazdığım kıymetlendirme için bkz: Harranlılar: Personel Sınıfı ve Tanınan Sinema
*Bu yazının birinci versiyonu e-komite’de yayımlanmıştır. | Küme Yorum’un tüm albümlerine bu ilişkiden erişebilirsiniz..
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan güçlü şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir bedele dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
