Türkiye kamuoyunda günden güne şiddetini arttıran, bulduğu her çatlaktan kendini gösteren, gitgide yaygınlaşan yeni bir eğilimin varlığından kelam etmek, ihtiyarlara has pastoral sezgiyle havada bir “sıklat” olduğunu söylemek artık mümkün. Havada bir sıklat var, “militan akılcılık” sıklatı. Bir müddettir yağmur toplayan, kütle kazanan, gitgide alçalan bulutlardan yağmur çiselemeye başladı bile.
Bundan 10–15 yıl evvel radikal liberteryen internet gençlerinin savunduğu minimum fiyat tezlerini, hür piyasa kültünün tele-vaizliğine öykünen yarı meczup medya ikonlarının ağızlarından duyar olduk. Kendini akılcılık, objektiflik olarak dayatan bu eğilimle evvel ailelerin okumuş, parlak çocukları zehirlendi.
Asgari fiyatın açıklanmasının akabinde kağıdı kalemi eline alıp patron maliyetini hesapladılar, cumhurbaşkanının faizin sebep enflasyonunun sonuç olduğunu söyleyen iktisat tezlerine karşılık neredeyse “asgari fiyat sebep, enflasyon netice” biçimindeki savlarını sıraladılar. Artırımlı hâliyle yoksulluk sonunun altında kalan minimum fiyat fazla bulunarak TÜSİAD’ın bile gerisinde durum alındı. Cumhuriyet tarihinin en büyük ekonomik krizinin ortasında, enflasyon altında ezilen fakirlerle değil de işverenlerle empati yapıldı, işverenlere muhtaçlıkları olan duygusal dayanak verildi. Bütün bu kelamlar popülizm tuzağına düşmeden, duygusallığa yenilmeden, “dost acı söyler” düsturuyla, gerçekçilikle, akılcılıkla lisana getirildi.
Yakıcı bir barınma krizinin ortasında herkesin oturduğu konutun sahibi olması gerektiğini söyleyen Erkan Baş da misal tenkitlerden hissesine düşeni aldı. Bu fikrin lojistiğine, fizibilitesine, pratiğine tekrar tıpkı akılcılık ve hesap-kitap bilmekle karşılık verildi, herkesin oturduğu konutun sahibi olmasının gerçekleşmesi mümkün bir gaye olmadığı kararına varıldı. Mutlak bir adalet anlayışı ve şık bir demagojiyle, insanların barınmak için bir ömür çalışmak zorunda olduğu şartlar eleştirilmeden, dişinden tırnağından artırıp konut alabilen alt-orta sınıfların bu türlü bir durumda haksızlığa uğrayacağı belirtildi. Böylelikle yüzlerce konutun mülkiyetine sahip olan bireyler, şirketler art kapıdan mekâna alınarak izdihamdan kurtarıldı.
Niş bir kitleye ilişkin olmaktan çıkıp çarşıda-pazarda-berberde-kahvede duymaya başladığımız bu fikirleri incelenmeye bedel kılan şey, sermaye sınıfının büyük çıkarlarını savunmak için yapılmaması… Kendini akıl ve mantık kılığına büründürerek, tabiat maddelerinden bir yasa olarak sunması… Hâkim ideolojinin derinin altına adeta sirayet etmiş olmasından ileri gelmesi… Kapitalist gerçekçilik hakkında yazan Mark Fisher’ın hatırlattığı üzere “İdeoloji gelip ‘Ben ideolojiyim’ demez, ‘ben doğayım ve işler bu türlü yürür’ der.”
