Mayıs ayında Adıyaman gençlerinin sarsıntı sonrası gereksinimleri araştırmasının bir kesimi olmak için yola çıktığımda hayatımda beni en çok düşündüren cümlelerinden birini duyacağımdan habersizdim. Diyarbakır’dan gençlerin tabiriyle “Acıyaman’a” yol alıyordum. Otobüs otogara yaklaşınca sarsıntıdan sonra birinci kere merkeze indiği muhakkak olan genç bir hanımefendi sürücüye “FLO’ya gideceğim de, yıkılmadı değil mi?” diye sordu. Soruyu, sürücüden evvel, zihin yorgunluğu bizden daha fazla olan öbür bir hanımefendi cevapladı: “Ben oraya gideceğim, seni de götürürüm.” Sonra seyahatin başından beri mütemadiyen söylediği şeyleri tekrarlamaya devam etti: “Ben 25 yıldır Adıyaman’da yaşıyorum. Beş ciğerim gitti zelzelede. Adıyaman enkaz oldu, hem konut hem insan.”
İnsanın enkaz olması ya da enkaz-insan o güne kadar pek de düşündüğüm bir şey değildi. Yıllardır bir gün bizim de başımıza gelebileceği gerçeğiyle ekranlardan izlediğimiz enkaz konutlar tamam da enkaz insan ne demek? Meskenin, köprünün enkazı olur da insanın enkazı olur mu? Siz düşünedurun, ben söyleyeyim. Olurmuş. “Enkazlaştırılmış” ruhlar ve binalar, 6 Şubat’a mıhlanmış. Birileri kentin takviminden yaprakları koparmayı unutmuş üzere. Yerin vakti, vaktin insanı büktüğünü Adıyaman’da görüyorsunuz.
Benim araştırmaya dahil olma serüvenim esasen o seyahatte başladı. Ancak araştırmanın kıssası 6 Şubat sarsıntılarından çabucak sonra bir yardım deposunda bir ortaya gelen bir küme gencin Dayanışma İnsanları Derneği’ni kurmasıyla başlıyor. Arkadaşlarının omzunu yastık, pişirdikleri ekmeğin sıcağını soba belleyen gençlerin öyküsü.
Bourdieu “gençlik yalnızca bir kelimedir”[i] der. Sözler ki bağımsızlık savaşına girişmeden vakitten ve yerden azade olamayan “cansız işaretler”. İnsanlık acılarından, sevinçlerinden, “yaptım-ettim” dediklerinden bir nefes üfler, can verir sözlere. “Gençlik” de o denli ruh bulur. Diğer coğrafyalarda, diğer tarihlerde diğer manalar kazanır. Bakmayın siz, “istatistik kabartmayı” seven kurumların gençleri ortalama yaşlara hapsetme sevdasına. Tecrübelerdir, o tecrübelere mana katan tarihtir, coğrafyadır kimin genç olup kimin genç olmadığına karar veren. Çıplak ellerle enkaz kazan 15’lik gençle, bu gençlerin öyküsünü yazmak için 10 parmakla klavyeye tıklayan 25’lik genç ortasında nasıl bir benzerlik, nasıl bir farklılık vardır? Hangisi çocuk, hangisi gençtir?
Gençlik, statik, durağan bir kavram değil. Yaşadıklarımızla yoğrulur. Çatışmalar, krizler, afetler… Allah’ın sıralı mevt vermediği periyotlar. Tüm bunlar kısa müddette, çocuğu genç, genci isyankar yapar. O vakit anlamsız kalır gençleri “18-29 yaş aralığına” sıkıştırmak. 6 Şubat zelzeleleri de o denli bir andı. Aracına bindiğim taksicinin “Allah bize vurmuş, bari siz vurmayın” dediği cinsten. O gün, Adıyamanlı gencin hayata karşı nazlanma lüksü elinden alındı. Meğer, gençlik hayatın gerçeklerine karşı biraz da oyalanma, “ikinci yarı maçı çeviririz” devridir. Gece yatarken Eminem’den “Lose Yourself” dinleyip ciddileşir, sabahına 90’lar Türkçe pop ile lakaytlaşırsınız. Bir gece müziğiniz büyük bir gürültüyle kesildiğinde ise artık bir şeyler dinlemek değil, dinletmek istersiniz. Sıkıntınızı, kahrınızı birileri duysun istersiniz. Bazen bir belediye memuru, bazen bir bakan, bazen de bir ilah. Vücudun, hayatın ve bahtın üzerinde senden öteki karar alma yetkisi olan her kim varsa.
