28 Mart 1989’da Manhattan kent merkezinde dolaşıyor olsaydınız, Keith Haring’i alametifarikası olan gözlükleri ve üzerinde kırmızı bir kalp olan tişörtüyle Belediye Sarayı’na yanlışsız yürürken görebilirdiniz. Lakin boyaları yahut tebeşirleriyle değil, o vakte kadarki en büyük AIDS hasta hakları gösterisinde taşıdığı el üretimi pankartla.
Keith Haring, sanat ve aktivizmin ayrılmaz olduğunu düşünen sanatkarlardan biriydi. Honoré Daumier, John Heartfield, Guerilla Girls, Yoko Ono üzere o da yapıtlarına tutkulu politik görüşlerini yansıttı. Protesto yürüyüşlerine katıldığında, onu sanat dünyasında bir yıldız haline getiren çarpıcı pop estetiğini, davasını destekleyecek güçlü imgeler oluşturmak için kullandı. 1989 AIDS hasta hakları yürüyüşü için, üzerinde o zamanki belediye başkanı Ed Koch’un huysuz hızının bulunduğu bir pankart hazırladı. Dört kere tekrarlanan vurucu bir cümleyle: “NEW YORK’TA 10.000 AIDS ÖLÜMÜ”
Ocak ayında ABD kırk beşinci liderinin yemin merasimi için hazırlanırken, solcular Washington’da gerçekleşecek merasimde ve Bayan Yürüyüşü’nde (Women’s March) taşımak üzere Haring’inkinden farklı olmayan pankartlar hazırlıyorlardı. Instagram ve Facebook üzerinden sloganlar için beyin fırtınaları yapıldı, afiş hazırlama buluşmaları ve yürüyüşler organize edildi. Protesto sembollerinin gücü ve sanatkarların iletilerin erişimini artırma kabiliyeti bir sefer daha açıkça ve yüksek sesle lisana getirilmiş oldu.
Kadın Yürüyüşü’nün hazırlıkları sırasında, sanat tarihçisi ve #starsofallstripes çatısı altında buluşan kümenin kurucusu Andrianna Campbell “Ressamlar, muharrirler, grafik dizayncılar, yayıncılar, tanınmış yahut tanınmamış tüm sanatkarlar, güçlü bir görsel etkiyi neyin yaratacağını ve savunulacak iletinin nasıl yansıtılacağını biliyorlar. Seçim sonuçlarının akabinde, ne Hillary’nin ne de Bernie’nin kampanyasının Obama’nın 2008’deki kampanyası kadar ikna edici bir imaja sahip olmadığını fark ettim. Bu durumu değiştirmek için sanatkarları devreye sokabiliriz diye düşündüm,” diyor.
Campbell’in atıfta bulunduğu imaj, kült sokak sanatkarı ve girişimci Shepard Fairey’nin ikonik “Umut” (HOPE) posteriydi. Kırmızı, beyaz ve mavi renklerle oluşturulmuş, büyük harflerle “UMUT”un vurgulandığı, Barack Obama portresine odaklı bu grafik, liderin birinci kampanyasının sembolü haline geldi. Fairey ve takımına nazaran, 2008’deki seçim gününe kadar insanların kendi imkânlarıyla bastıkları dışında üç yüz binin üzerinde afiş üretip, dağıttılar. O tarihlerde, afişler her yerdeydi.
Son periyottaki seçimlerde bu kadar geniş bir kitleye yayılan poster olmadı. 8 Kasım sonrasında Campbell, ilerici siyaset örgütü MoveOn.org’a katıldı. Sanatkarlara da “pozitif değişimi teşvik edecek, başkanlık seçimlerinin olumsuz telaffuzlarından kaçınacak” semboller, grafikler ve sloganlar yaratmak için güçlerini birleştirme davetinde bulundu.
