İzleyicilerin başını karıştırıyor, eleştirmenleri keyiflendiriyor. Pekala, Mulholland Çıkmazı nasıl 2000’lerin en yeterli sineması seçildi?
Sinema, 21. yüzyılın başlarında bir cins varoluşsal kriz yaşadı. “Televizyon filmi” üzere tabirler evvelden hakaret sayılırdı, televizyonun yeni altın çağını yaşadığı günümüzde ise problem artık bu değil. David Lynch’in “akla ziyan” Mulholland Çıkmazı sinemasının BBC Culture tarafından sinema eleştirmenleri ortasında gerçekleştirilen ankette 21. yüzyılın en güzel sineması seçilmesi muhtemelen tesadüf değildi. Sinemanın çıkış noktasında tekrar televizyon vardı: Kabul görmemiş bir televizyon dizisinin pilot kısmı olarak başlayıp uzun metraj bir sinemaya dönüştü.
Filmin şanssız hikâyesinin yanı sıra Hollywood stüdyolarındaki entrikalar ve güç şovları, David Lynch tarafından Mulholland Çıkmazı’nda alenen betimlendi. Mulholland Çıkmazı, hayal maskesinin akabinde Hollywood entrikalarına “göz alıcı” bir tenkit getiriyordu.
Mullholland Çıkmazı hikâyesine ait birinci fikir, David Lynch’in kült televizyon dizisi Twin Peaks’in hazırlıkları sırasında ortaya çıktı. Direktör, bu fikri bir televizyon dizisine dönüştürmeye niyetlenmiş, Twin Peaks’in başarısı sayesinde ABC kanalından da olumlu cevap almıştı. Fakat kanal 37 dakikalık birinci kısımdan mutlu kalmadı, hem dizinin müddetini uzun bulmuş hem de kısımdaki kimi planlara itiraz etmişti. Bunun üzerine direktör de hikâyesini uzun metraj sinemaya çevirmeye karar verdi.
İzleyicinin aklını karıştıracak imgelerle tıka basa dolu olan Mulholland Çıkmazı, Hollywood’un piyasa güçlerine ait karamsar bir yorum getiriyordu. David Lynch, sinema eleştirmenlerine baştan çıkarıcı bir şey sunmuştu: Sinema üretiminin ticari gerekliliklerinin tenkidine dair entelektüel bir faaliyetle meşgulken kendilerini düş gibisi atmosfere de teslim edebilirlerdi.
Mulholland Çıkmazı’nın kıymeti tahminen de bir evvelki yüzyılın eleştirmenlerce en çok beğenilen sineması Yurttaş Kane (Orson Welles, 1941) ile yapılacak bir karşılaştırmayla anlaşılabilir. Şayet Yurttaş Kane sinema üretimindeki pratik ve kullanışlı bilgiler üzerine usta işi bir makale olarak görülürse, Mulholland Çıkmazı’nın daha tematik ve kavramsal bir cazibeye sahip olduğu söylenebilir.
David Lynch, Orson Welles’e kıyasla “büyük” sinemanın nasıl yapılacağını değil, “büyük” sinemanın nelere kadir olduğunu gösteriyordu. Direktörün izlekleri klasik değildi: Düşler cisimleştiriliyor, niyet balonları hayata geçiriliyordu. Orson Welles sinemasına kısa bir sürrealizm anıyla başlıyor sonra da dolaysız bir anlatıma yöneliyordu. Halbuki David Lynch gerçeküstü atmosferi sinema boyunca koruyordu. Bu manada, Mulholland Çıkmazı Yurttaş Kane’in bıraktığı yerden devam ediyordu.
İzleyicileri düş çözümlemesine katılmaya teşvik etmek, sinema eleştirmenlerini ışığa üşüşen pervaneler üzere cezbeden bir tercihti. Sinema, cevaplardan çok sorulara değer atfediyor, her sahnesinde ziyadesiyle varlıklı bir sinema tecrübesi sunuyor ve sinemanın potansiyeline ait beklentilerimizi yükseltiyordu.
Kaynak: BBC Culture