Depremin üzerinden bir buçuk yıl geçti. Şimdi Adıyamanlı gençleri dinleyen, dinlemeyi tercih eden birileri çıkmadı. Gençler, kaygılarını fakat kendi arkadaşlarına ya da bir anket formuna anlatabiliyor. Çok şanslılarsa şayet odak küme tartışmalarında, mülakatlarda içlerinde bayatlamaya yüz tutan hisleri lisana getirebiliyorlar. Mesela, her iki gençten biri “depremden sonra işimi kaybettim, cebimde para yok” diyebiliyor. Ya da her on gençten sekizi “cebimde para olsa ne müellif, bu parayı harcayacak bir yer olmadıktan sonra” diyebiliyor.
Adıyaman, gençler için bazen bir açık hava hapishanesi oluyor. Travmalarını kapının dışında bırakabildikleri, hayat pahalılığını da dükkanların içinde bulabildikleri tek yer bir alışveriş merkezi. Meğer yüzde 56.9’u Oppenheimer sinemasını daha korsan sitelere düşmeden bir sinema salonunda izlemeyi, yüzde 52.6’sı Sevgili Arsız Ölüm’ü Diyarbakır’a gitmeden kendi kentinin tiyatro sahnesinde izlemeyi, yüzde 44.8’i de “Ronaldo üzere karın kaslarına sahip olmak için” ucuz bir spor salonuna gitmeyi istiyor.
Ders ortasında tost alacak para, ufukta umut olmayınca insanın okula gidesi de gelmiyor. Bir otobüs 17 lira. Git-gel 34 lira. Adıyaman, cebinde 34 lira olmayan gençlerin kenti. Mesela bu yüzden yüzde 3,3’ü okulu bırakabiliyor. Ya da mesela Adıyamanlı gençlerin yüzde 32.1’i okullar yıkıldığı, öğretmenler vefat ettiği için geçilen online derslere katılamayabiliyor. Bazen internet olmadığı için, bazen ortam müsait olmadığı için, bazen de ruhuna Karabasan çöktüğü için.
Afetler, ruhlarımızda medcezirler yaratır. Geçmiş çelme takar, gelecek gulyabanileşir. Her gece anıları başımıza yastık eder, ruhlarımızda açılan yaraların kapanmasını bekleriz. Bazen bu yaralar kapanmaz, dikiş atacak birilerini bulmaya çalışırız. Lakin,Adıyamanlı gençlerin yüzde 54,6’sı bu yaralara dikiş atacak psiko-sosyal takviyelerden habersiz. Halbuki, yüzde 59,7’si “n’olacak bu işin sonu” diye diye karnına tekme atan gelecek derdini aşmanın yollarını arıyor, yüzde 64,9’u “ya birebir zelzele bir daha olursa” diye pek de itimat vermeyen tavanla bakışıyor; yüzde 60,4’ü de kendisine “sakin olmayı” telkin etse de öfkesini denetim edemiyor.
Cepte para, kentte yer, başta sakinlik olmayınca sorumlularla siyasi mülahazalar, pardon münakaşalar yapmak da farz oluyor. Mesela binlercesi “hırpalanmış gömleği ve onuruyla”[ii] sessizce yürüyebiliyor. Çığlıkları duymayanlara inat. Ya da yüzde 62,3’ü belediyeye, yüzde 50,6’sı da hükümete “beceremedin şu afet idare işini” diyebiliyor. Yüzde 25’i “farklıyım diye beni pek de görmedin” diye seslenebiliyor.
Deneyimler gençliği, gençlik de tecrübeleri şekillendirir. Bugün, bundan 18 ay evvel farklı bir güne uyanan Adıyamanlı gençler, tüm bu tecrübeleri, zorlukları ve yaşanmışlıkları bir yere duyurma muhtaçlığı hissediyor. Kimi kurumlar buna eğilmeyi, kimisi de es geçmeyi tercih ediyor. Meğer bu “içim bayatladı ancak içimden taşanların hepsi taze”[iii] diyen gençlerin kıssası. Acısını, öfkesini, gözyaşlarını, içinden atamadıklarını muhatap bulamadıkları için bayatlamaya bırakan gençler. Birebir vakitte, her şeye karşın sevinci, umudu, dayanışması, emeği taptaze olan gençler. Bu gençler bir umut arıyor. Umudu arayanların kıssanın sonunda aradığını bulması dileğiyle.
[i] Pierre Bourdieu. “Youth’ is Just a Word”. Sociology in Question. Sage Publications: Londra, 1993.
[ii] Saian’ın “Kırık Konto” müziğinin sözleridir. Bkz. https://www.youtube.com/watch?v=UXKYtXoHjTU
[iii] Ethnique Punch’ın “Mehtaab” müziğinin sözleridir: Bkz. https://www.youtube.com/watch?v=aiHBNJVeT4I&list=RDaiHBNJVeT4I
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
