Kuracağımız bir hayat var

365 gündür hayatımızın bir köşesinde asılı kalmış, durmadan kendini hatırlatan birtakım sözler var: Felaket, enkaz, kayıp, yas, mezar, asrın felaketi, devlet, kent, memleket, ev…

Felaket başımıza geldiğinde, sevdiklerimizin başına geldiğinde farklı manalara bürünürmüş. Gök kırılır da insan ömrün kırılacağına ihtimal vermezmiş. Meskenin içine doluşan uğultuyla saatin durduğunu, vaktin kırık aktığını, bir çığlığa vardığını öğrenirmiş. Yasın ortasında, her şeyin parlaklığını yitirdiği vakitte, yarıklara bakarak öğrendik.

Depremin üzerinden tam bir yıl geçti, günler, aylar, mevsimler geçti. Birçok güneşler doğdu, birçok çiçekler açtı. O gecenin karanlığı duvarda asılı kaldı. Yeri geldi saniyeleri saydık, yeri geldi enkazdan kaç kişinin çıktığını. Hiç tanımadığımız birinin acısını acımız belledik, kendi acımızdan utandık. Enkaz başında kızının elini bırakamayan bir babanın eli olduk, günler sonra enkazdan çıkarılan bebeğin sesi olduk.

Sevdiğinin cesedini motosiklet üstünde taşıyanların çaresizliğine ortağız. Yakınlarımızın sağ olduğunu öğrendiğimizde hissettiğimiz mahcubiyet üstümüzde. Sağ kalanların “keşke ben de ölseydim, artık her gün öleceğim” sözleri zihnimizde dolaşıyor. Yaşadığı meskenin enkazından 138 saat sonra çıkan Emine’nin “Beni özel hastaneye götürmeyin, param yok” kelamlarının utancına gömüldük. Göçük altında kalan yakınlarının çıkarılmasını bekleyen insanlardan, diğer enkazlara öncelik verileceği söylendiğinde alınan “Allah sizden razı olsun” yanıtı gözlerimizde yaş hâlâ.

Telefon elimizde, sevdiklerimizden haber almaya çalışarak geçen saatler, günler mıh üzere aklımızda. Anasının dizinin tabanından ayrılmayan çocukların, birbirine daha yeni kavuşmuş âşıkların, başını yastığa düşlerle koyan, gelecek derdiyle gözüne uyku girmeyen binlerce insanın ahıdır üstümüzde dolaşan. Yasını bile tutamadık sevdiklerimizin. Birçoklarının mezarı yok.

Bir yıl geçti, hâlâ sevdiklerini bulamayan, hâlâ kayıp yüzlerce insan var. Bugünden sonra “ölü” diye geçecekler kayıtlara. “Yol yaptık” diye övünenlerin yolları çöktü, havalimanları kullanılamaz hale geldi. Dişimizi tırnağımıza takarak kurduğumuz hayatımız ihmal, yolsuzluk, sorumsuzluk, yetersizlik yüzünden yıkıldı. “Kaderdir” dendi, “devlet nasıl yetsin, asrın en büyük felaketi” dendi.

Evler, hastaneler, kamu binaları, öğrenci yurtları yıkıldı. Sarsıntı bölgelerinde yardımı organize edemediler, yardım etmek isteyenleri elbirliğiyle engellediler. Zelzele bölgesine dayanağa gitmek isteyen madencileri işten atmakla tehdit ettiler. Yakınlarımıza ulaşmaya çalışırken, daha kimi kaybettiğimizi bile bilmezken inşaat projelerini anlatmaya başladılar. Felaketi kendilerine fırsat bildiler.

“Bağış kampanyası” ismi altında sadaka merasimlerini izledik ekranlarda. Kamuya ilişkin paraları depremzedelere bağışlıyormuş üzere yaptılar. Binlerce insan çadır ararken çadırları sattılar. Enkazlardan sesler yükselirken bankaların ATM kasalarını çıkarmak için uğraştılar. Çocukları tarikatlara teslim ettiler. “Evlat edinilen depremzede çocukla evlenilebilir” dediler. Yıkımla, felaketle boğuşan binlerce insan susuzken, bir dilim ekmek ararken “marketler yağmalanıyor” diye yaygara kopardılar. İnsanları kışkırtarak mülteci düşmanlıklarını ortaya serdiler. Evsiz kalan insanlara büyük lütufmuş üzere faturalarının erteleneceğini söylediler. Asbestli molozları insanların tarlasına, hayat alanlarına döktüler. Sarsıntı bölgesindeki yerleri yapılaşmaya açtılar.

Bir yıl geçti, elli binden fazla insan sarsıntıda öldü. Yüzbinlerce insan yaralandı. Bir kişi bile istifa etmedi. Soruşturmalar müteahhitlerle yetindi.

Deprem bölgesinden yükselen sesler ortaktı, öfke ortaktı, çaresizlik ortaktı: “Yardım edin”, “Neden yetkililer yok?”, “Devlet nerde?” çığlıkları ortaktı. “Merkezi idareyle lokal idare el ele vermezse, o kente rastgele bir şey gelmez. Hatay’a geldi mi? Hatay garip kaldı, Hatay mahsun kaldı,” cümleleriyle cevapladılar neden yalnız bıraktıklarını, vefata terk ettiklerini. Utanmadan, alkışlar eşliğinde. Mukadderat, devlet eliyle halka reva görülen felaketmiş, öğrendik.

