Son yıllarda akıl vermeyi yasallaştırmanın muazzam bir kılıfı oldu “danışman” kelimesi. Danışmanlığın bir okulu, kitabı, kuralı yok. Size danışan birileri olduğu surece danışman olabilirsiniz. Hiçbir denetime tabi olmadan, söylediğinizin mesuliyetini almak zorunda kalmadan… Üstelik aklınıza gelebilecek her hususta, hiçbir hudut yok. Bu işle ne kadar ünlü olacağınız da ne kadar para kazanacağınız da kibarca bağlantı, kabaca dolandırıcılık maharetlerinize bağlı. Elbette çağın tüm şarlatanlarının kullandığı üzere bu yolda en yakın dostunuz da toplumsal medya.
Toplumun baş yormak konusunda ortaklaştığı sıkıntılardan en popüleri alakalar olabilir, bilhassa romantik bağlar. Hal bu türlü olunca, münasebet danışmanlığı da en kârlı uzmanlık alanlarından biri olageldi. Bu durum toplumsal medyayla başlamadı elbette. Tabir yerindeyse, bu işlerin piri olan Aşkım Kapışmak, Adil Yıldırım üzere isimleri gündüz neslinde senelerce yorumlarıyla dinledik. Psikoloji bilimine dair pek de bilgileri olmayan bu beşerler bazen uzman, bazen ömür koçu, bazen de mentor sıfatıyla karşımıza çıktılar. Tavsiyeleriyle tüm ilgilerin ayrılıktan kurtulabileceği yahut herkesin herkesi elde edebileceği üzere savlı olduğu kadar hayatın akışına zıt genellemeleri dillendirmekten de geri durmadılar.
İlişkiye ya da bağa bakış açımıza dair soruları hakikat çizilmiş hudutlar çerçevesinde irtibata açmakta elbette hiçbir sorun yok, tersine sağlıklı olan bu. Fakat kelam konusu tavsiyelerin genellemelerden ibaret olması şahsi bağlarımızdan çok toplumun bağa bakış açısıyla ilgili. Hasebiyle bu yazı kendilerini “ilişki uzmanı” (veya benzerleri) olarak tanımlayan kimselerin yetkinlikleriyle de söylediklerinin gerçek olup olmadığıyla da ilgilenmiyor. Asıl irdelemek istediğim problem, münasebetin nasıl “danışılması gereken” bir konu haline geldiği ve bu danışmanlık kuruluşunun parlattığı kalıplar.
İlişki, sözlükte “iki ya da daha çok şey ortasındaki karşılıklı ilgi, bağ” olarak tanımlanıyor. Buradaki “karşılıklı” sözü değerli zira “ilişki uzmanlığı” kavramındaki asıl sorun burada yatıyor. İlgi uzmanları, karşılıklı bir bağlantıya dışarıdan, hatta birden fazla vakit mevzubahis şahıslardan hiçbirini tanımayacak kadar dışarıdan, bir ekranın akabinde müdahale etmekte beis görmüyorlar. Sonunda hem bireylerin hem de münasebetin biricikliği bu toplumsal ahlak kuralları ve rolleriyle dolu mottoların ortasında yitip gidiyor. Üstelik bunu artık sadece televizyonda gördüğümüz, nispeten tanınan isimler de yapmıyor. TikTok ve Instagram sağ olsun, artık eli telefon tutan herkes birer ilgi uzmanı. Bu tavsiyelerle dolu yankı odalarının içinde dönen söylemlerse daima tıpkı.
Tiktok’ta #ilişkitavsiyesi, #ilişkikoçu, #ilişkiuzmanı üzere etiketlere kısa bir göz attığınızda karşınıza çıkan içerik bolluğuna şaşırabilirsiniz. Bu derya deniz misali içeriklerin birçok aslında yabancı bağ koçlarından ya da 1990’lar ve 2000’lerin ünlü şahsî gelişim kitaplarından alıntılardan ibaret. Tavsiyelerin aldığı etkileşimler o denli güçlü ki, bu kitaplardan kimileri TikTok sayesinde onlarca yıl sonra en çok satanlar listelerine bile geri döndüler.
