Bugün çok sevilen kimi yiyeceklerin nasıl ortaya çıktığını insan merak ediyor. Manyok bitkisi, birçok basamaktan geçirilip dikkatlice işlenmezse zehirlidir. Yoğurt, esasen bakterilerle kirletilmiş süttür. Pekala, patlamış mısırın lezzetli bir ikram olabileceğini kim keşfetti?
Yiyeceklere ait bu tipten gizemleri çözmek ziyadesiyle zordur. Arkeoloji, geçmişte ne olduğunu anlamak için muteber kalıntılara muhtaçlık duyar, bilhassa de ilgili devirde yazı teknolojisi şimdi kullanılmıyorsa. Ne yazık ki, insanların kullandıkları ahşaptan, hayvansal materyallerden yahut kumaştan yapılmış klasik eşyaların birden fazla çabuk çürüyor, benim üzere arkeologlar da bunları asla bulamıyor.
Elimizde çanak çömlek ve taş aletler üzere sert eşyalara dair pek çok ispat var, lakin yemek artıkları üzere yumuşak şeyleri bulmak çok daha güç. Bazen talihimiz yaver sarfiyat, daha yumuşak şeyler kuru yerlerde kalırsa bu şartlar onları koruyabilir. Ayrıyeten bir şeyler yanmışsa çok daha uzun müddet dayanabilir.
Mısırın ataları
Neyse ki mısırın çekirdek kabuğu üzere kimi sert kısımları da vardır. Bunlar patlamış mısır kasesinin tabanında gördüğünüz, ağzınıza attığınızda dişinize takılan modüllerdir. Mısırı yenilebilir hale getirmek için ısıtmanız gerektiğinden bazen yanmış olur, arkeologlar da delillere böylelikle ulaşabilir. Daha ilgi cazibeli olansa şudur: mısır da dahil olmak üzere kimi bitkiler binlerce yıl dayanabilen fitolit ismi verilen küçük, kaya gibisi modüller içerir.
Biliminsanları mısırın kökenlerinin ne kadar eskiye uzandığını pek uygun biliyorlar. Mısırın birinci sefer şimdiki Meksika’da yaşayan Amerikan yerlileri tarafından yetiştirildiğini biliyoruz. Bu bölgedeki birinci çiftçiler, mısırı teosinte ismi verilen bir çeşit ot aracılığıyla keşfedip yetiştirdiler.
Tarımdan evvel beşerler yabani teosinte toplar, bu yabani otun ekmek ya da makarnada da bulunan karbonhidrat üzere bol ölçüde nişasta içeren tohumlarını yerlerdi. En büyük tohumları olan yabani otları toplarlar, sonra da onları ayıklar ve ekerlerdi. Bu yabani bitki vakitle bugün mısır dediğimiz şeye emsal bir yiyeceğe dönüştü. Mısırın esasen teosinte olduğunu büyük çekirdeklerinden de anlayabilirsiniz.
Meksika’daki kuru mağaralarda 9.000 yıl kadar evvel mısır tarımı yapıldığına dair ispatlar var. Mısır tarımı oradan Kuzey ve Güney Amerika’ya yayıldı.
Patlamış mısır, korunmuş yiyecek
İnsanların patlamış mısır yapmaya ne vakit başladığını bulmak ise daha güç. Birden fazla ısıtıldığında patlayan çeşitli mısır cinsleri vardır, fakat bugün “patlamış mısır” diye isimlendirilen yiyeceği yapabileceğiniz yalnızca bir mısır tipi vardır. Biliminsanları, Peru’da 6.700 yıl öncesine ilişkin bu cins “patlatılabilir” mısıra ilişkin fitolitlerin yanı sıra yanmış taneler de keşfettiler.
Mısır tanelerini patlatmanın kazara keşfedildiğini düşünebilirsiniz. Bir ölçü mısır muhtemelen pişirme ateşine düşmüş, yakınlarda kim varsa bunun yiyecek hazırlamanın yeni ve kullanışlı bir yolu olduğunu anlamıştır. Patlamış mısır uzun müddet dayanırdı, üretimi da kolaydı.
Antik patlamış mısır muhtemelen bugün sinemada yiyebileceğiniz atıştırmalıklara pek benzemiyordu. Muhtemelen tuz ve tereyağı kullanılmamıştı, zira Amerika’da şimdi sağılacak inek yoktu. Muhtemelen sıcak servis edilmiyordu, bugün alıştığınız versiyonuna kıyasla çok daha fazla çiğneniyordu.
Patlamış mısırın neden ve nasıl icat edildiğini tam olarak bilmek mümkün değil. Fakat her bir adedin içinde bulunan ve onu bozulmaya daha yatkın hale getiren az ölçüdeki sudan kurtulmak, mısırdaki yenilebilir nişastayı korumak için akla yatkın bir usuldü. Patlamış mısırın patlamasını sağlayan şey, adedin içindeki ısıtılmış suyun buhar olarak dışarı çıkmasıdır. Böylelikle patlamış mısır uzun mühlet dayanabilir. Bugün lezzetli bir atıştırmalık olarak bildiğimiz şey, muhtemelen yiyecekleri muhafazanın ve saklamanın yararlı bir yolu olarak ortaya çıktı.
*Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından Sean Rafferty’nin Discover Magazine’de yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
