Yanan meşalelerle çevrili ahşap bir sal, gölün üzerinde yavaşça, hayalet üzere süzülüyor. Salda bir lahit ve siyah cübbeli koruyucusu, karanlıkta kayadan yontulmuş üzere görünen 12 metrelik yosun kaplı bir baykuşun düsturuna yanlışsız yol alıyor. Bu sırada yapay elmasla süslenmiş parlak gecelikler giyen rahipler, orman ve su perilerine, insanın kendine duyduğu yürek burkan aşka ilahiler okuyor. “Yavan Gaile” [Dull Care] ismi verilen, dünyevi kaygıları temsil etmesi için inşa edilen lahit köhne bir mihraba yerleştirilirken sahnenin ardına gizlenmiş kuru buz makineleri gizemli bir sis pompalıyor. Yeşilliklerin akabinde efsunlu bir ritim yükseliyor. Doruğa ulaşıyoruz, kayık yaka ceketlerle, hasır şapkalarla bezenmiş bando bir caz ritmi tuttururken “gaile” ateşe veriliyor. Amfiteatra yayılmış yüzlerce insan, alkış tufanı.
Gizemin, rüküşlüğün, teatral cafcafın ve Tabiat Ana safsatalarının bu acıklı, şatafatlı karışımı, her yıl düzenlenen Bohemian Grove [Bohem Korusu] isimli yazlık inzivanın meşhur açılış merasimini tasvir ediyor. Kaliforniya’nın Sonoma bölgesindeki Sekoya ağaçların ortasına sıkışmış kamp alanı, ABD’nin emperyal yayılmacılığı Pasifik Okyanusu boyunca ilerlerken Batı Kıyısı’nın öncüleri için bir sığınak olarak inşa edilmiş. Bugün ise seçkinlerin beyazlar karnavalını andıran toplumsal takvimlerindeki mola yerlerinden biri, kitlelerin pis yargılarından uzaklaşmanın, hoplayıp zıplamanın, birbirine yapmacık sıcaklık göstermenin, mayoları çekip birbirine şaplak atmanın, birlikte çıplak yüzmenin bir yolu. Liderler, prensler, bakanlar, silah sanayisinin önde gelenleri, Koch dayanaklı fikir kuruluşlarından fedailer, Patrick Bateman şekli şirket yağmalayıcıları… Kapitalist nizamın çarklarındaki gres yağından farksız tüm bu tipler birbirlerinin yüreğini övmek, kendi sınıfları ortasında memnun ve uçarı haller sergilemek, cetlerinin inşa ettiği, kendilerini de koruyucuları olarak belirledikleri dünyanın burjuva kurallarından sıyrılmak için bir ortaya geliyor.
Aşırı zenginlerin haşır neşir olduğu öbür özel toplantılar üzere Bohemian Grove da şaibeli spekülasyonlara davetiye çıkarıyor. Bu topluluklar zımnilik perdesini ne kadar açarlarsa, o kadar tehlikeli ve gizemli görünüyorlar. Boşlukları dolduran sapkın, gaddarca fikirlerimizle biz oluyoruz. Sağcı ve palavracı Alex Jones 2000’de Grove’a yaptığı keşif gezisinden dönüp eski zamanlardaki insan kurban etme ayinleri hakkında zırvaladığında, merasimlerin kökenlerinin Babil’e mi, Satanistlere mi, yoksa Druidlere mi dayandığına emin olamamıştı. Geçmişin dedikodu sayfalarından, hatıratlarından ve ceza davalarından gördüğümüz kadarıyla ne olup bittiğini hayal edebileceğimizi düşünüyoruz. Sıkıntının özünü anlıyoruz, ticareti yapılan bayanlar seçilmek için sıralanmış, antika gümüş grupların üzerine yığılan kokainden dağ olmuş. Pekala, altında öteki ne sırlar yatıyor? Bu merasimler aşikâr ki Derin Devlet ya da Yeni Dünya Sistemi için yeni alımların yapıldığı yerler. Molek, Lucifer ya da her kimse onu dünyamıza çağırmak, tavuk başları, pentagramlar, kırmızı mumlar ve çocuk gelinlerin dökülen kanlarıyla dolu o sahneyi yaratmak için de gerekli olmalılar.
