Hikaye, katı olan her şeyin buharlaştığı ve kutsal olan her şeyin dünyevileştiği çağda, yani modernitenin karar sürdüğü 19. yüzyılda başlıyor.
Édouard ve André Michelin kardeşler, 1889’da Fransa’nın Clermont-Ferrand kentinde kendi isimlerini taşıyan lastik şirketini kurdular. Çok geçmeden, şoförlerin seyahat tecrübelerini geliştirmek ve otomobil lastiklerine yönelik talebi artırmak üzere kullanışlı bilgilerle dolu, küçük bir rehber hazırladılar. Bir pazarlama aracı olarak kullanılan bu rehberde, lastiklerin nasıl değiştirileceğine ait talimatların yanı sıra kent haritaları, akaryakıt istasyonları hakkında bilgiler, olağanüstü bir akşam yemeği ve rahat bir konaklama için önerilen lokasyonların listesi bulunuyordu.
Fransız sürücüler için hazırlanan birinci “MICHELIN Guide” 1900’de yayımlandı, yaklaşık 35 bin kopyası fiyatsız dağıtıldı. Rehber daha sonra Belçika, Almanya, İspanya ve Portekiz için hazırlandı. I. Dünya Savaşı sırasında kesintiye uğrasa da yirmi yıl boyunca fiyatsız dağıtıldı. Rivayete nazaran, Andre Michelin’in uğradığı bir lastikçide rehberlerinin bir tezgahın ayağını desteklemek için kullanıldığını gördüğü andan sonra her şey değişti. “İnsan sırf para ödediğine hürmet duyar” prensibine dayalı olarak 1920’de orijinal bir MICHELIN Guide piyasaya sürüldü ve yedi franka satışa çıkarıldı.
Yeni rehberde birinci kere Paris’te bulunan otellerin listesine ve belli kategorilere ayrılmış restoranlara yer verilmişti. Rehberin restoran kısmına yönelik artan ilgiyi görmezden gelemeyen Michelin kardeşler, hala süren anonimlik prensibiyle restoranları ziyaret eden ve inceleyen restoran müfettişlerini görevlendirmeye başladı.
MICHELIN Guide, 1926’dan itibaren nitelikli yemek mekânlarını yıldızlarla ödüllendirmeye başladı. 1931’de restoran değerlendirmelerine 1, 2 ve 3 yıldız hiyerarşisi getirildi. 1936’da ise bugün hâlâ geçerli olan derecelendirme sistemi yayımlandı:
1 yıldız: “Kategorisinde çok âlâ bir restoran”
2 yıldız: “Mükemmel yemek, yol değiştirmeye değer”
3 yıldız: “Olağanüstü mutfak, özel bir seyahat planlamasını hak ediyor”
Başlangıcından itibaren mavi kapakla yayımlanan rehber, 1931 prestijiyle “Kırmızı İncil” olarak anılmasını sağlayacak kırmızı kapağına kavuştu. II. Dünya Savaşı sırasında yine kesintiye uğrayan yayın, bu devirde yaratılış emelinden farklı bir gayeyle kullanıldı. Rehberde kullanılan haritalar periyodun en şimdiki haritaları olarak bilindiğinden, 1939’da askeri kullanıma özel olarak basıldı.
Rehber, “makul fiyatlarla harikulâde yemekler” sunan restoranların yer aldığı “Bib Gourmand” kategorisinin de 1955’te derecelendirme sistemine eklenmesiyle sonuncu hâline ulaştı. Son olarak 2020’deki MICHELIN Guide Fransa seçimleri lansmanı sırasında, “sürdürülebilir gastronomi konusunda rol model” teşkil eden restoranlara verilen “Yeşil Yıldız” rütbesi tanıtıldı.
Bugüne dek 30 milyondan fazla satan MICHELIN Guide, günümüzde 3 kıtada, 35’ten fazla bölgede, 15 binden fazla restoranı kıymetlendiriyor. Dünya üzerinde en çok MICHELIN yıldızı alan ülkeler Fransa, İtalya, Almanya, İspanya, İngiltere, ABD, Çin ve Japonya.
Son yıllarda yıldızların konfeti üzere saçıldığı, kıymetlendirme coğrafyasının denetlenemeyecek biçimde genişlediği, rehberin ticarileştiği yahut kıymetlendirme ölçütlerinin gevşediği istikametinde tenkitlere maruz kalsa da rehber hala pek çok şef ve yemeksever tarafından emniyetli bir kaynak olarak görülüyor. Zira restoranlar anonim müfettişleri ne vakit ağırlayacaklarını elbette bilmiyorlar.
Müfettişler, restoranları değerlendirirken kullanılan materyalin kalitesini, yemeğin hazırlanmasında kullanılan teknikleri, lezzetlerin birleşimini, yaratıcılık düzeyini ve fiyat-performans istikrarını inceliyorlar. Ziyaretlerin akabinde yazılan raporlarda “yıldız almaya layıktır” tavsiyesi alan restoranlar, farklı müfettişler tarafından yine bilinmeyen olarak ziyaret ediliyor ve restoranın alacağı yıldız(lar) tüm değerlendirmeler dikkate alınarak belirleniyor. Rehberde yer alan her restoran ortalama 18 ayda bir yine ziyaret ediliyor, yıldızlı olanlar ise daha sık denetleniyor.
*Bu yazı, birinci defa Apéro’da yayımlanmıştır.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi tek seferliğine yahut tertipli desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