Grup, “tarihsel olarak, yolcuları daha düzgün bir yere götüren bir sembol” olan yıldız konusunda muahedeye vardı. İsteyen sanatkarlar görselleri oluşturacak, bu da Bayan Yürüyüşü’ne takviye sağlayacaktı. Rirkrit Tiravanija, Michele Abeles, Marilyn Minter ve Laurie Simmons üzere sanatkarların işleri, protesto öncesinde Instagram’da paylaşıldı. Yıldızla birlikte hem kolay hem de şiirsel sloganlar kullanıyorlardı.
#starsofallstripes, yaratıcılıklarını siyasi açıdan dikkat cazip iletiler için kullanan kümelerden sadece biriydi. Ortalarında Campbell, küratör Alison Gingeras, sanatkarlar Minter, Rachel Libeskind, Ryan Foerster ve daha birçoklarının bulunduğu bir küme, Manhattan’da, Ivanka Drumpf’ın meskeninin önünde toplandı. “Sevgili Ivanka” isimli küme, boyanmış kutular içinde bölgeye geldi. Minter, üzerinde “Göçmen Hakları” yazan bir karton giyiyordu. Paper Magazine’in kurucusu Kim Hastreiter, “Empati” ve “Sağlık Hizmetleri” yazan bir kutu taşıyordu. Gingeras ise kasık tüyleri kalın püsküllerle süslenmiş, üzerinde “Benim Vücudum, Benim Kararım, Benim HAKKIM” yazan çıplak bir bayan vücudu olan bir karton kutu içindeydi.
Minter, 1970’lerden beri bayan hakları, sivil haklar ve savaş aksisi etkinlikler için protesto şovlarına katılmıştı. Bayan Yürüyüşü’ne götürmek için hazırlayacağı pankartlar konusunda düşünüyordu. “Bir sürü protesto gösterisi ve berbat lider gördüm, pankartlarımdan biri bu tecrübelerinden yola çıkacak,” demişti. Notlarını gözden geçirip pankartta kullanmayı planladığı bildirisi -Nixon ve Agnew, 1972 seçimlerinden bir buçuk yıl sonra gitti- okudu. “Bahsettiğim fiyasko gözlerimin önünde gerçekleşti ve umuyorum ki bu hatırlatma Drumpf’ın misyona başlamasını istemeyen insanlara umut olacaktır,” diye açıkladı.
Öyle görünüyor ki, Fairey’nin hâlâ umudu var. Sanatçı, yapıtlarına seçim periyodundaki sıcak gündemi ya da desteklenen adayları yerleştirmese de çarpıcı bir geri dönüş gerçekleştirdi. Yemin törenindeki pankart ve afişlerin boyutlarının kısıtlanacağına ait haberlerden sonra Amplifier Foundation (siyasi iletileri sanatkarlar tarafından üretilen görsellerle aktarmak için kurulan öbür bir organizasyon), sanatkarlar Jessica Sabogal ve Ernesto Yerena ile bir ortaya geldi. Birlikte, eşitlik bildirilerini çoğaltmak, protestocular için daha fazla afiş üretmek ve Washington Post üzere büyük gazetelere ilan verebilmek için Kickstarter üzerinden bir kampanya başlattılar. 60 bin dolar toplamayı planlarken neredeyse bir buçuk milyon dolara ulaştılar.
Bu sefer, Fairey ve sanatçı grubu sadece bir iletisi değil, birkaçını iletecekti. Farklı imgeler ve “Biz dehşetten daha büyüğüz”, “Biz daha evvel de burada direndik” üzere sloganlarla hazırlanan posterler, LGBTİ hakları, arazi hakları, göçmen hakları, eşitlik ve daha fazlası için davette bulunan pankart deryasına katıldı. Dayanışma, nitekim umut veriyor.
Bu yazı, Selin Pervan tarafından Alexxa Gotthardt’ın Artsy’de yayımlanan makalesinden kısaltılarak çevrilmiştir.
