Başlık parasından Sevgililer Günü’nün icadına, gişe rekoru kıran romantik güldürülerden kanlı elmas ticaretinin en memnun günümüzün bir temsili haline getirilişine, aşk, seks ve evlilik problemleri uzunca müddettir kapitalizmin vazgeçilmez gündem başlıkları ortasında yer alıyor. Bu yüzden romantik ilgiler her ne kadar birinci bakışta ferdî ve özel mevzular olarak algılansa da bir o kadar toplumsal etkenlerle şekilleniyor.
2010’ların başında ortaya çıkan flört uygulamaları, partnerlerin bu vakte kadar birbirleriyle ortak toplumsal etraflarda tanıştıkları tertibi büsbütün çöpe attı. Bu tertibin yerine çağdaş dünyada her geçen gün giderek azalan dikkat süremiz ve dopamin bağımlılığımızla uyumlu bir katalog yerleştirdi. Saniyeler içinde geçilen suretler, yarım kalan yüzeysel sohbetler ve yüzlerce seçenek ortasında kaybolan şahsî özellikler artık öylesine norm haline geldi ki bugüne kadar insanların nasıl tanışıp münasebet kurabildiklerini bile unuttuk. Artık toplumsal ortamlarda biriyle tanışma teşebbüsünde bulunmak bilhassa Z nesli için tuhaf, hatta korkutucu bir ihtimal olarak görülüyor.
Elbette gri alanda duran meçhul münasebetler her vakit aşk hayatımızın bir kesimiydi (mesela Issız Adam şimdi 2008’de çekilmişti) lakin Türkçeye “gündelik ilişki” diye çevirebileceğimiz “situationship” kavramının tam da bu yıllarda hayatımıza girmesinin ve yaygınlaşmasının birçok nedeni var. Situationship, tam olarak “henüz ismi konmamış ilişki” demek değil. Tanımsızlığın sağladığı özgürlük alanı, herkesin yönetim edebileceği kadar sorumluluk ve hep geri çekilme opsiyonunun saklanması üzere özellikleri, bu olguyu kolay bir münasebet kuramama halinden çıkarıyor ve şuurlu bir bağlantı kurmama tercihine dönüştürüyor. Tabirin içindeki “durumsallık” vurgusu, bağın müşterek kararlar yerine o gün gelişebilecek çeşitli durumlara nazaran keyfi ve tek taraflı şekillenebilmesine dikkat çekiyor. Bu dalgalı hal içerisinde hislerin derinleşebilmesi pek mümkün olmazken, üstüne bir de arkadaşlık, işyeri ya da okul üzere iştiraklerin eksikliği eklenince sorumluluk duygusu ortadan kalkıyor ve münasebetleri bozuk para üzere harcamak kolaylaşıyor.
Kapitalizmin temel vaadi olan her vakit “daha uygun bir seçeneğin olduğu” fikri, elbette alakaları de gri alanda bırakıyor. Aslında situationship’in tarafları basitçe, bahsi geçen “daha iyi” seçeneği ararken “yeterince iyi” olanı da elden bırakmak istemiyor. Piyasa mantığı olağan ki burada da işliyor, minimum sorumlulukla azami haz almayı direten anlayışın sonunda hisler da birer kâr-zarar hesabına mahkum oluyor. Sırf hoşluk, statü, maaş üzere kavramlar değil mizah anlayışı, kültürel ilgi alanları, eğitim düzeyi üzere kriterler de metalaşıyor. Günün sonunda elimizde aşkın “kıpırtılı” hali değil, karşımızda “yatırım yapmaya” değecek birinin olup olmadığı sorusu kalıyor.
