Paris, 1871 baharı… Halk isyanı olan Paris Komünü’ne bayan iştiraki çok yüksek sayılarda. Tipik olarak, bayanlar sıhhiyeci, hizmetli ya da konserve yiyecekleri cepheye taşıyan kantinciler olarak görünüyorlar. Cephede erkekler baskın lakin bayanlar da silahlı hengameye katılıyorlar tıpkı halde. Kimilerine yavuz dişi aslanlar, kimilerine yakışıksız ejderhalar gözüyle bakılıyor. Hayal gücüne bilhassa cazip gelen Pétroleuse*, yani bayan kundakçı. Sahiden var mı, yok mu aşikâr değil. Ancak Nisan 1871’de komünarlar tarafından kurulan örgüt Paris’in Savunması İçin Kadınlar Birliği bildirilerinde, “savaşan bayan yurttaşlar için akaryakıt ve silah alımı” duyurusu yapılıyor. Birtakım hükümet binaları, onbinlerce kişinin katledildiği Komün’ün son haftası “Semaine Sanglante“ (Kanlı Hafta) sırasında yanıp kül oluyor. Bu olaylar sırasında ekseriyetle çocuklarının eşlik ettiği bayanların akaryakıt bidonları taşıdığı görülüyor.
Yoz anneler, mecnun bayanlar: Şeytanın bayanda beden bulduğu kundakçılar. Bu nedenle, Komün’e katılan bütün bayanlar kundakçı olarak yaftalandı. Nihayetinde, yalnızca bir avuç bayana kundakçılık cürmünden dava açıldı ve hepsi de cürmü reddetti. Bu bayanlar (ve Versay’daki bir hapishanede duruşmalarını bekleyen diğerleri) Eugène Appert isimli bir fotoğrafçı tarafından ölümsüzleştirildi.
Versay Birlikleri’nin 21-28 Mayıs 1871’deki kanlı hafta boyunca yaptığı katliamdan on hafta sonra 7 Ağustos 1871’de Paris Komünü duruşmaları başladı. 6 Nisan 1871 günü sıkıyönetim ilan edilmesi nedeniyle, tüm duruşmalar askeri mahkemeler tarafından gerçekleştirildi. General Félix Antoine Appert’in 1875 yılında Paris Komünü üzerine hazırladığı istatistiki rapora nazaran 1872 Ocak ayında hükümet 38.499 kişiyi tutuklamış, 10.488 kişi yargılanmış ve 8.535 kişi mahkum edilmişti. Versay’a götürülen 1.051 bayandan 168’i savaş mahkemelerinde yargılanmıştı. Bayanların birden fazla şahitlerin kendilerini teşhis edememesinden ötürü özgür bırakılırken, personel sınıfından 5 bayan kundakçılık kabahatinden yargılandı.
Elisabeth Retiffé : Karton personeli ve Komün’de kantinciydi. Vefat cezasına çarptırıldı. Cezası temyiz makamı tarafından sürgüne ve ağır mahpusa çevrildi.
Eugénie (Léontine) Suétens: Çamaşırcıydı, daha evvel hırsızlık cürmünden bir yıl mahpus yatmıştı. Mevt cezasına çarptırıldı. Cezası temyiz makamı tarafından sürgüne ve ağır mahpusa çevrildi.
Eulalie Papavoine: Dikişçi ve Komün’de sıhhiyeciydi .Sürgün cezasına çarptırıldı. Daha evvel sabıka kaydı olmadığı için mevt cezası almadı.
Joséphine-Marguerite Marchais: Gündelikçi ve Komün’de kantinciydi. Vefat cezasına çarptırıldı. Cezası temyiz makamı tarafından sürgüne ve ağır mahpusa çevrildi.
Joséphine- Lucie Bocquin: Gündelikçi. On yıl hücre cezasına çarptırıldı. Daha evvel sabıka kaydı olmadığı için mevt cezası almadı.
Louise Michel: Öğretmen. André Léo, Elizabeth Dmietrieff, Paule Minck üzere isimler kaçarken, bayan komünarların en ünlüsü Louise Michel, 17 Aralık 1871’de tek başına yargılandı. Savunma avukatını reddederek kendi kendini temsil etti. Aksiyonlarının sorumluluğunu üstlenerek, Komün’ü savundu. Sürgün cezasına çarptırıldı.
*Pétroleuses: Bayan kundakçılar. Versay hükümeti tarafından bilhassa Kanlı Hafta (21-28 Mayıs 1871) sırasında Paris’i ateşe vermekle suçlanan bayan komünarlara verilen isim.
Çeviren ve Düzenleyen: Aslı Polat
Kaynak: Versay Hükümetinin hizmetinde çalışan Ernest Eugène Appert (1830-1891) tarafından Versay hapishanesinde çekilen fotoğraflar: International Institute of Social History, La Musées de la Ville de Paris
*Bu yazı birinci olarak Komün Dergi’de yayımlanmıştır.
