Bugün 15 Ağustos 2024 Perşembe. İktidar keyfen kapattığı Instagram’ı açalı beş gün olmuş, Instagram’da bir görüntü düşüyor önüme. Görüntüde iç organları patlamışçasına acıyla haykıran, kendini oradan oraya atan bir adam var, Gazzeli bir adam. Yeni doğan ikiz bebeklerine doğum evrakı almak için hastaneye gelmiş, o sırada adamın meskeni bombalanmış. Bebekleri, eşi ve kayınvalidesi ölmüş. Gördüklerimin tesirini kalbimle boğazım ortasında bir çekilme, bir kramp üzere hissettim evvel. Telefonu güya elime tutuşturulmuş bir sıçanmışçasına koltuğa fırlatıverdim. Baştan ayağa ürperdim. Boğazımdan bir yas üzere, bir acıyış üzere, bir kıyamamak üzere “ah” çıkıverdi.
İnsanın gözleri ne kadar süratli doluyormuş, bu orta bunu kim bilir kaçıncı sefer fark ettim (çünkü bu ülkede bu ortalar hayvanlar katlediliyor). Sonra zihnimden “Fukuyama yaşasaydı tarihin sonu olduğunu söylediği vakitlerin hala tarihin sonu olduğunu düşünür müydü?” sorusunun şu eski latife kutularından fırlayıveren palyaçolar üzere fırladığına şahitlik ettim. Sonra Fukuyama’nın zati bu savdan vazgeçtiği aklıma geldi.
Tüm bunları an be an fark ettim zira acıya katlanmanın yollarını ülkemiz ve dünyamız çıldırmanın eşiğini geçti geçeli araştırıyorum. Daha doğrusu çıldırmadan, sağlıklı bir insan olarak acıya katlanmanın yollarını arıyorum. Vücudu dinlemek, ağır hisler hissettiğimiz anlarda değerli, yani değerliymiş. Michael Brown o denli diyor. Düzgün hissetmeye çalışmayın, hissetmekte güzelleşin, diyor. Haklı olduğunu düşünüyorum. Pardon, hissediyorum.
Sonra bir arkadaşımız Whatsapp kümesine ülkenin ve dünyanın bu halinde yaşadığı duygusal gelgitleri taşımakta zahmet çektiğini yazıyor. Âlâ gelecek yazılara, kitaplara, podcastlere talip olduğunu söylüyor. Hepimiz onu anlıyoruz, zira hepimiz tıpkı şeyi yaşıyoruz. Bilhassa bu hayatta kalma gayretimiz esnasında bu duygusal iniş çıkışlara nasıl dayanacağız? (Çünkü bu ülkede uzun müddettir ağır ekonomik kriz ve son vakitlerde da açlık var.) Sonra diyorum ki, madem o denli, madem hepimiz anlıyoruz, bir yazı yazayım.
Türkiye’de insanların bir müddettir uyuşmuş olduğunu düşünüyordum. Güya söylenebilecek tüm kelamlar söylenmiş üzere suskunluğun arttığını, aydınların köşesine çekildiğini, nitelikli insanların küstürüldüğünü, her cenahta idareleri nispeten liyakatsizlerin devraldığını, toplumsal yansıların köreldiğini, özellikle sivil toplumun sönümlendiğini gözlemliyordum. Hala o denli düşünüyorum. Lakin tabir yerindeyse kademesi değişti. Hem de inanılmaz kısa bir müddette çok süratli bir halde değişti. Çok değil, bundan 10 yıl evvel toplumun duyuları açıktı. Her bayan cinayetinde aksiyon yapılır (çünkü bu ülkede çok bayan katlediliyor), her bir hukuksuz tutuklamada neredeyse kıyamet kopardı. Şu yavaş yavaş pişen kurbağa örneği hakikat olsa gerek, bugün kıyametin kopma çıtası hayvanların toplu katlinin yolunu açan yasanın çıkması ve devamındaki katline kadar geriledi. Toplumda adalete inanç kalmayınca (çünkü bu ülke hukuk devleti olmaktan çıkalı çok oldu), yasadışılık olağanlaştı, kırmızı çizgi vicdan hudutlarına kadar geldi dayandı. Biz evvelce iktidarın merhamet siyasetine karşı çıkar “Ne merhameti yahu, sizin merhametinize kalmadık, biz hakkımızı istiyoruz” derdik. Artık hak ve hukuktan bile bahsedemeyince, bahsetsek de bir manası olmayınca vicdanlara hitap etmeye başladık. Kur’an’dan ayetler okumaya, peygamberin hayatından örnekler vermeye, öteki dünyayı hatırlatmaya ve yedi jenerasyonumuzun lanetleneceğinden bahisle -hani olur ya- korkmalarını sağlamaya yeltendik. O da olmadı. Allah’a inananlar Allah’tan da korkmadılar.
