Toplumlar yüzleşmektense görmemeyi tercih eder. Rahatsız edici bir gerçekle karşılaştıklarında inkâra ya da içgüdüsel olarak geçmiş vakte sığınırlar: Yaşandı, açığa çıktı, bitti. Bu refleks sırf ruhsal değil, birebir vakitte politiktir. Zira belgeyi kapatmak kurumları korur, yüzleşmek ise sistemi tehdit eder.
Bugün “komplo teorisi” etiketiyle kenara itilen pek çok yapı ve inkârın kökeninde, devletlerin şahsen kendi eliyle belgelediği bir tarih yatıyor. Bunun en çıplak örneği MKUltra’dır. 1950’lerin başından 1970’lerin ortasına kadar, Soğuk Savaş’ın en sert periyodunda CIA tarafından paravan vakıflar aracılığıyla Harvard ve Stanford üzere “saygın” üniversitelerle işbirliği içinde ve saklıdan yürütülen bu program, insan zihninin dehşet, kimlik çözülmesi ve travma yoluyla nasıl parçalanabileceğini araştırdı. Bu çalışmalar, erken periyot nörobilim ve davranış bilimleri laboratuvarları aracılığıyla yürütülüyor; uygulamada elektroşok, hipnoz, duyusal mahrumluk, kelamlı taciz ve cinsel istismarı birer yol olarak kullanılıyordu.
Program yalnızca fizikî azapla hudutlu değildi, deneklere istekleri dışında yüksek dozda LSD ve öbür halüsinojen hususlar verilerek zihinsel savunma sistemleri sistematik olarak çökertildi. İstismar burada bir yan eser değil metodolojinin şahsen kendisiydi. Program ifşa edildiğinde “sona erdiği” açıklandı, evrakların büyük kısmı imha edildi, ama orada üretilen bilgi ortadan kalkmadı. Travma yoluyla iradeyi çözme ve bu yolla efendi-köle münasebeti yaratma teknikleri, bir kere keşfedildikten sonra tarihin karanlık raflarına kaldırılacak fonksiyonsuz araçlar değildi.
Bu bilginin en tehlikeli çıktısı, insan zihninin kırılabilir olması değil, bu kırılmanın sistematik bir şantaj ve denetim düzeneğine dönüştürülebilmesidir. MKUltra’nın asli gayesi, bireyin iradesini felç ederek onu komutları sorgulamadan yerine getiren fonksiyonel bir “araç” haline getirmekti. Program sonrasında yürütülen kongre soruşturmaları ve hayatta kalanların tanıklıkları, travmanın şuurlu olarak kullanılan bir idare tekniği olduğunu tarihî bir gerçek olarak kayda geçirdi.
Bu tekniklerin asıl yıkıcı gücü ise ağır istismar yoluyla iradesi askıya alınan bireylerin, iktidar odaklarının kirli operasyonlarını sürdürebilmesi için kullanılan operasyonel araçlara dönüştürülebilmesinde yatar. Epstein ağında ve gibisi yapılarda gördüğümüz ise bu bilginin uygulanışıdır. Kurban sırf istismar edilmez, travma yoluyla köleleştirilir ve iradesi yok edilir, şantajla dolanıma sokulur ve sistemin sürekliliğini sağlayan bir araca dönüştürülür.
Bu, problemin kişisel hata anlatısından çıkıp yapısal süreklilikler alanına geçtiği noktadır. Epstein’i “tekil bir vaka” olmaktan çıkaran, ferdî sapkınlıkları değil, onu mümkün kılan kurumsal altyapıdır. Resmi bir kamusal yetkiye sahip olmadığı sıkça vurgulansa da, kurduğu nizam MKUltra’dan aşina olduğumuz karanlık mimariyi ziyadesiyle hatırlatıyordu: saygın üniversitelerle, bilhassa nörobilim araştırmaları yürüten kurumlarla tesis edilen bağlar, kamu kontrolünün büsbütün dışında bırakılmış finansal kanallar ve yıllar boyunca mutlak zımnilik içinde sürdürülen, sistematik bir azap ve istismar ağı. Bu ögeler yan yana geldiğinde, karşımıza çıkan tablo kişisel bir kabahatten çok tanıdık bir iktidar mimarisinin öbür bir sahnede tekrar ortaya çıkan halidir.