Tavsiyeler yüksek oranla bayanlara yönelik ve kestirim edebileceğiniz üzere ilginin tüm yükünü “yuvayı yapan dişi kuşa” yükler cinsten. Görüntülerde “asla birinci irtibat kuran kişi olmamak” üzere klişelerden “gözlerinin içine bakarak ruj sürmek” üzere jestlere, “evinizden özel araçla alınmadığınız randevulara gitmemek” üzere tuhaf kurallardan iletileşme kalıplarına kadar “hayatınızı değiştirecek” pek çok noktaya değiniliyor. Hepsinin ortak paydasıysa bayanların yüzyıllardır yıkmaya çalıştıkları ataerkil normları kelamda çağdaş dünyaya uyan bakış açılarıyla yine üretmeleri. “Kendi pahasını bilmek” ya da “özsaygıyı korumak” üzere çarpıtılmış psikoloji tabirlerinin gerisine saklanan tüm bu telaffuzlar, özünde bayanın özel alana döndüğü, toplumsal hayattan uzaklaştığı, aile ve eş odaklı bir hayat sürdürdüğü bir dünya hayaline hizmet ediyor. Erkekler ve beraberinde otomatik olarak gelen maddi ve manevi refah hayali daima ulaşılması gereken hazinelerken bayanlar da daima onlara ulaşmaya çabalayan, “muhtaç” avcılarmış üzere sunuluyor.
Kadın biraz gizemli olmalı, birinci adımı atmamalı, hesabı ödememeli, ihtimamlı lakin abartısız görünmeli üzere klişelerin hiçbiri aslında münasebet tavsiyesi değil. Hepsi bayanın hiçbir alanda erkekle eşit olmadığı (olsa bile bunu saklaması gerektiği) kanısının birer uzantısı. Ne kadar dişil güç, feminenlik, alma-verme istikrarı üzere birinci görüşte manalı zannedilebilecek şahsî gelişim kalıplarının içine sokulursa sokulsun, gerçek aslında su götürmez bir gericilikten ibaret.
Öte yandan bu tavsiyeler cinsiyetçi olmanın ötesinde alakanın öznelliğini de bir kalemde silip atıyor. Hegemonyanın en can alıcı araçlarından biri olan tektipleştirme en özel alanımıza, aşkımıza da sirayet ediyor. Bu vakte kadar samimiyet diye tanımladıklarımız çarçabuk yavşaklığa, fedakarlık diye tanımladıklarımız aptallığa, soğukluk diye tanımladıklarımız düşmanlığa dönüşebiliyor. A ile B’nin yıllar uzunluğu yetiştikleri aileden doğdukları semte, ilgi alanlarından ruhsal sıhhatlerine kadar yüzlerce faktörün bir toplamı olarak sergiledikleri davranışları apansızın bayan ve erkek etiketleri altında kaybolup gidiyor. Heteroseksüel alakalar içinde olmayanlar bu tavsiyeler ortasında zati hiç yer bulamıyor. Normlara uymayan en ufak bir görüş ise başlı başına linç konusu. Meğer münasebet uzmanlarının çizdikleri bu sonları kusursuz cihan gerçek olsaydı muhtemelen ÇOK sıkılırdık.
Romantik münasebet aslında tabiatında uzmanı olmayı mümkün kılmayan bir kavram zira varlığını borçlu olduğu heyecan şahsen öngörülemeyişinden kaynaklanıyor. İrtibattan duyduğumuz hazzın büyük bir sebebi öbür bir aklın, vücudun ve ruhun ne düşündüğünü, hissettiğini ya da yapacağını hiçbir vakit tam olarak bilemeyişimiz. Münasebetiyle kendilerinde bağlantı uzmanı olma hakkını bulan bu kimselerin bizi uzak tutmak istediği ayrılık, reddetme, belirsizlik, mutsuzluk üzere kavramların aslında başlangıçlara, kabullenişlere, rutinlere ve mutluluklara giden yolda oynadığı rolü azımsıyoruz. Nasıl ki siyah renk olmadan beyazın olması fizikî olarak mümkün değilse uyuşmazlık olmadan mutabakata varmak, sevgisizlikle sınanmadan sevgiyi tanımlamak, mutsuzluğu gözlemlemeden memnunluğu hissetmek de fizikî olarak mümkün değil.
Bu yüzden kesinlikle bir bağlantı tavsiyesi almak zorundaysak bu sadece herkesin kendi hissini, kendi vaktinde, kendi seçimleriyle deneyimlemesi gerektiği olabilir. İnsan iradesini hiçe sayan sonlar sırf gereğince deneyimlenmemiş bir ömrün taşlarını döşeyebilir.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
