Uzun vakittir yokuş aşağı yuvarlanan ülkemizde, seçimlerin akabinde düşüşün daha süratli olacağı ve baskı ortamının daha da ağırlaşacağı kesin. Bu türlü “çöküş” anlarında umudu örgütlemek, yılgınlığın açtığı derin izleri sarmak zorlaşıyor. Toplumların ilerleyişini yalnızca sandık odaklı değerlendirenler için 14/28 Mayıs seçimleri “tarihi” bir mağlubiyet. Ancak memleket çabasını sandıktan ibaret görmeyenlere nazaran mağlubiyetten alacağımız dersler, birlikte inşa etmek zorunda olduğumuz öteki bir gelecek var.
Seçimler toplumların bahtını tayin etme açısından değil ancak karşı çabayı beslemek ve büyütmek açısından referans noktası olabilir. Malum, son seçim islamcı ve milliyetçi dalganın lehine sonuçlanmış üzere görünüyor. Ama MHP, İYİ Parti ve Zafer Partisi toplam yüzde 21,98 civarında oy aldı. Yani 2018 seçimlerine kıyasla milliyetçi partilerin toplam oylarındaki artış yüzde 1’in altında. Görünen o ki, daha çok söylem açısından genişleyen ve hegemonik hale gelen bir milliyetçi dalgayla karşı karşıyayız.
Neoliberalizmin en değerli sığınaklarından milliyetçilik ideolojisini sırf milliyetçi partilerin değil, iktidar ve muhalefet partilerinin de telaffuzlar ve kampanyalar aracılığıyla beslediğini söyleyebiliriz. Dünya genelinde de durum farklı görünmüyor. Sınıfsal çelişkiler büyüdükçe, ekonomik krizler derinleştikçe hâkim bloklar güvendikleri limana, yani milliyetçiliğe sığınıyor. Göçmen, bayan ve LGBTİ+ düşmanlığının yanında militarizm yükseliyor, saldırganlığın ve yayılmacılığın maliyeti büyüyor. Fakat dünya üzere Türkiye’nin de bütünüyle milliyetçiliğe teslim olduğu tarafında kestirme bir yargıya varmak güç. Bu kestirme yargının bilakis uzun müddettir tartışılan strateji ve örgütlenme sıkıntısına baş yormalı, toplumsal çabayı büyütmek, gerçek dönüşüme ve umuda kapı aralamak için harekete geçmeliyiz.
Hapsolduğumuz bu milliyetçi telaffuzdan, çekildiğimiz savunma sınırından çıkabilmek için milliyetçiliğin karşısında konumlanan yurtsever bir dalgaya, Cumhuriyet’in birikimiyle hengameli değil barışık lakin onu aşan bir politik hatta gereksinimimiz var. Bu politik sınırı kurarken Türkiye soluna sızmayı başarmış postmodern kimlikçi siyasete direnmeye gereksinimimiz var, siyasi meşruiyet üretecek yeni bir temsil sistemini inşa etmeye gereksinimimiz var.
Özellikle 1980 darbesinin akabinde Türkiye soluna yönelik ataklardan “yurtseverlik” kavramı da nasibini aldı. İnşa edilecek politik çizginin sağlamlığı, toplumsal direnişi de sağlam kılacağından öncelikle içi boşaltılan bu kavramın ne olduğuna hatırlamak yararlı olabilir. Yurtseverliği, milliyetçiliğin bir türevi olarak kodlayan liberal görüşün tersine bu sığlığa hapsedilmeyen bir yurtseverlik anlayışının tekrar yeşertilmesi toplumsal birliğin temeli olacaktır. Bir diğer deyişle, yurtseverliği milliyetçilikle birebir kefeye koyan, Cumhuriyet’in birikimiyle hengameli, savruk ve dalgalı liberal telaffuzların karşısına yurtseverliği koyarak işe başlayabiliriz.
Yurtsever olmak, her şeyden evvel, faşizm ve emperyalizm ortasına sıkışmamaktır. En kolay haliyle memleketin için gayret etmek, geliştirdiğin ve ilerlemesine katkıda bulunduğun memleketini sevmektir. Antiemperyalist ve antikapitalist olmaktır. Ülkede yaşayan tüm yurttaşların hiçbir ayrım gözetilmeksizin eşitlik ve adalet temelinde buluşturulmasıdır. Demokratik, eşit, özgür ve laik bir ülkede yaşama tutkusudur. Emperyalizme olduğu kadar, ulusal kapitalizme karşı gayret etmektir. Yurtseverlik halkçı ve toplumcu bir karaktere sahiptir, elbette enternasyonalisttir. Milliyetçilik üzere içi boşaltılmış kof bir vatan sevgisine ya da kültürel kimliklere hapsolmaz, sınıf eksenlidir.
Aydınlanmacı, kamucu, yurtsever ve enternasyonalist bir politik çizgi, faşist hücuma karşı direnişin sesini güçlü kılacaktır. Türkiye solunun geçmişte olduğu üzere bugün de yurtseverlik alanına kök salması, toplumsal uğraşın tabanını ve yurttaşın sol ile bağını güçlendirmek için kıymetli bir fonksiyon görecektir. Buradan çıkış, toplumun tüm kesitlerinin siyasete dahil edilmesiyle bağımsız, laik, dayanışmacı, iştirakçi ve yurtsever bir cumhuriyeti, ezilenlerin ve çoğunluğun taleplerini her ne değerine olsun taşıyabilen bir cepheyi kurmakta gizli.
Yurtseverlik işçilere ilişkin bir motiftir, onların elinde yeşerecektir, geçmişte olduğu üzere. Paris Komünü’nde personeller, hem Alman işgaline karşı hem de burjuvaziye karşı savaşmışlardı. Nazi istilasına karşı Sovyet halkları “anavatan savunması” diyerek omuz omuza çaba etmişlerdi. Küba halkı ABD’ye karşı “patria o muerte” (anavatan ya da ölüm) sloganıyla direnmişti. Türkiye solu da Mustafa Suphi’lerden Behice Boran’a, Nazım Hikmet’ten Deniz Gezmiş’e kadar yurtseverliğin örnekleriyle parlıyor. Nazım Hikmet, Memleketimden İnsan Manzaraları’nda şöyle diyor:
“Evet, biraz da ulusal gurur duyuyorum. Tarihinde Bedreddin hareketi üzere bir destan söyleyebilmiş her milletin şuurlu proleteri bundan ulusal bir gurur duyar. Evet, Bedreddin hareketi tıpkı vakitte benim ulusal gururumdur. Ulusal gurur! Kelamlardan ürkme! İki sözün yan yana gelişi seni korkutmasın. Lenin’i hatırla. Hangimiz Lenin kadar beynelmilelci olduğumuzu sav edebiliriz?”
Seçimlerin akabinde “benden bu kadar, artık kendi hayatıma bakacağım” diye düşünenler çoğunluktaydı. Hayatımız memleketten başka düşünülemeyeceği üzere, gayretimiz de seçimlerden ibaret olamaz. Memleket çabası sandığa sığamayacak kadar kapsamlı ve uzun erimli. İşçilerin iktidarının kurulduğu bir Türkiye için utanmadan, sıkılmadan yeni bir politik çizgisi örmeye başlamalı, memleketi hırsıza, faşiste, tarikatçıya, haine bırakmamalıyız. Memleketi terk etmeyeceğiz, öyleyse çabayı büyütelim: Yeryüzü aşkın yüzü oluncaya dek.