Bu yapıyı fiilen dokunulmaz ve sürdürülebilir kılan düzenek ise mağdurların emniyet kurumlarına yaptığı müracaatların sistematik biçimde etkisizleştirilmesidir. Epstein hadisesinde birçok mağdurun, yıllar boyunca mahallî emniyet ünitelerine ve federal kurumlara yaptığı şikayetler, “delil yetersizliği” ve “ikna edici bulunmama” üzere bürokratik münasebetlerle sumen altı edildi. Ortaya çıkan tablo, Epstein’in gerçekte ne ölçüde bağımsız bir aktör olduğu sorusunu kaçınılmaz biçimde gündeme getiriyor.
Bununla birlikte kamuoyu tartışmaları büyük ölçüde ağın politik temaslarına odaklanırken, finansal mimari neredeyse büsbütün göz gerisi ediliyor. Deutsche Bank ve JPMorgan Chase, Epstein’in operasyonlarını sürdürebilmesi için hayati bir inançlı liman fonksiyonu gördü. Bu bankalar, Epstein’in sabıkalı bir seks hatalısı olduğu bilinirken, kuşkulu nakit çekimlerine, bâtın ödemelere ve genç bayanlar üzerinde kurduğu finansal denetim düzeneğine yıllarca göz yumdu. Burada karşımıza çıkan tablo kolay bir kontrol zafiyeti değil, hatanın lojistiğini üstlenen kurumsal bir iştiraktir. İsimler saklandığında kabahat kişisel kalır lakin devasa bankalar masaya konduğunda soru büyür: Bu hatanın işlenmesi için gerekli altyapıyı kim, neden sağladı?
Epstein hadisesinde görülen kurumsal körlük, sadece ABD’ye has bir sapma değildi. Bunun benzerlerinden biri Almanya’da, 1960’lardan 2003’e kadar süren “Kentler Deneyi” ile yaşandı. Psikolog Helmut Kentler, pedofillerin kimsesiz çocuklar için “şefkatli kollayıcı aileler” olabileceği tezini akademik bir çerçeveye yerleştirdi. Berlin Gençlik Dairesi (Jugendamt) bu yaklaşımı resmen onayladı. Onlarca yıl boyunca çocuklar, devlet eliyle ve bilerek, ortalarında saygın üniversite ve enstitülerle bağlantılı profesörlerin de bulunduğu istismar ağlarına teslim edildi. Bu bir yeraltı örgütünün saklı faaliyeti değildi, bütçesi devlet tarafından karşılanan, üniversitelerce yasallaştırılmış bir toplumsal siyasetti.
Bu organize yapı lakin 2010’lu yıllardan itibaren kurbanların odunsuz gayreti ve 2020 yılında yayımlanan bir raporla medyanın gündemine düşmesiyle ifşa oldu. Fakat ifşa adaleti getirmedi. Kentler, skandalın boyutları resmen belgelenmeden evvel “saygın bir akademisyen” olarak öldü. Sürece dahil olan bürokratlar ve faillerin büyük kısmı, vakit aşımı ve türel boşluklar sayesinde yargılanmadı. Devlet, onlarca yıllık sistematik şiddeti lakin çok geç bir etapta, sembolik tazminatlarla ve belgeyi süratle kapatarak geçiştirmeyi tercih etti.
Bu hadiseler birlikte okunduğunda, organize istismarın nasıl işlediğine dair net bir tablo ortaya çıkıyor. Hata, art sokaklarda değil, prosedürlerin, kontratların ve akademik unvanların içinde üretiliyor. Finansal kurumlar lojistiği sağlıyor, bilimsel ve pedagojik lisan hatası legalleştiriyor, psikiyatrik telaffuz ise mağdur tanıklıklarını örtmek için devreye sokuluyor. Alışık olunmayan, kesimli ya da travmatik biçimde tabir edilen tanıklıklar “paranoid sanrı” ya da “psikopatoloji” etiketiyle geçersizleştiriliyor.
