Sanat tarihinin en büyük sahtekarı olarak bilinen Han van Meegeren, 1889 yılında Hollanda’nın Deventer kentinde doğdu. Çocukluğundan itibaren ressam olmanın hayalini kurdu, ortaokuldaki fotoğraf öğretmeni sayesinde Hollanda fotoğrafının altın çağı olarak bilinen 17. yüzyılda yaşamış ressamlarla tanıştı ve eski fotoğraf tekniklerini öğrendi. Daha sonra ustalıkla taklit edeceği Johannes Vermeer tablolarında ressamın renkleri nasıl karıştırdığını da yeniden hocasından öğrenecekti. Lakin fotoğraf tutkusunu babası desteklemiyordu, van Meegeren de mimarlık okuma mazeretiyle Vermeer’in doğduğu Delft kentine kaçtı. Burada fotoğraf dersleri almayı sürdürdü, yaptığı bir kilise fotoğrafıyla okuduğu enstitüden altın madalya bile kazandı. Mükafatın verdiği yürekle kilise fotoğrafını satmayı başardı, mimarlık eğitimini bıraktı ve 1913’te Hague’deki Kraliyet Sanat Akademisi’ne kaydoldu.
Sanat akademisinden mezun olduktan sonra, 1916-1922 yılları ortasında özgün fotoğraflarıyla başarılı sayılabilecek birkaç stant düzenledi. Fakat fotoğraf yeteneğinin eleştirmenler tarafından hudutlu bulunmasının akabinde otuzlu yaşlarının ortasında artık gelecek vaat eden bir ressam olmadığını anladı, hayal kırıklığı yahut intikam hissiyle birinci sahtekarlığını gerçekleştirdi. Hollandalı ressam Frans Hals’a ilişkin The Laughing Cavalier (1624) ve The Smoker (1623–25) fotoğraflarını kopyaladı ve bir müzayedede satmayı başardı. Ne var ki, birkaç ay sonra tabloların geçersiz olduğu anlaşıldı. Bu deneyim van Meegeren için yol gösterici olacaktı.
1932’de Côte d’Azur’a taşınmadan evvel nitelikli sahtekarlık için altın madenini bulmuştu: Daha çok İnci Küpeli Kız (1665) tablosuyla bilinen Johannes Vermeer. En büyük bahtı ise Johannes Vermeer’in sanat etraflarında şimdi gereğince tanınmıyor oluşuydu. Van Meegeren, 1932-1945 yılları ortasında fotoğraf tekniğini uygundan düzgüne geliştirmişti. 17. yüzyıla ilişkin ucuz tabloları satın alıyor, tabloların üstünü kazıyor ve klasik usullerle tekrar boyuyordu. Tabloları 300 yıllıkmış üzere göstermek için, yağlı boyaya bakalit karıştırıyor, tuvalleri fırınlıyor ve boya çatlaklarını çoğaltmak için fotoğrafın üzerinden bir silindirle geçiyordu. Vermeer’in üslûbunu adeta yine icat etmişti.
Bu periyotta tam on bir adet Vermeer kopyası üreten van Meegeren, en büyük çıkışını 1937’de piyasaya sürdüğü The Disciples at Emmaus ile gerçekleştirdi. Hollandalı bir sanat uzmanı, bir mühlet evvel ortaya çıkan ve heyecan yaratan Christ in the House of Martha and Mary (1655) tablosundan hareketle Vermeer’in bu periyoda ilişkin diğer dini fotoğraflarının de olabileceğini ileri sürmüştü. Bu öngörü, Han van Meegeren için bulunmaz nimetti. Yaptığı düzmece fotoğraf piyasadan çok talep gördü ve yüksek bir fiyata satın alındı.
Kazandığı büyük servetle alkolün, morfinin ve gece hayatının esiri haline gelen Van Meegeren, kusursuz tekniğini yitirmiş olmasına karşın geçersiz Vermeer tablolarını hâlâ satabiliyordu. Hepsi birebir elden çıktığı için, düzmece fotoğraflar 1940’lardaki mevcut Vermeer koleksiyonuyla dengeli görünüyordu ve çabucak “gerçek” olduklarına inanılıyordu.
Nazi belasının Sovyetler tarafından Avrupa’dan def edilmesinin akabinde, Nazi mareşali Hermann Göring’in koleksiyonunda bir Vermeer tablosu bulundu. Tablonun izi sürüldü, Han van Meegeren’e ulaşıldı. 1945’te Nazilerle işbirliği yaptığı kuşkusuyla tutuklandı. Sözünde “düşmanla işbirliği yapmakla suçlanamayacağını, zira tablonun düzmece olduğunu” itiraf etti. İsimli makamlar bu vasat ressamın bir Vermeer tablosu üretebileceğine inanmadılar, van Meegeren ise yanlışsız materyallerin yanı sıra yeteri kadar içki ve morfin sağlanırsa yapabileceğini sav etti. Yetkililerden onay alınca, on ikinci uydurma Vermeer tablosu ortaya çıkmış oldu: Young Christ Teaching in the Temple.
Meegeren’in foyası artık ortadaydı, alıcılar paralarını geri almak istiyordu. Lakin sanat tarihinin en büyük sahtekarı eşeğini sağlam kazığa bağlamıştı. Servetinin büyük kısmını daha sonra boşanacağı ikinci eşinin hesabına aktarmıştı. 1945’te hiçbir varlığı olmadığını öne sürerek iflasını ilan etti. İki yıllık mahkeme sürecinin akabinde mahpus cezasına çarptırılan dolandırıcı, 1947’de hapishaneye götürülmeden evvel geçirdiği kalp krizi nedeniyle hayatını kaybetti. Vefatından itibaren sanatta sahtecilik tartışmalarının mecburi başlıklarından biri haline geldi.
Nazilerle ilgisi ortaya çıkan van Meegeren de birçok dolandırıcının yaptığı üzere milliyetçiliğe tutunmuş, Hollandalıların en büyük düşmanını dolandırmaktan daha büyük vatanseverlik olmayacağını argüman edecek kadar ileri gitmişti. Hatta kısa müddetliğine bir halk kahramanına bile dönüşmüştü. Meğer van Meegeren’in yazdığı, Nazi sembolizmiyle dolu derleme kitabın bir kopyasının Adolf Hitler’in de kütüphanesinde bulunduğu daha sonra anlaşılacaktı. Kitabın birinci sayfasındaki notta şöyle yazıyordu: “Çok sevgili Führer’ime en derin hürmetlerimle –Han van Meegeren.”
Kaynak: Yalancılar ve Sahtekarlar Ansiklopedisi, Roelf Bolt. Çeviren: Tevfik Uyar. Domingo Yayınevi, 2016.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi tek seferliğine yahut nizamlı desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