Eskinin sol niyetle vicdani ve duygusal ilgi kurmuş, ömür pratiği ve siyasi konumu aksi tarafta olsa da fantezide ortaklaşan sıradan insanı kapitalist gerçekçiliğe teslim olmuş. Öteki bir dünyanın imkânından aslında kelam edemezken hayalinden de yoksun kalmış. Muhayyilesi ferdî kurtuluş mitleriyle, hislerden azade olmanın tarifsiz cool’luğuyla, teşebbüsçü birey telaffuzlarıyla sakatlanmış. Sol, onun için artık romantik bir hayali bile temsil etmiyor, tabiat maddelerine uymayan irrasyonel bir teoriyi temsil ediyor. Toplumsal taleplere verilen dayanağı “hümanistlikle” suçluyor, durmadan duygusal küntlük ve apati performansı sunuyor.
Dünyanın tüm insanları yerine tüm personellerini birleşmeye çağırmış, tarihi ve toplumu sınıf savaşı ve şiddetli bir çatışmanın eseri olarak gören sol kanıyı hümanistlikle nitelemenin gerisinde çarpık bir algılama mevcut. Bu algı, sol’u sığ bir ahlaki tavra indirgerken fakirlerin çıkarlarını savunmanın vicdani bir telaştan, “erdem gösterisinden” kaynaklandığı konusunda kendinden emin. Varolmayan ahlaki bir eğilim atfedip sonra bu namevcut eğilimle canhıraş savaşan çağdaş vakitlerin objektif ve akılcı Don Kişot’u… Toplumsal bir “ıssız adam”… Estetize edilmiş “Kızım, ben seni üzerim” hâlleri… Takipçilerine muştular değil, can sıkıcı gerçekler getiren bir peygamber…
İyiden güzele billurlaşan, bilişsel bir salgına dönüşen bu tavrı yalnız yeni siyasi-sosyal sıkıntılarda değil, ömrün en kılcal damarlarında görmek mümkün. Toplu taşımada ayakta seyahat eden yaşlıya yer vermemek, kafede çocuk sesine tahammül edememek, sokak köpeğiinin varlığından rahatsız olmak neredeyse kadim bir doktrin üzere fanatik topluyor ve kuramsal altyapısı hazırlanıyor. Çok rasyonelleştirmeyle eski toplumdan kalan tortuların neden olduğu vicdani yükten kendini kurtarıyor.
Yoksullara rasyonel bir tavsiye olarak “ürememeyi” önermeye kadar varan bu eğilim, mülteci bir çocuğun vefatına “üzülmedim” yorumu yaptırırken, intihar etmek üzere pencereye çıkan lise öğrencisine arkadaşı tarafından “atla” dedirtiyor. Halihazırda hudutlu olan empati stokları, egemenlerden yana kullanıldığı için dezavantajlı kitlelerle kurulacak empati bırakmıyor ve masif bir kayıtsızlık performansı sahneleniyor.
Havada sıklat var. Yağmur bulutları toplanıyor. Yağmurun yağıp yağmadığı konusunda kuşkuya düşürecek bir belirsizlikle çiselemeye başlıyor. Rutubet hissi artıyor. Birazdan sağanak boşandı boşanacak.
Ekserisi yarın iktidara talip olan muhalefet bloğunda bulunan bu militan rasyonalistler, Erdoğan’ın taban fiyatı üzerinden bu kadar halk düşmanlığı yapıp sayılardan ve patron maliyetlerinden, enflasyon tezlerinden dem vururken yarın nasıl bir sağanak ile karşı karşıya bırakacaklar bizi?
Sol popülizmden, romantizmden, iyi-kötü antagonizmasından, Yeşilçam garibancılığından, işçicilikten, ahlakçılıktan kendimizi sakınarak bir ölçü duygusallaşmakta yarar var. Biraz insan olalım. Yaşlıya yer verelim, çocuğa tahammül edelim, fakire kulak kesilelim, toplum olmayı savunalım. Frederic Jameson’ın tabiriyle, dünyanın sonunu hayal etmenin kapitalizmin sonunu hayal etmekten daha güç olduğu bugünlerde, bir öbür dünyanın mümkün olduğunu kendimize ortada sırada hatırlatalım.