Psikiyatri literatüründe “Martha Mitchell Etkisi” olarak tanımlanan bu düzenek, bireyin lisana getirdiği rahatsız edici gerçeklerin “psikiyatrik bir sanrı” olarak yaftalanmasını tabir eder. İsmini Watergate skandalını ihbar ettiği için akıl hastanesine kapatılan ABD başsavcısının eşinden alan bu fenomen, tanıklığı paranoyaya indirgeyerek kolektif cürmü kurbanın zihnine hapseder. Mitchell hadisesi istisnai olduğu için değil, sistemin en seçkin, medyaya erişimi olan ayrıcalıklı bir figürün dahi “sanrı” etiketiyle nasıl basitçe etkisizleştirilebildiğini gösterdiği için kritiktir. Şayet güç kendi iç halkasındaki bir şahidi zorla ilaç vererek pasifize ediyor ve meczupluk ithamıyla susturabiliyorsa, kamusal görünürlüğü ve garantisi olmayan sıradan mağdurların “epistemik imhası” artık bir ihtimal değil, iktidar asimetrisinin mantıksal ve kaçınılmaz sonucudur.
Kurumsal iktidar kendisine yönelen tehditleri bastırmak için azınlıkta kalan gerçeği “akıldışı” ilan eder, böylelikle yapısal şiddet, türel ve bilimsel prosedürlerin ardına gizlenir. Bu nedenle asıl sorgulanması gereken, iktidara her meydan okumada devreye sokulan psikiyatrik etiketler ve “komplo teorisi” suçlamalarıdır. Sistem bu noktada sadece faili korumakla kalmaz, hakikatin kendisini patolojize ederek, tanıklığı bir “semptom” ya da “paranoya” olarak kodlar ve toplumsal algıyı bu çerçevede yönetir. Tanıklığın “hastalık” ya da “komplo” olarak sınıflandırılması sadece kurbanı susturmakla kalmaz, toplumun sistematik şiddetle yüzleşme kapasitesini de işlevsizleştirir. Azınlıkta kalan anlatılar irrasyonel ilan edilerek kamusal meşruiyetin dışına itilir; böylelikle yapısal şiddet, psikiyatrik ve tüzel kategoriler aracılığıyla olağanlaştırılır. Bu kurumsal zırh, kabahatin prosedürlerin içine gömülmesini, görünmezleşmesini ve kesintisiz biçimde sürdürülmesini mümkün kılan temel sistemdir.
Epstein’in üniversitelerle, nörobilim araştırmalarıyla ve transhümanist projelerle kurduğu münasebetler bu nedenle tali detaylar değildir. Güç, fonksiyonel bir denetim düzeneği keşfettiğinde ondan vazgeçmez. “Birkaç canavar” anlatısının bu derece fonksiyonel olmasının nedeni de budur. Vakit zaman kamuoyu baskısını yatıştırmak için Epstein üzere tekil bir figür feda edilir lakin tarihi tablo çok daha karanlıktır. Birden fazla durumda o tek kurban bile verilmez.
MKUltra resmen ifşa edilmesine karşın “milli güvenlik” kalkanı arkasında tek bir sorumlu dahi mahpusa girmemiş; hata, tazminat çekleri ve bürokratik prosedürler ortasında görünmez kılınmıştır. Kentler Projesi’nde belgelenmiş onca istismar, vakit aşımı, akademik unvanlar ve “bilimsel deney” telaffuzuyla yargıdan kaçırılmıştır. Bugün Epstein belgesinde karşımıza çıkan gizlenen listeler, geciktirilen açıklamalar ve kurumsal sessizlik tam da bu cezasızlık geleneğinin devamıdır.
Bu cezasızlık pratiği, yaşananların münferit bir adalet zaafı değil, kurumsallaşmış bir yapısal sorun olduğunu açıkça ortaya koyar. Toplumsal öfke birkaç failin sembolik biçimde feda edilmesiyle süreksiz olarak yatıştırılabilir fakat sistemler lakin şiddeti süreklileştiren yapılar ve onu yasal kılan kurumsal düzenekler direkt amaç alındığında nitekim sarsılır.
MKUltra “resmen” sonlandırıldı, ama onun öğrettiği metodoloji kimseden geri alınmadı. Epstein yakalandı fakat onu mümkün kılan sistemler hâlâ yerli yerinde duruyor. İsimler değişiyor, kurumlar marka tazeliyor, hudutlar kayıyor. Deney bitmiyor.
Desteğiniz bizim için kıymetli. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere tabir özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal pahaya dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, yeterli ki varsınız.