Bir yıl geçti, zelzele bölgesinde hâlâ inançlı barınma imkanı yok. Konteyner kentler sular altında. Zelzelede ölmeyen çocuklar prefabrik konutlarda yanarak ölüyor. Kent merkezindeki boşluk içimizde büyüyor. Enkazın altında kalan insanlık onuru bir kenarda çürüyor.

Peki, artık nereye?

Halkın arayışıyla bulunan iş makineleri, istekli beşerler, maden çalışanları, metal çalışanları, inşaat personelleri, sıhhat işçileri, sivil toplum kuruluşları, devrimciler, gece gündüz demeden depremzedeler için mont ve battaniye üreten dokumacılık emekçileri, KYK bursunu depremzedelere gönderen öğrenciler, kumbarasında biriktirdiği parayı paylaşan çocuklar, konutundaki kıyafeti, battaniyeyi, yiyeceği, son kuruşu paylaşan binlerce insan bir yıl geçse de güç vermeye devam ediyor. Her şeye karşın dayanışma var zira. İktidara karşın yüzümüzü dönebileceğimiz bir yer var. Öfkemiz var. Anılarımız var. Geçmişimiz var. Hafızamız canlı. Bakınca boşluk değil gördüğümüz. Çocukluğumuz, annemizin babamızın çocukluğu, koşturduğumuz sokaklar burada.

Birlikte büyüdüğümüz zeytin ağaçları burada. Kalabalık aile sofraları, masaya sığmayan tabaklar burada. Bahçedeki tavukların sesiyle başlıyoruz güne. Mescitlerin minaresine konan kuşlar, kiliselerin çanına vuran güneş ışığı burada. Bin yıllık Habib-i Neccar burada. Akıyor şelale, suyun sesi kulağımızda. Affan Kahvesi’nde soluklanıyoruz hâlâ. Okuldan çıkıp kendimizi attığımız eski Antakya sokakları burada. Köprübaşında buluşuyoruz arkadaşlarımızla, “geri döneceğiz” yazan duvarların tabanında yan yana.

Bir yıl geçti, hayatımıza hasretle, yasla ve beğenilen biriken yaşlarla devam etmeyi öğrendik. Yerinden edilen 365 gün hafızalarımıza işlendi. Zira unutulmaması gerekenler var. Sorulması gereken sorular var. Karşılığını beklediğimiz sorular var.

Bir tabiat olayı felakete nasıl dönüştü? Yanlışsız gereçlerin kullanılmadığı, uygun mimarlık ve inşaat tekniklerinin olmadığı binaları kim yaptı? “Toprak ve taban uygun değil” raporu olan binalar nasıl yapıldı? Betonu ve demiri çalındığı için yerle bir olan bu binaların yapılmasına kim müsaade verdi? Kontrolünü kimler yaptı? İmar ve inşaatı teşvik edip duran ve usulsüzlüklere göz yumanlar kimlerdi? Karar verici, denetleyici ve uygulayıcının iç içe geçtiği bir sistem nasıl kuruldu? Belediye başkanı aynı zamanda nasıl imar kurulu lideri olabiliyor? Daima sular altında kalan Hatay Havaalanı neden riski bilinen bir yere yapıldı? Uzmanlar, biliminsanları neden dinlenmedi? Arama kurtarma çalışmaları neden gecikti? Neredeyse bütün kentin yıkıldığı bir yere neden günlerce yardım gitmedi? Kamu kaynakları neden seferber edilmedi? Çadırlar neden satışa çıkarıldı? Canlı yayında bağışlanan paraların ne kadarı depremzedelerin gereksinimi için kullanıldı? Neden halkın parasıyla halka gösteri yapıldı? Madem bu paralar verilebiliyordu, sarsıntının birinci günlerinde beşerler neden su bile bulamadı? Kayıp çocuklar nerede? Kolon kesenler cezalandırıldı mı? Son zelzele yönetmeliğine uygun yapıldığı söylenen binalar nasıl yerle bir oldu? Sorumlular cezalandırıldı mı? Yalnızca İstanbul’da yüz binlerce konut fazlası varken depremzedeler neden yazgılarına terk edildi? Sarsıntıdan sonra beşerler neden göç etmeye zorlandı? Depremzedelerin sığındıkları kentlerde kira fiyatlarının artışına neden müdahale edilmedi? Sarsıntı bölgesindeki tüm topraklar hangi emelle yapılaşmaya açıldı? Tarım alanları, vadiler neden moloz döküm alanı haline getirildi? Neden halk sıhhati, hava kirliliği ve orada yaşayan tüm canlıların sıhhati düşünülerek hareket edilmedi? Zelzelede sağ kalanlar inançlı, sağlıklı ömür alanlarına ne vakit kavuşacaklar? Zelzeleye sağlam kentler inşa edilecek mi?

Kaç yıl geçerse geçsin bu soruların peşine düşmek her canlıya borcumuz. Karşılıksız soru kalmayana dek birebir öfkeyle soracağız. Önlenebilir felaketlerde ölmemek için, her türlü krizi fırsata çevirenlerin karşısında unutmayarak, hesaplaşarak duracağız. Kuracağımız bir hayat var.