Christian Petzold, yeni sinemasında güya sinemasının tematik hırsını ve karmaşıklığını tekrar ölçeklendiriyor. Aynalar No. 3 (Mirrors No. 3, 2025) “küçük” bir sinema, hatta Kızıl Gökyüzü‘nden (Afire, 2023) de küçük. Olay örgüsü taban, karakter sayısı az (özünde dört), yerler en gerekli olana indirgenmiş. Başlangıçtaki bir kazadan doğan öykü yavaşça serpiliyor, zorlama sürprizlere ya da karmaşık dönüşümlere başvurmadan dümdüz akıyor.
Yine de bu küçülme bir kusur sayılmaz. Kızıl Gökyüzü‘nün sezdirdiği üzere, Christian Petzold’un yaratıcı damarı yeni bir “hafiflik” bulmuş üzere görünüyor. Bu, kolaylaştırma ya da yüzeysellik manasına gelmiyor. Ömrün karmaşıklığını detaylarda görünür kılmak, kıssanın çizgilerini, öncüllerini ve imalarını birkaç yumuşak dokunuşla çizip oradan pek çok mümkün gelişmeye açmak demek. En kıymetlisi de biçimin sadeliğinde duygusal bir yoğunluk ve mana derinliği bulmak demek. Bu da büyük yaratıcıların bize armağanıdır.
Paula Beer’in canlandırdığı Laura, Christian Petzold’un son üç sinemasında olduğu üzere bu sinemanın de merkezinde. Sinema boyunca çok yavaş bir dönüşüm geçiriyor: Kendini adım adım topluyor, biraz daha güçlü ve kendinden emin oluyor; fakat bir anda değil, ağır ağır.
Aynalar No. 3, insanların acılarını aşmak için birbirleriyle oynadıkları oyunların bir eskizi, izlenimci bir durum tablosu üzeredir. Laura’yı birinci gördüğümüz anda derin bir hüzün hissederiz. Irmağa bakan bir kıyıda tek başına durur ve bir kürek sörfçüsünü seyreder, güya nereye gidiyorsa onunla birlikte gitmek ister. Berlin’de konservatuvarda okuyan bir piyanisttir. Sinemanın ismi da Maurice Ravel’in bir piyano döngüsünden gelir, Laura’nın daha sonra çalacağı üçüncü kesim “Une barque sur l’océan” (Okyanusta Bir Tekne) olur.
Christian Petzold’un sinemasına aşinaysanız, onun bir “hayalet filmleri” ustası olduğunu bilirsiniz. Karakterleri birden fazla defa aslında birer hayalettir, dünyada yürüyen ölümsüzler. Lakin ırmak kıyısından kısa mühlet sonra yaşanan kaza, zihniniz Petzold sinemalarıyla doluysa sizi yanlış bir yola saptırabilir. Zira bu sinema ölümsüzlerin orta dünyasına gitmez. Hayaletler direnç gösterir, sıkıştıkları Araf’tan sıyrılır ve yeni bir hayata uyanırlar.
Aynalar No. 3, karanlık ve dramatik tonlar taşıyan bir huzursuzluktan yola çıkıyor. Yeniden de Christian Petzold trajediye geniş bir alan bırakmıyor. Öyküyü harekete geçiren trafik kazası kadraj dışında kalıyor. Kahramanların içini kemiren acı uzun mühlet lisana getirilmiyor. Her şeyden evvel Laura’nın şaşkınlığının ve huzursuzluğunun nedenlerini bilmiyoruz. Her şeyi bir yaraya dönüştüren bir gölge bu. Söz yitimine, bir tıp afaziye, içte çözülemeyen bir düğümün doğurduğu tıkanmaya dönüşüyor. Paula Beer’in yüzünde güya Undine (2020) filmindekiyle tıpkı, acılı ve huzursuz bir söz beliriyor.
