Başlıktaki soru elbette retorik, yanıtı herkesçe biliniyor. Bu ülkede sanatkarların sahnesi ziyadesiyle daraldı, hepimiz biliyoruz. Artık de sıra elimizde avucumuzda kalan o dar alanda “kimin meşruiyetine” hizmet edeceğimizi belirlemeye geldi. Dün gece düzenlenen Afife Tiyatro Mükafatları, bu sıkıntının artık sırf politik değil estetik bir kriz halini aldığını bir defa daha gösterdi. “En Güzel Bayan Oyuncu” seçilen Sükun Işıtan’ın sahnede ödül alırken Tamer Karadağlı’ya teşekkür etmesi, ferdi bir jestin ötesinde kolektif hafızada yeni bir kırılma anıydı. Haliyle yansılara neden oldu, protesto edildi. “En Düzgün Oyun” şimdi açıklanmadan salon neredeyse boşaldı.
Tamer Karadağlı’nın devlet eliyle atandığı Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü makamı, AKP’nin yıllardır kültür-sanat alanını denetim altına alma stratejisinin bir simgesine dönüşmüşken, ona teşekkür etmek sadece ferdî bir seçim değil birebir vakitte politik bir tercih, hatta açık bir iştirak beyanıdır. Bu tercih, geceye sponsor olan Yapı Kredi’nin kültür siyasetiyle birleştiğinde tiyatronun giderek reklama, sponsorluklara, konforlu ve apolitik bir şova indirgenmesine dair daha büyük bir sorunu açığa çıkarıyor: Sanat bağımsızlığını kaybettikçe elbette “neye” değil “kime” hizmet ettiği düşünülür hale geliyor.
Tamer Karadağlı’nın tiyatro sanatı üzerindeki sembolik gücü artık sadece kendi politik geçmişiyle değil ona alkış tutanların sessizliğiyle de ölçülmeli. Bugün tiyatroya sponsor olan sermaye kümeleri sırf perde gerisinde değil şahsen sahnede yerlerini alıyor. Bu yeni rejimde, sahnede kalmanın yolu sadece yetenekten değil (neoliberal rejimin çabucak her alanında olduğu gibi) “uyumdan” geçiyor. Ahengin tarifi ise açık: Sessizlik. Teşekkür. Alkış. Halkla münasebetler. Tiyatrocular ve seyirciler ortasında yaşanan çatışma da buradan kaynaklanıyor. Çünkü kimileri teşekkür ederken, kimileri da sahneyi terk ediyor.
Şu soru artık ertelenemez: Sanatçı sahnede kime teşekkür ettiğinde alkışlanır, kime ses çıkardığında yuhalanır? Bu yılki Afife Ödülleri’nde yaşananlar, kültür-sanat alanında yaşanan daralmayı sadece içerik bakımından değil kendi bağlamıyla okumamızı zarurî kılıyor. Zira sıkıntı yalnızca bir oyuncunun ödül konuşmasında kimi andığı değil, o ödül merasiminin kimler tarafından finanse edildiği, hangi iktidar biçimlerinin sahnede temsil edildiği ve hangi sessizlik biçimlerinin makbul kılındığıyla ilgilidir.
Bugün oyuncular sırf rollerini değil konumlarını da seçmek zorunda bırakılıyor. Bu durum, bazen bir teşekkür cümlesinde, bazen de salondan erken ayrılma kararında somutlaşıyor. Her halükarda bu artık yalnızca sanatsal bir tercih değil ahlaki, politik ve toplumsal bir duruş sıkıntısı.
Ve unutmayalım: Sahneyi terk edenler yalnızca izleyiciler olmadı. Sahnenin kendisi de çoktandır diğer bir şeye dönüştü. Bu yazı, bir davet değil. Tahminen kolay bir hatırlatma olabilir: Sanat reklam değildir. Teşekkür edilen kişi, bazen oyunun kendisini değiştirir.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle bilinmeyen bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
