Berlin’de bir sahne kuruldu, ışıklar yandı, mükafatlar verildi. Türkiye’den iki sinema, dünyanın en görünür şenliklerinin birinden en üst seviye ödüllerle döndü. Emin Alper, Kurtuluş sinemasıyla Gümüş Ayı Heyet Büyük Ödülü’nü aldı. İlker Çatak da Sarı Zarflar sinemasıyla Altın Ayı’ya uzandı.
Bu başarıyı küçümsemek kolay değil. Türkiye sineması daralan alanlarda, artan baskı ortamında, fon tartışmaları ve sansür teşebbüsleri eşliğinde üretim yapıyor. Bu mükafatlar estetik bir ciddiyetin, kolektif emeğin ve inatçı bir üretim ısrarının sonucu. Emeği geçenleri tebrik etmek gerekir.
Ama Berlin’de konuşulan şey sadece mükafatlar değildi. Sahnede söylenenler de gündemdeydi. Emin Alper konuşmasında Filistin’i andı, Rojava’yı andı. Seyahat mahpuslarını, Selahattin Demirtaş’ı, tutuklu belediye liderlerini andı. “Yalnız değilsiniz,” dedi.
Bu cümleler Türkiye’de güçlü bir karşılık buldu. Alkışlandı. Paylaşıldı. Sahiplenildi. Ancak burada durup sormamız gereken bir şey var: Bu cümleler hangi sahnede kuruldu? Berlinale son yıllarda önemli bir politik tartışmanın merkezinde. Filistin problemindeki konumu, antisemitizm tartışmaları, boykot davetleri ve sponsor münasebetleri nedeniyle eleştiriliyor.
Özellikle Gazze’deki soykırımın akabinde şenliğin açık bir meşruiyet krizi yaşadığı ortada. O halde şu soru da legal: Boykot davetlerinin sürdüğü, Filistin konusunda ikili standartla suçlanan bir şenlikte ödül almak ve konuşmak ne manaya gelir? Bir sistemin içinden konuşmak o sistemi yasallaştırmaz mı? Yoksa, tam aksine, sistemin içinde bir çatlak da açabilir mi?
Bu sorular rahatsız edici olabilir. Fakat siyasetin kendisi de rahatsız edicidir. Zira sorun sadece temsilden ve telaffuzdan ibaret değildir. Sıkıntı, temsil ile maddi gayret ortasındaki aralıktır. Bir ödül merasiminde Filistin’i anmak kıymetlidir. Ancak Gazze’de bombaları durdurmaz. Rojava’yı anmak pahalıdır. Fakat askeri kuşatmayı sona erdirmez. Seyahat mahpuslarını anmak manalıdır. Lakin hücre kapılarını açmaz. O halde bu konuşmaların kıymeti nedir?
Belki de sıkıntı “hemen sonuç almak” değildir. Tahminen de sıkıntı, sessizliğin içinden birtakım isimleri geçirmek, unutulmak isteneni tekrar deverana sokmaktır. Ancak şunu da görmek zorundayız: Kültür sanayisi eleştiriyi de ticarileştirme konusunda beceriklidir. Kriz yaşadığında muhalif sesi sahneye davet eder. En radikal cümle alkışın estetiğine dönüşebilir. Sonraki gün şenlik programı kaldığı yerden devam eder, kasa tekrar kazanır.
Eğer politik jest sistemin konforunu bozmazsa, şayet temsil maddi çabayla buluşmazsa, şayet alkış örgütlenmeye dönüşmezse o vakit sahne bir vitrinden ibaret kalır. Ancak sahnede kurulan cümleler orada burada tesirli bir tartışma başlatıyorsa, boykot sıkıntısını, temsil siyasetini, sanatın hudutlarını konuşmamıza neden oluyorsa o vakit sahne de büsbütün boş değildir.
Bu yazı, ne mükafatı küçümsemek için yazıldı ne de konuşmayı kutsamak için. Emin Alper’i ve İlker Çatak’ı tebrik ediyorum. Bu mükafatlar, Türkiye sinemasının estetik gücüne dair kimi şeyler söylüyor. Lakin şu sorudan kaçınmamız da mümkün değil: Sanatın ahlaki jesti ile siyasetin maddi gayreti ortasındaki arayı nasıl kapatacağız?
Sahne güçlüdür, mikrofon tesirlidir. Ancak hayat sahneden ibaret değildir. “Yalnız değilsiniz” demek pekâlâ bir başlangıçtır. Pekala, biz bu yalnızlığı hakikaten ortadan kaldırmak için ne yapacağız? Berlinale sahnesinde söylenenler burada dayanışmaya, örgütlülüğe, somut uğraşa temas ederse o vakit tahminen bir çatlak açılmış demektir. Yok, şayet söylenenler birer alkış anısına dönüşürse, sistem kendini yine üretmeyi sürdürecektir. Bu kadar şeye karşın asıl sorun hâlâ önümüzde duruyor: Sahne kime ilişkin olacak?
Desteğiniz bizim için değerli. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere tabir özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal pahaya dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, güzel ki varsınız.
