Meşhur 404 kusuru (Sayfa Bulunamadı), tam manasıyla kusur olmasa da “internetin son sayfası” olarak bilinir. Büyük şöhrete sahip zarurî bir uyarıdır. Berbat latifelere ve çizgi romanlara çokça husus olmuş, tişörtlere basılmış, bir vakitler yalnızca nerdlerle ilişkilendirilebilir çeşitten mizahın erişilebilir yüzü, dijital hayatın bir gerçeğidir.
404 yanılgısının bu kadar tanınan olması olağan. Neredeyse üniversal ve tabiatı gereği duygusal; saf bir hayal kırıklığı, beklenmedik bir sorunun ilanıdır. Ayrıyeten bize teknolojinin, bilhassa de web’in insan elinden çıkma münasebetiyle yanılabilir olduğunu hatırlatır. Nihayetinde internet pek de uygun yağlanmış bir makine değil, daha çok Dünyevi Zevkler Bahçesi‘nin tek istikametli hipermetinle oluşturulmuş, ölmüş ilişkiler, bozuk imaj evrakları ve eksik bilgilerle doldurulmuş bir versiyonuna benziyor.
Ortaya çıkışından kısa bir mühlet sonra, 404 kodu da internetin bilgi deryasından hissesine düşeni aldı. 2000’lerin başında, ofisinde pek de “bulunamayan” World Wide Web’in mucidi Tim Berners-Lee’nin dünyanın birinci web sunucularını barındıran CERN’deki odasının numarası olduğu söylentileri yayıldı. Berners-Lee ile birlikte web’i meydana getiren hipermetin yapısının öncülerinden Robert Cailliau’dan 404 yanlışı hakkında yorum yapması istendiğinde, kıymetsiz gördüğü bir bahiste soru sorulmasına pek de heyecanlanmıştı. Bu rivayetin saçmalık olduğunu düşünüyordu.
Hata kodları bir gereklilikti lakin endişelenecek şeyler değildi. Cailliau, “Yeni bir sistem için kod yazdığında ve bir kusur tespit ettiğinde, durumu anlatan uzun iletiler yazmak için fazla vakit harcamazsın,” dedi. O vakitler “hafıza” bir meseleydi, uzun bildiriler da pratik değildi (modern nerdlerin 64K bellekle programlama yapmakla ilgili hiçbir fikri yok).
Çözüm kolaydı: Yanılgı kategorileri için sayısal aralıklar belirlemek. Bu, Calilliau’nun anlatımıyla “programcı kaprislerine göre” yapıldı. İstemci yanılgılarının hissesine 400’ler düştü, Sayfa Bulunamadı: 404 için nispeten keyfi bir atama yapıldı. Calilliau kararlıydı: “404’ün CERN’deki rastgele bir oda ya da fizikî yerle alakası yok, büsbütün kent efsanesi.”
Cailliau’ya bu yanılgının neden insanları bu kadar büyülediğine dair bir teorisi olup olmadığı sorduğumda şunları söyledi: “Neden bu kadar cazip olduğu konusunda hiçbir fikrim yok, açıkçası umurumda da değil. 404 sayfasına odaklanan yaratıcılık bir işe yaramaz. İlgili efsaneler muhtemelen mantıksız fikirlerden, delillerin inkarından ve peri masallarının yaygın biçimde gerçeğe tercih edilmesinden kaynaklanıyor… Bu insan özellikleri bilginin yavaş yayıldığı geçmiş vakitlerde zararsızdı. Lakin bu özellikler artık (internetin varlığı nedeniyle) tehlikeli bir güç kazandı.” Cailliau, Donald Trump’ın lider seçilmesini, Avrupa Birliği’nin çözülmesini, silahlı şiddete karşı verilen uysal siyasi reaksiyonları ve global ısınmayı hatırlattı.
Cazibesi ne olursa olsun, 404 kendine sağlam bir yer edindi: Hillary Clinton’ın kampanya web sitesinin yanılgı sayfasında bile lider adayının MetroCard’ını okutmaya çalıştığı ve başaramadığı bir GIF vardı. Artık 404 sayfası kurumsal “sesin” özgürce dolaştığı, bastırılmış kullanıcıyla dostça empati kurulabilen bir yer, öteki bir deyişle markalaşma fırsatıydı. Tahminen de dördüncü duvarı yıkmanın bir yolundan ibaretti.
Mesela Tumblr küstah bir yaklaşım benimsiyor: “Burada hiçbir şey yok… Tabi bu kusur sayfasını aramıyorsan. Bu durumda tebrikler! Mutlaka buldun.” Pixar’ın 404 sayfasında Ters Yüz sinemasından Istırap karakterinin yanında “Awww… Ağlama. Bu yalnızca bir 404 hatası!” yazıyor. Bloomberg, masadaki bilgisayarı tokatlayan daha sonra kesimlere ayrılan bir adam animasyonu sunuyor. Sonuncusu tuhaf ve biraz dramatik. Ancak hangimiz o noktaya gelmedik ki?
*Bu yazı, Selin Pervan tarafından Anna Wiener’in WIRED’da yayımlanan makalesinden kısaltılarak çevrilmiştir.