Film ilerlediğinde Laura’nın sığındığı Betty’yi neyin kemirdiğini, kocası Richard ve oğlu Max’le huzur içinde yaşamasını neyin engellediğini öğreneceğiz. Ancak Laura’nın geçmişi ve dünyası hakkında pek az şey keşfedeceğiz. Bir noktada babası ortaya çıktığında, Petzold adama bir yakın planın haysiyetini bile bahşetmiyor. Tıpkı sevgilinin kayboluşunun da ansızın ve neredeyse acısız olması üzere: “Acı çekmem gerekir, biliyorum. Ancak o denli değil. Aslında uzun vakittir artık bir çift değildik.”
Petzold’un oyuncularına izlettirdiği “referans filmler” daima vardır, bu sefer onlardan biri Hitchcock’un Rebecca‘sı. Hitchcock’un klasiği, Petzold’un sinemasında en az iki biçimde yankılanıyor. Rebecca‘da genç ve yeni evli bir bayan kocasının konutuna taşınır, ölen eski eşin ruhu hâlâ o konutta karar sürmektedir. Başta genç bayan ürkek ve içine kapanıktır lakin sinemanın ortalarında güç istikrarları değişir. Birinin işleri yönetmesi gerekir, o da tıpkı Laura’nın yaptığı üzere yavaş yavaş doğrulup idaresi devralır. Bir de iki bayan ortasındaki bağlantı vardır: Genç bayan, efendisi bildiği hanımını sevmiş ve onun yasını atlatamamış bir kahyayla karşılaşır. Kahya düşman değil de müttefik olsaydı, yeni gelen bayan ahenk sağlar ve onun tarafından bir “yedek Rebecca” olarak yönlendirilir miydi? Petzold’deki iki bayan ortasındaki bağlantı, birebir motifin daha aydınlık ve daha yumuşak bir varyasyonu.
Christian Petzold’un en görünür temsilcisi olduğu Berlin Okulu’nun bir özelliği, gerçekliği olduğu üzere kopyalamak yerine kameranın önünde gelişmesine müsaade vermesidir. Laura ile Betty ortasındaki bağlantı de bu türlü kurulur. Barbara Auer çok az şey yaparak büyük tesir yaratır, sessizlik ve tereddüt anlarını ince oyununa yedirir.
Petzold’un sinemalarında giderek daha sık gördüğümüz üzere, Aynalar No. 3 de özünde hayata dönüşün öyküsüdür. Bunun getirdikleriyle birlikte: Yeni bir ışığın, olumlu bir esintinin algısı —kimi vakit mutlak bir şefkat ânına, kimi vakitse tasasız bir sevince dönüşen bir algı. Güldürünün tonlarına kadar yaklaşır, Laura’nın Königsberg köfteleri yaptığı sahnede olduğu üzere. Fakat birebir vakitte yine hissetmeyi öğrenmesi gerekenlerin tereddütleri, kararsızlıkları, mahcubiyetleri de vardır.
Filmin sonunda gelecek, başlangıçta planlandığı kadar somut değildir. Tekrar de Aynalar No. 3, Christian Petzold’un bugüne dek anlattığı en umutlu ve en sıcak kıssalardan biri. Bu, tahminen de tesadüf değildir: Dünya paramparça olmuşken, direktör kusursuzu değil daha iyiyi, onarmayı anlatan bir sinemayla karşımızda.
Her halükarda hepimiz okyanusta birer tekneyiz, münasebetiyle dalgalarla, rüzgarlarla ve aşağıda açılan uçurumun dehşetiyle yüzleşmek zorundayız. Her şeye karşın yaşamak… Bir çözülme olmasa bile perdede beliren son imajda, gözleri karşıya sabitlenmiş Laura’nın yüzü bir gülümsemeye açılır. Güya bir aydınlanma üzere, bizi yola devam ettirecek bir şeyin ya da birinin keşfi…
Bu yazının birinci versiyonu Mecra’da yayımlanmıştır.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