Bu çeşit çöküş ve sefahat fantezileri, geçtiğimiz onyıl boyunca anaakım sinemacıların ve dizi yapımcılarının odağına yerleşti. Üstelik bunun tek nedeni bu “geleneklerin” teatral yanlarının cazibesi değil. Hayat zorlaştıkça halkın taşan sabrı da ensesi kalınların sapkınlıklarının ifşa olmasından doğan öfkeyle birleşti. Jeffrey Epstein, Larry Nassar, Kevin Spacey, liste kabardıkça kabardı. Kuşkularımız hakikat çıktıkça onların özel hayatlarıyla ilgili çılgın kanılarımız de arttı. Harvey Weinstein gibilerinden öğrendik ki bir figür ne kadar iğrençse, çürümüşlüğü o kadar muhtemeldi. Mevcut sinema ve dizileri başkalarından ayıran en kıymetli özellik, öncekilerle ortalarında fark. Kimileri düzgün sanat yapıtları –hatta kimileri oldukça komik– olsa da en azından zenginlerin “çalışma” hayatlarını özendirici bir propaganda örneği olarak sunmak ya da onların zevklerini gösterişli bir ömür şeklinin paket teklifi olarak aklamak üzere alışılagelmiş formüllere başvurmuyorlar.
Bunun yerine onların etrafındaki streç sineması sıyırıp atıyor, bu seçkin ortamı ağzına kadar doldurmuş yağ katmanını kurcalıyor, onlarla ilgili latifeler yapıyor, bazen de bu şımarık beşerler ortasında mayalanan tuhaf münasebetleri deşiyorlar. Yaşadıkları yerleşkelere çıkan yollardaki dikenli tellerin ötesine geçiyor, etrafta dolaşan helikopterlere yakalanmıyor, casusluk işini Alex Jones’tan katbekat daha uygun yapıyorlar. Natürel bu operasyon sadece zenginlerin boş vakitlerinde neler yaptıklarıyla ilgilenmiyor. İçinde sıradan beşerler olarak fırsatımız olsa onlara neler yapmak istediğimize dair bir fantezi de gizli. Açgözlülüklerini cezalandırmak için onlardan nasıl intikam alırdınız? Bir bankerin boynu ellerinizin ortasında olsaydı, ne kadar sert sıkardınız?
Haplanmış insanların katıldığı toplu seks partileri, toplu klon katliamları, boynuzlayarak yapılan misillemeler, eşcinsel mafya babalarının işlediği zımnî cinayetler, gece geç saatlerde araçla adam öldürmeler, ateş başında tacizler… Bu üretimler parasıyla tüm sorumluluklardan arınmış üzere hisseden insanın ne tıp iğrençlikleri güzel görebileceğini göstermekten hiç çekinmiyor. Sıradan bir oligarkın ya da borsacının zalimliğini ve mızmızlanarak kendine her şeyi hak görmesini tasvir etmekten de hiç korkmuyorlar. The White Lotus’un (HBO, direktör Mike White) birinci döneminde hırslı bir emlakçının, bir otel müdürünü rezil etmeye çalışmasını izliyoruz. Müdür sonunda delirip ona zulmeden adamın bavuluna kaka yaptığında emlakçı evvel onu öldürüyor, sonra da legal müdafaa olduğunu argüman ederek hür kalıyor. Succession’daki (o da HBO) Murdoch ya da Maxwell’vari medya hanedanının varislerinden Kendall Roy da bir dört çekeri İskoçya’da ırmağa yuvarlayıp genç bir otel görevlisinin yolcu koltuğunda boğulmasına neden oluyor. Kendall’ın babası, bu düşük bütçeli Chappaquiddick olayını oğlunun sadakati karşılığında örtbas ediyor. Sonradan tıpkı baba, en yakın danışmanlarından ve aile üyelerinden bağlılıklarını kanıtlamaları için bir av kulübesinde diz çöküp domuz taklidi yapmalarını isteyecek. Ruben Östlund’un aşırılıklarla dolu taşlaması Triangle of Sadness’ta ise lüks bir yatın çalışanlarına, ortalarında görgüsüz bir teknoloji milyarderi ve şişko bir gübre hükümdarı da olan konukların rastgele bir talebine hayır demek yasaklanıyor.
