1889’da Paris’te gerçekleşen Dünya Fuarı’nın ziyaretçileri, yeni inşa edilmiş Eyfel Kulesi’nin gölgesi altında fuar alanına girdi. İçeri girdiklerinde Annie Oakley’in efsane atıcılığını kanıtladığı Buffalo Bill’s Wild West isimli şovla nefesleri kesilebilir ya da Bastille’in heybetini seyre dalabilirlerdi. Bu görsel şölenin ortasında, Hardtmuth Pencil isimli Çek bir üretici tahminen daha az dramatik lakin mutlaka daha tesirli bir yenilikle ortadan sıyrıldı. Son eseri, tüm kurşun kalemler üzere ahşap koruyucuya sarılmış grafitten oluşuyordu lakin bir noktada ayrışıyordu. Hardtmuth’un “lüks kurşun kalem”leri sarıydı. (Bu kalemler de 1900’lü yıllarda ortaya çıkacak pembe silgiler üzere pazarı tesiri altına alacaktı.)
1889’dan evvel yüksek kalite kurşun kalemler doğal renginde bırakılır ve yalnızca cilalanırdı. Üreticiler kurşun kalemleri sadece ahşabın kusurlarını örtmek için boyarlardı. Bu nedenle de çoklukla mor, kırmızı, bordo ya da siyah üzere koyu renkler kullanılırdı.
Ancak Hardtmuth, ahşabından fazla grafitin kalitesiyle öne çıkmanın bir yolunu arıyordu. Duke Üniversitesi profesörü Henry Petroski, bunun sebebini “Uzun müddet en âlâ grafit batıdan, bilhassa de İngiltere’den geldi,” diye açıklıyor. (İlk grafit, sarı kurşun kalemler ortaya çıkmadan çok evvel 1564’te İngiltere Borrowdale’da keşfedildi.) İngiltere’deki grafit kaynağı sonunda tükendi ve çok geçmeden “Sibirya’da yeni ve kaliteli bir kaynak bulundu.”
Sarı, grafitin kökenini ve kalitesini vurguluyordu
Hardtmuth da dahil olmak üzere bir dizi üretici grafitlerini Çin’le hudut komşusu olan ve Rusya’nın büyük kısmını kaplayan Sibirya’dan temin etti. Bu coğrafik yakınlık Hardtmuth’un pazarlama stratejisi için kilit bir ehemmiyet taşıyordu.
Sarı, Çin’de uzun bir müddettir imparatorluğun himayesindeydi. Çin medeniyetinin atası kabul edilen efsanevi hükümdar “Sarı İmparator” olarak bilinirdi. Yüzlerce yıl boyunca yalnızca imparatorluk ailesinin sarı giymesine müsaade verildi. Sarı tonları memnunluk, ihtişam ve bilgeliği temsil ediyordu.
Hardtmuth grafitin coğrafik kökenini vurgulamak, Çin’le bağlantılarını güçlendirmek, hasebiyle da çıkar sağlamak için sarıda karar kıldı.
Hardtmuth bu noktayı daha da vurgulamak için sarı kurşun kalemlere İngiliz kraliyet tacındaki dünyaca ünlü elmasa referansla Koh-I-Noor satırını ekledi. Petroski, Koh-I-Noor ismi kalemin içindeki grafitin kalitesini vurgulamak için bilhassa seçildi,” diyor. Çok tanınan olan sarı kurşun kalemlerden sonra şirket de ismini “Koh-I-Noor Hardtmuth” olarak değiştirdi.
Koh-I-Noor Hardtmuth, sarı kurşun kalemleri ürettikten sonra Faber ve Dixon Ticonderoga da çabucak gerilerinden geldi. Petroski, “Rakip üreticiler de sarı kurşun kalemler yaptı ve içlerindeki grafitlerin birebir derecede kaliteli olduğunu vurgulamak için oryantal isimler vermeye başladı,” diyor.
İşe de yaramıştı. 20. yüzyılın ortalarında Faber tarafından yürütülen bir deneyde, şirket deney kümesine yarısı sarı yarısı yeşil olmak üzere eşit kalitede bin kurşun kalem dağıttı. Yeşil olanlar kalitesiz olduğu gerekçesiyle toplu olarak iade edildi.
Elbette günümüzde bütün kurşun kalemler sarıya boyalı değil. Birçok kalem bir şirket logosunun yahut spor kulübünün renklerinde hatta uçlu kalemler kelam hususuysa renksiz. Lakin bilinen haliyle kurşun kalem, Google görsellerde arattığınızda çıkan yahut ilkokul anılarınızdaki kalemler, 19. yüzyıldaki kurşun kalem üreticilerinin aldıkları pazarlama kararları sebebiyle sarıdır.
*Bu yazı, Selin Pervan tarafından Gabrielle Hick’in Artsy’de yayımlanan makalesinden kısaltılarak çevrilmiştir.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ uygun işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
