Marşmelov Testi, en meşhur toplumsal bilim araştırmalarından biridir: Çocuğun önüne bir marşmelov bırakırsınız, birincisini yemeden on beş dakika bekleyebilirse ikincisini de alabileceğini söyleyip odadan ayrılırsınız. Çocuğun, mükafatını iki katına çıkarabilecek kadar sabırlı olup olmadığı, gelecekteki eğitiminde ve nihayetinde iş hayatında ona yarar sağlayacak bir irade gücüne sahip olup olmadığının göstergesi kabul edilir. Testi geçmek, birçoklarına nazaran, başarılı bir geleceğin umut verici işaretidir.
Ancak geçen yıl yayımlanan yeni bir araştırma bu varsayıma bütünüyle kuşku düşürdü. New York Üniversitesi’nden Tyler Watts ile Irvine Universitesi’nden Greg Duncan ve Hoanan Quan, Stanford Üniversitesi’nden psikolog Walter Mischel’in 1960’larda geliştirdiği klasik marşmelov testini yine gerçekleştirdiler. Mischel ve meslektaşları testi uyguladıktan sonra iştirakçi çocukların hayatlarına nasıl devam ettiklerini takip etmişlerdi. Sonuçları da 1990 tarihli bir makalede paylaşarak, hazzı ertelemenin standart imtihan notlarına tesiri de dahil olmak üzere muazzam yararlar sağladığını ileri sürmüşlerdi.
Watts ve meslektaşları bu bulgulardan şüpheleniyordu. Özgün sonuçlar, 90’dan daha az çocuğun iştirakiyle gerçekleştirilmiş çalışmalara dayanıyordu ve iştirakçi çocukların hepsi Stanford yerleşkesinde bulunan anaokuluna kayıtlıydı. Bu nedenle, Watts ve meslektaşları araştırmayı tekrar düzenlerken deney dizaynında kimi değerli değişiklikler yaptılar. Araştırmacılar, 900’den fazla çocuğu içeren ve ırk, etnik köken, ebeveynlerin eğitim seviyesi bakımından da genel araştırma kozmosunu daha âlâ temsil eden geniş bir örneklemi tercih ettiler. Ayrıyeten, test sonuçlarını değerlendirirken çocukların hazzı erteleme hünerlerini ve uzun vadeli muvaffakiyet düzeylerini açıklayabilecek (yaşadıkları konutun hane geliri gibi) birtakım etkenleri de dikkate aldılar.
Nihayetinde, yeni araştırmanın sonuçları hazzı ertelemenin daha yeterli sonuçlara yol açabileceği fikrini desteklemiyordu. Tersine, ikinci marşmelovu bekleme yetisinin daha çok çocuğun toplumsal ve ekonomik geçmişiyle şekillendiğini, uzun vadeli muvaffakiyetin da hazzı erteleme hüneriyle değil yeniden çocuğun toplumsal ve ekonomik geçmişiyle belirlendiğini ileri sürüyordu.
Marşmelov Testi, yakın geçmişteki daha detaylı araştırmalar sonucunda güvenilirliğini yitiren yegâne deneysel çalışma değil. Birtakım akademisyenler ve gazeteciler, psikoloji biliminin bir “tekrar krizi”nin ortasında olduğunu öne sürecek kadar ileri gittiler. Özellikle, bu yeni araştırma bağlamında, eski varsayımların doğrulanamaması kıymetli bir gerçeğe işaret ediyor: Maddi şartlar, çocukların hayatlarının şekillenmesinde Mischel ve meslektaşlarının düşündüğünden daha büyük bir rol oynuyor.
Bu yeni araştırma, anneleri üniversite mezunu olanlar ortasında ikinci marşmelovu bekleyen çocukların (standart test sonuçları ve annelerinden alınan davranış raporları açısından) birinci marşmelovu çabucak yiyen çocuklardan uzun vadede daha başarılı olmadıklarını buldu. Misal biçimde, hane geliri ve üç yaş devrindeki konut ortamı üzere başka etkenler dikkate alındığında (bu etkenler çocukların konutlarındaki kitap sayısı ve annelerinin araştırma sırasında çocuklarıyla ne kadar ilgilendiği üzere standart araştırma ölçütlerine nazaran değerlendirildi), anneleri üniversite mezunu olmayanlar ortasında ikinci marşmelovu bekleyen çocukların ile beklemeyen çocuklar ortasında kıymetli bir fark yoktu. Bu çocuklardaki kendini denetim etme mahareti tek başına ekonomik ve toplumsal dezavantajların üstesinden gelmeye yetmiyordu.