Zengin bir insanın id’inin neye benzeyebileceğinin açık orta en sınırsız –ve akıldan çıkmayan– örneğini ise Brandon Cronenberg’ün insan zihninin bulanık hudutlarına meczup işi bir seyahat yaptığı Infinity Pool’da bulmak mümkün. Sinemada çakma bir müellifi canlandıran Alexander Skarsgård, I. Dünya Savaşı’nın yaralarını şimdi saramamış bir Balkan kasabasında tatile çıkıyor. Daha doğrusu ülkenin zımnî ritüellerini kendi hedefleri doğrultusunda eğip bükmeyi öğrenmiş varlıklı bir kümenin ortasına düşerek lüks bir tatil köyünün çitlerle çevrili toprağına (çifte bela denebilecek bir ayrıntı) hapsoluyor.
İlk misyon, yerlilerden birini öldürmek. Natürel diğer seçenekler de mevcut, lakin gece yarısı bir otomobil ve virajlı bir yol işlerini görür. Akabinde gözaltına alındıklarından emin olmalılar ki karakolda onlara bir seçim bahtı sunulabilsin. Ulusal hukuk kurallarına nazaran kurbanın en büyük oğlu tarafından derhal idam edilmeliler. Yalnız bir tomar para, biraz da bilim ile simya ortası tuhaf bir prosedür sayesinde sanığın klonunu yaratıp onun yerine geçirmek mümkün. Böylece kendi idamlarını izlerken bağırıp çağırabiliyor, dilediklerince baş ütüleyebiliyorlar. Müellif da halüsinojenik yırtıcı seks nöbetleri ortasında kendi bağırsaklarının oyulduğunu, boynunun kesildiğini görüyor, yeni arkadaşlarının teklifiyle kendi kopyasının başını parçalıyor. Ahlaki sağduyunun hudutlarından azade hale gelmiş, servetleri sayesinde tüm işlerini meselesiz halleden bu çetenin üyeleri, her türlü heveslerini karşılıyorlar. Mümkünlerin kıyısının ötesine geçen Cronenberg, bizi onların özüne yaklaştırıyor. Zevkten, ideolojiden, emelden mahrum kalmış bu dünya libidinal olmak için libidinal, dünyevi kurallardan ve vefat dürtüsünden uzak. Yapılabilecek her şeyi yapanların dünyası bu.
Infinity Pool’u benzerlerinden ayıran özellik, müreffeh karakterlerinin işlerini görebilmek için onlara kul köle olmuş bir orduya gereksinim duymamaları. Succession, The White Lotus, Triangle of Sadness ve Mark Mylod’un yönettiği The Menu’de ise onların tüm kaprislerine ve öfke nöbetlerine karşı daima gülmek zorunda olan hizmet dalı çalışanları (garsonlar, temizlikçiler, fahişeler) var, gerçekten son iki örnekte intikamlarını da alıyorlar. The Menu, zevksiz insanlara yemek pişirmekten bıkmış bir şefin (Ralph Fiennes) lüks bir restoranın varlıklı müşterilerine hazırladığı yavaş ve ihtimamlı azaba odaklanıyor. Bir yandan onların tüm hata ve kusurlarına işaret ederken konuklarını kaçınılmaz sonlarına yönlendiriyor. Borsacılar mısır ekmeğine yazılı iletiler aracılığıyla içeriden sızdırdıkları bilgilerle, muhafazakâr bir yemek müellifi yok ettiği mesleklerle yüzleşiyor (eleştirmenin buna yanıtı “Ah keşke!” olmalı). Bu fantezide zenginlere veda armağanı olarak ateşli vefatlarına eşlik eden bir farkındalık ve kefaret ânı veriliyor. Doğal hiçbiri bunu kabul etmiyor, ölürken hâlâ kendi masumiyetlerini savunuyorlar.
Triangle of Sadness’ın yolcuları ise altlı üstlü giderek ölüyor desek yeri. Artık meşhur olmuş saçma sapan, gösterişli bir sahnede, fırtınaya gerçek giden geminin jantil hanımları ve toplumsal medya fenomenlerine deniz eserleri, şampanya ve kabuklu deniz canlılarından oluşan bir tadım menüsü servis ediliyor. Tam on beş dakika boyunca oradan oraya sallanarak kusuyor, yediklerini duvarlara ya da halıların üzerlerine püskürtüyorlar.