Çıldırmamak için ne yapıyorsunuz? Biliyorum, siz de yediğiniz yemeğin lezzetiyle keyifli olup sonra bir an çocuklarının karnını doyuramayan aileleri düşünüp kahroluyorsunuz. Şanslıysanız tatile gittiğinizde ya da sevdiceğinizle memnun bir anda Gazze’de çocuğunun modüllerini toplayan babanın görüntüsü geliyor aklınıza, utancınızdan yerin tabanına girmek istiyorsunuz. Meskendeki kedinizi veya köpeğinizi severken sokakta kurtarılmayı bekleyen binlerce canı düşünüp hepsini doyurmaya gücünüz yetmediği için çaresizlikten kıvranıyorsunuz. Aslında kendi sıkıntılarınız de var. Çıldırmamanız lazım. Odağınızı mecburen öbür yere kaydırıyorsunuz. Az önce ağlıyordunuz, beş dakika sonra açtığınız dizideki adama gülüyorsunuz. Sanki delirdim mi diye kendinizden kuşku ediyorsunuz. Bu bir döngü, bitsin diye bekliyorsunuz.
Bu toplumsal travmaları, ağır şartları nasıl yöneteceğimiz problemine detaylarıyla girmek haddim değil. Bana kalırsa bu sıralar en çok konuşması, en çok yazması gerekenler psikologlar ve toplum psikolojisi üzerine çalışanlar. En az konuşması gerekenler de siyasetçiler. Öte yandan, her birimizin bir hayatta kalma düzeneği var, deneyim ettiğimiz üzere şunu söylemek mümkün: Bu duygusal iniş çıkışlar olağan. Depresif hissetmemiz olağan. Influencer’ların bile harıl harıl politik bildiriler verdiği bir ülke çoktan rayından çıkmış demektir. Rayından çıkmış bir ülkede insanların kolektif olarak makus hissetmesi kadar doğal bir şey yok. Ortada yeterli hissetmeniz, keyifli olmanız, kahkaha atmanız da olağan. Öbür türlü esasen yaşayamazsınız. Bu yazının hedefi da bu ya, yalnız değilsiniz.
Bu sıralar eskiye hasret çok arttı. Dijital ihtilal öncesi periyoda, insani bedellere, nezakete, dayanışmaya, aşklara ve hatta şarkılara… Bu çağda insan olduğumuzu unutturan çok fazla şey var. Kuşkusuz mutfağımızla birlikte biz de mekanikleşiyoruz. Bir arkadaşımızla kahve içmektense Youtube’dan görüntü izlemek daha zahmetsiz geliyor. Telefonlarımıza sıkıştık kaldık. Gelin görün ki insan hisleri olan, toplumsal bir canlı. Hislerini yaşayamazsa sıhhatini kaybeder. Sıhhatsiz insan kolay kolay ziyan verir. Bitkiyi, hayvanı ya da insanı kolay kolay katledebilir. Dünyanın çıldırmasının bununla çokça ilgisi var. Halbuki hislerimiz bizim insani tarafımız. Bence özlediğimiz de bu, insanlığımız.
İnsanlığımızı unutmamak için, çıldırmamak için, haksızlıkları lisana getirmeye devam edebilirsiniz. Kendi çapında bir şeyler yapmak, bir işe yaramıyor diye beri durmaktan yeğdir. Güzellik yapmak her vakit düzgün gelir. Gücün yettiğince bağış yapmak, yanında mama taşımak, sokağındaki hayvanlara isim koymak onları beslemek yeterli gelir. Kötülük dört yanı sarmış üzereyse de çok fazla düzgün insan olduğunu hatırlatmak güzel gelir. Çiçeklere su vermek, bir tohum ekmek serpilmesine sevinmek âlâ gelir. O ağacın senden sonra da orada duracağını düşünmek, bir yıldız kaysın diye beklemek uygun gelir. Yakınındaki çocuklara sevmeyi ve hürmet duymayı öğretmek, otobüste yaşlı teyzeye yer vermek güzel gelir. Şiir okumak, tahminen çokça dua etmek düzgün gelir. İnancınız yoksa bile “dilemek” her halükarda düzgün gelir. Bunların hepsi kendinizi yargılamaktan, suçlamaktan düzgündür. Barışla ve yaşamakla yakından ilgilidir.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