Marşmelov testinin tekrarlanmasıyla ortaya çıkan başarısızlığı, deneyin daha evvel ileri sürdüğü kanaati çürütmekten fazlasını yapıyor. Tekrar yapılan test, fakir çocukların ikinci marşmelovu bekleme eğilimlerinin neden daha düşük olduğuna dair öbür olası açıklamalar da sunuyor. Bu çocuklar için gündelik hayatlarındaki birçok şeyin garantisi yok: Bugün mutfakta yiyecek olabilir, fakat yarın olmayabilir de. Bu nedenle beklemek risk almak manasına geliyor. Hatta ebeveynleri onlara makul yiyeceklerden daha fazla satın alacaklarının kelamını verse bile, bazen kelamlarını ekonomik zorunluluklar gereği tutamıyorlar.
Yoksul çocuklar için durum böyleyken, daha yeterli eğitimli ve daha fazla para kazanan ailelerin çocukları için hazzı ertelemek çoklukla daha kolay: Tecrübeleriyle, konuttaki yetişkinlerin kileri daima dolu tutabilecek kaynaklara ve ekonomik istikrara sahip olduklarını hatırlıyorlar. Bu çocuklar hazzı ertelemeseler bile, eninde sonunda işlerin yoluna gireceğine inanıyorlar. İkinci marşmelovu alamadıklarında, ebeveynlerinin muhtemelen onları dondurma yemeye götüreceğini biliyorlar.
Marşmelov testinin sınıfsal boyutuna ışık tutan diğer birçok araştırma bulunuyor. Harward Üniversitesi’nden ekonomist Sendhil Mullainathan ve Princeton Üniversitesi’nden davranış bilimci Eldar Shafir, 2013’te yazdıkları kitapta yoksulluğun insanları uzun vadedeki mükafatlar yerine kısa vadedeki mükafatları tercih etmeye nasıl yönlendirebileceğini detaylı olarak anlattılar. Öbür bir deyişle, önündeki birinci marşmelovun kaybolabileceğinden kuşku duyan çocuk için ikinci marşmelov bir şey söz etmiyordu.
Daha niteliksel (kalitatif) sosyolojik araştırmalar da bu mevzuda içgörü sağlayabilir. Örneğin, Las Vegas’taki Nevada Üniversitesi’nden sosyolog Ranita Ray yeni kitabında yoksulluk içinde büyüyen çok sayıda gencin kendilerini ve ailelerini geçindirmek için düşük fiyatlı işlerde uzun saatler boyunca çalışmak zorunda kaldıklarından bahsediyor. Yeniden de, bazen yemek yiyecek paraları olmamasına karşın, maaş gününde neredeyse tüm paralarını hâlâ McDonald’s üzere restoranlarda, yeni kıyafetler alarak ve saçlarını boyatarak harcıyorlar. Emsal biçimde, Indiana Üniversitesi’nden sosyolog Brea Perry ile yaptığımız araştırmada düşük gelirli ebeveynlerin çocuklarının tatlı yeme taleplerini kabul etmeye varlıklı ebeveynlere nazaran daha fazla razı geldiklerini fark ettik.
Bu bulgular, varlıklı aileler çocuklarını daha büyük mükafatlar için bekleyecek halde yetiştirme eğilimindeyken, fakir ebeveynlerin fırsat buldukça çocuklarını şımartmaya çalıştıklarını gösteriyor. Saç boyası yahut tatlılar değersiz üzere görünebilir, lakin genelde fakir ailelerin edinebildiği hazlar sadece bunlardır. Fakir çocuklar için, bir kesim hazzın tadını çıkarmak hayatı daha yaşanabilir kılar. Özellikle da yarın daha fazla mutluluğa sahip olacaklarının garantisi yoksa.
*Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından Jessica McCrory Calarco’nun The Atlantic’te yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle bilinmeyen bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi tek seferliğine yahut nizamlı desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