Östlund’un sineması burjuva tertibi yıkıldıktan sonrasını gösterdiği için de eşsiz. Gemi korsanlar tarafından ele geçiriliyor (filmdeki en nefis espri, yaşlı bir İngiliz çiftin kendi silah şirketleri tarafından üretilen bir el bombasıyla havaya uçması), hayatta kalanların bir kısmı da ıssız bir adada ömürlerini sürdürmeye çalışıyor. İşler ironik biçimde aksine dönüyor, –Dolly de Leon’un canlandırdığı– Filipinli bir tuvalet temizleyicisi rüşvet, şantaj ve birtakım cinsel uygunluklar karşılığında denetimi ele alıyor. Kısa müddette anlaşılıyor ki o da yattaki efendileri kadar zalim.
Burada –tıpkı Romain Gavras’ın 2022 üretimi, neredeyse devrimci sineması Athena’da olduğu gibi– gerçek manada özgürleşmeden, patlayıcı, aşkın bir andan bahsedemiyoruz. Östlund herkese eşit seviyede ayrımcılık yapıyor, güzel bir hicivci olduğu için sınıf siyasetlerinin esprilerin önüne geçmemesi gerektiğini biliyor. Bu yüzden de Woody Harrelson’ın canlandırdığı sözümona “marksist” kaptan başka herkes kadar aptal ve sistemin sillesini yemiş, son saatlerini mürettebatını kurtuluşa yönlendirmek yerine Rus bir oligarkla birlikte Lenin ve Ronald Reagan’dan alıntılar yaparak geçiriyor.
Yine de Luis Buñuel The Exterminating Angel’da (Yok Edici Melek, 1962) aristokratları kendi yaptıkları perili meskene hapsettiğinden beri seçkin kısmın sinemalardaki yıkımından bu kadar keyif alınmamıştı. Doğal sinemalarda aşağılanıyorsanız, sırf sinemalarda aşağılanıyorsunuzdur. Buñuel’in vaktinde böyleydi, hâlâ da o denli. Gülmemiz bittikten sonra fark ediyoruz ki zenginlerin sinemalarda düştüğünü görmek, onların düşüşünden zevk almak, gerçeğin yerini tutamaz. Güçlü bir mideye sahip olmamasına ve banyo tabanında mücevherleriyle titreyen bir servet varisine fazla sempati duymasına karşın bunu en âlâ tabir eden Sam Adler-Bell’di: “Düşmanlarım iktidarda, ben de onları alevler içinde hayal ediyorum.”
Bu farkındalık düzgün latifelere zeval getirmese de (ben tekrar alabildiğimi alırım) değerli. Hak ettiklerini bulmalarını görmekten duyduğumuz içgüdüsel memnunluk, dünyayı onların dileklerinden uzak tutmak konusundaki yetersizliğimizi telafi edecek bir merhemden fazlası olamaz. Mal ve mülklerine el konulmasına, aşağılanmalarına tanıklık etme dileğimizin, bunlar hakikaten gerçekleşene kadar giderilmesi mümkün değil. Bir yandan da onlara vermek istediğimiz cezaların, gerçekte yaşadıklarını düşündüğümüz fanteziler kadar tuhaf olduğuyla yüzleşmek zorunda kalıyoruz.
Spy mecmuasından Phillip Weiss 1989’da Bohemian Grove’a gizlice girdiğinde atılmış puro uçlarıyla, sabah 8’de yapılan cin partileriyle, sidik birikintileriyle, at ticaretleriyle, mutabakatlarla dolu, Henry Kissinger’ın bir Sovyet komiseriyle haşır neşir olduğu keskin kokulu bir orman bulmuştu. Kissinger’ın huylarını bilenler için bu pek de şaşırtan değildi, lakin –ne yazık ki– tüylü şaman kıyafetleri içinde keçi bağırsakları ve bebek kafataslarından oluşan bir şenlik ateşinin başında yakalanmamıştı.