Öte yandan, günümüz genç yetişkinlerinin bu türlü düşünmesi hiç tuhaf değil çünkü giderek büyüyen bir güvencesizlik hali içinde gelecek planları yapmak pek mümkün olmuyor. OECD datalarına nazaran, Türkiye’de gençlerin yaklaşık üçte biri ne eğitimde ne istihdamda. Konut maliyetleri büyük kentlerde son 10 yılda neredeyse 10 kat arttı. Hasebiyle 20’li yaşlarının ortasındaki gençlerin yarısından fazlası hala ailesiyle birlikte yaşıyor. Üstelik bu tablo sadece bizim memlekete mahsus değil. Dünya genelinde giderek şiddeti artan ekonomik kriz, ebeveynlerinden daha radikal jenerasyonlar yaratırken gelecek korkuları flörtleşme dinamiklerine de yansıyor. Ekonomik birikimimiz, nitelikli işlerimiz, barınma garantimiz yok. Bu şartlar altında kendi geleceğimiz hakkında fikir sahibi olamazken haliyle diğeriyle kurulacak bir ortak gelecek üzerine düşünme fırsatı bulamıyoruz.
Hadi diyelim iş bulduk, bu kere karşımıza emek sömürüsü duvarı çıkıyor. Uzun çalışma saatleri, performans derdi, ekonomik belirsizlik, kendimizden ferdî bir marka yaratma mecburiliği üzere faktörlerle iliğimizi sömüren iş dünyası, sırf fizikî değil duygusal emeğimize de çöküyor. Bir vakitlerin çoksatan Amerikan hayalinin “çalışırsan sen de kazanırsın” palavrası hâlâ alıcı buluyor, üç kuruşluk işlerin üzerimizde yarattığı gerilim ve dert derinlikli münasebetler kurabilme kabiliyetimizi de olumsuz etkiliyor. Bireyin muvaffakiyetini her şeyin önüne koyan bu sistem, çalışanları bencilliğe, hasebiyle yalnızlığa iterken kapalıdan kapalıya kulağımıza bunun “alfa” bir ömür tarzı olduğunu fısıldıyor.
Bu noktada, hayatın öbür her alanında olduğu üzere, gündelik bağlantılarda de beklentileri karşılanmayan, duygusal açıdan sömürülen ve kendini sorgulayanlar genelde bayanlar oluyor. Bunun elbette bayanların kırılgan, çok duygusal ya da anaç varlıklar olmalarıyla falan ilgisi yok. Ataerkil sistem, kız çocuklarına sadece kendileri için değil etraflarındaki erkekler için de sorumluluk almayı daha büyürken öğretiyor. Doğdukları andan itibaren yalnızca cinsiyetleri sebebiyle hissettikleri gelecek telaşı ve kendi meskenlerinden tanıdıkları emek sömürüsü, bayanlar için genç yetişkin erkeklerin tersine hiç de yeni karşılaştıkları duvarlar değil. Bu yüzden bağlantılarda duygusal derinliğe erişmek bayanlar için daha fazla lüks üzere görünüyor.
Gündelik ilgi, Issız Adam sendromu ya da ghosting… Hangi tarifi kullanırsanız kullanın, ataerki ve kapitalizm var epey bu türlü meçhul ve gündelik ilgiler de var olmaya devam edecek. Daima tüketmeyi öğütleyerek kendini var eden ekonomik nizam, bayanların omuzlarına yüklediği sorumluluklarla ayakta duran toplumsal düzenle buluşunca yakınlığın, hazzın, ilginin olduğu ancak sorumluluğun, önceliğin, açık irtibatın olmadığı bir ilişkilenme biçiminin ortaya çıkması hiç de tesadüf değil.
İlişkileri tanımlarken neredeyse her hafta yeni bir kavram icat ediliyor. Bu türlü bir sürate iman eden dünyada kimin kiminle nasıl ilişkilenmeyi tercih edeceği elbette kendi kararı. Lakin açık bağlantısı mumla aradığımız, bunu bulamayınca da verdiğimiz yansılarla de “gidik” ilan edildiğimiz yeni bağlantı sisteminde, tahminen de gri alanları mor bayraklarla fethetmenin vakti gelmiştir.
Desteğiniz bizim için kıymetli. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere tabir özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ uygun işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal kıymete dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, güzel ki varsınız.