Bu açıdan çok zenginler kurmacanın tasvir edebileceğinden çok daha iğrenç bir hayat sürüyor. Demokrat gazeteciler nihayet Şanlı Divan’da çalışan gulyabanilerle kirli pazarlıklar yapmaya başlayınca, milyarder Harlan Crow’un Yargıç Clarence Thomas’a verdiği lüks ikramlar ve özel jetle gidilen tatillere (bunlara sistemli Bohemian Grove ziyaretleri de dahildi) dair bilgi sahibi olduk. Elitlikleri adam kayırmaktan, erişim sunmaktan, karşılığı beklenen uygunluklar yapmaktan ibaretti. Alışılagelmiş manada “tatil” yaptıklarından bahsedemezdik. Her şey işti, bilhassa de volkanik bir Endonezya adasında –ya da Little St James Adası’nda– Hawaii gömlekleriyle yapıldığında. Haberin –Thomas’ın kumaş pantolonları ve sandaletleriyle rahatına baktığı o komik fotoğraf dışında– ortaya çıkardığı şey de bunun sadece varlıklı birinin isteyeceği tipten ucuz saçmalıklarla dolu bir dünya olduğuydu.
Crow’un Adirondack Dağları’ndaki malikanesinin toprağında Harry Potter’daki Hagrid’in kulübesinin gerçek boyutlu bir kopyası bulunuyor. Dallas’taki konutunda ise Hitler’in iki görüntü çalışması, gamalı haç damgalı masa örtüleri ve Kavgam‘ın imzalı bir kopyası da dahil olmak üzere geniş bir Nazi gereçleri koleksiyonu saklıyor. Onu savunanların ısrarla söylediği üzere Crow faşist değilse tüm bunlar ne diye orada? Tahminen o da Infinity Pool’daki çete üzeredir, yapıyordur, zira yapabiliyordur. Natürel kurmaca sapkınların tersine Crow, laf olsun diye çerçöp biriktirmeyi aşacak bir hayal gücünden mahrum. Geçmiş jenerasyonların aylak burjuvaları en azından kültürel itibarlarının bahtsız sanatkarlara dayanak olmaktan geçtiğini biliyordu. Daha düzgün dolandırıcılardan oluşan bir sınıf, tuhaflığı ya da berbatlığı nitekim benimseyecek vizyona sahip olabilirdi. Biz ise onları sıkıştırmamak için itinayla tasarlanmış yapay bir kainatta debelenen yozlaşmış seçkinlere kaldık.
Bong Joon-ho’nun çektiği Parazit’teki bir karakterin söylediği üzere para ütüye emsal, tüm kırışıklıkları giderir. Hayal gücünden nasiplerini almadıkları için birçok varlıklı adam (kadınların kimileri da böyle) bu aforizmayı ciddiye alıyor. Satın alamayacakları tek şey mevtten kaçış yolu, bu yüzden de yaşlanmanın adımlarını yavaşlatabilecek sistemler arıyorlar. Hem kapitalist akbaba Peter Thiel hem de Mormon fon yöneticisi Bryan Johnson, en son sondan kaçmak için genç erkeklerden kan plazması aldığını itiraf ediyor. Bu “kan depoları” sağılmaya hakikaten razı mı oldular, yoksa kahverengi zarflar mı kararlarını etkiledi, bu hususta spekülasyon yapacak kadar yiğit değiliz, lakin Thiel ve Johnson’ın kendi klişelerine dönüştükleri net. Bu prosedürün şu âna kadar yaptığı tek şey ise her ikisini de ruhların musallat olduğu kuklalara, hatta biraz da vampirlere benzetmek oldu. (Niyeyse Kissinger bu yola hiç girmedi, yüzüncü yaşgününe girerken domuz yağından heykeli yapılmış bir kumpire benziyor). Bu tıp işler delice, hatta enteresan bile değil, sırf şeffaf, epeyce da acınası.
İçinden sıkıntısızca geçtikleri toplumsal dünya nasılsa, denetim ettikleri siyasi alan da o denli. Yeni bir şey inşa edilmiyor, onların güzeline gitmeyen her şey yıkılıyor. Biz de ne vakit kararların alındığı odaların içine bakma talihi bulsak, hayallerimizin ötesinde bir aptallık ve sevimsizlikle karşılaşıyoruz. Her şey tıpkı Harlan Crow ve Clarence Thomas örneği üzere gerçeğin üzerine dostluk cilasını yapıştıran temel sayesinde ilerliyor. Herkes satılık, satın alınamayacak kimse yok.
*Bu yazı, Can Koçak tarafından James Robins’in Verso Blog’da yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle bilinmeyen bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
