Sevebilmenin iflası

Kendi düşmanın üzere, ezersin kendi canevini.” –Shakespeare

Malum kelamı biraz aykırıya büküp, bir soru sorarak başlayalım: Pekala, hassas kalplerin dünyayı cennete çevirme iradesi yahut şevki var mı?

Bugünlerde herkes birçok şeyden şikayet ediyor. Bu şikayetlerin birçok yozlaşma, paha yitimi, hissiyat kaybı kapılarına çıkıyor. Uygun lakin bu kadar çok şikayet edenin var olduğu bir iklimde hatalılar kim? Her vakit bilinmeyen “diğerlerine”, bizden diğerlerine çıkarılan fatura artık bir nevi mastürbasyona, ahlakilik, erdemlilik, sterillik pazarlama işine dönüştü. Herkesin uygun, haklı, saf, pak ve kusursuz olduğu yerde öbür “iyilerin” (yani herkesin) onayının verdiği rahatlıkla, kimlerden müteşekkil olduğu muhakkak olmayan lakin elbet kalabalık olan hatalılar toplamı, hatta bütün toplum (yani hiç kimse) biteviye yargılanıyor.

Alan şad, satan şad. Güya bir ayin, bir boşalma seansı, çokça rt’ler, çokça fav’lar, çokça “ben de” alıntısıyla boşluğa doluşuyor. Lakin bu maymuncuk hiçbir kapıyı açmıyor. Bu lügatin hiçbir şeyi açıklamaya mecali yok. Elbette daha güzel olanlarımız, daha pak olanlarımız vardır fakat bu muazzam kuşatmada, hiçleşmenin muzaffer sancağı dünyanın doruğunda arz-ı endam ederken hakikaten de birilerinin kimi arızalardan büsbütün azade kalabilmesi mümkün olabilir mi? Herkes az ya da çok değersizleş(tir)me furyasından nasibini alıyor.

“Herkes kafayı yemiş” önermelerinize kendinizi de dahil ediyor musunuz? Günümüz dünyasında ve onun Türkiyesi’nde sıradan insanların duygusal, politik ya da öteki rastgele bir açıdan fark etmiyor, tam olarak sağlıklı bir pozisyon edinebilmesi imkan dahilinde midir? Ekonomik baskılar, güvencesizleşme, ideolojik zayıflık ve yönsüzlük, haklıyken kazanamama, nihilizme düşme, her şeyin süratle değersizleşmesi, tüketim kültürü, alakalarda “kullan-at” mekaniği, bireycileşme salgını… Bunlar herkesi ve bütün hayatı bir mengeneye aldı, ezdikçe eziyor.

His kaybı, hissiyatın, hissetmenin değer yitimi veyahut hissetmenin düpedüz unutulmuş olması bu çağın bir hakikati. Şiirle, romantizmle bu kadar çok dalga geçen insanın olması mesela bu vaziyetin bir çıktısı. Veyahut bir aşk acısının uzun sürmesi, ayrılıktan sonra yas ya da durma sürecinin uzunluğu, karşılıksız sevebilmek de aşağılanıyor artık. Çünkü bugün kıymetli olan tek şey “ben”. Herkesi birbirine benzetme, kişilik diye kişiliksizlikler yaratma ideolojisi pazarlanıyor. Birbirinin tıpatıp tıpkı biriciklikler. Biricikliklerin mefkure olduğu yerde de diğerine gerek kalmıyor. Öbürleri salt birer apolet, etiket, dolgu, süs, cümbüş. Bir kişi, bir insan evladı değildir onlar. Sadece “ben” vardır, bugünün uyuşturucusu ferdî gelişim ve liberal akıl bunu buyurur. Herkesin on iki kalıba bölündüğü ve harika olduğu burç yorumları da o denli elbette.

Skor… Şahıslar yalnızca birer sayıdan ibarettir. Ne kadar çoksa, birinden başkasına ne kadar süratle geçilebiliyorsa o kadar havalı, o kadar sağlıklı, o kadar memnunsundur. Bu süratte, bireylerin hayatında bir öbür insanın kendisi olarak var olabilmesi mümkün olamaz. Çünkü her türlü ilişkilenmede merkezde olan tek şey “ben” olur. Artık kitap elimde olmadığı için sayfa numarası veremeyeceğim lakin Byung-Chul Han da Eros’un Istırabı’nda ben ve diğerine dair emsal çıkarımlar yapıyor. En debdebeli aşklar dahi “ben” kıskacında, yükünde “başkasını” ezme ihtimalini içinde barındırıyor.

Sevebilmek, tereddütsüz, hesapsız, taktiksiz sevebilmek artık bir zaaf olarak kodlanıyor. Reddedilmekten, alışmaktan, sevmekten, dilekten, üzülmekten, kırılmaktan korkuyoruz. Lakin bir diğerini üzmek ya da kırmak, bir kişiyi kullanmak yahut manipüle etmek kelam konusu olduğunda çoğumuzun tıpkı hassasiyetlere sahip olduğu söylenemez.

İfrat ve tefrit asrındayız. Bir de aşk diye bir kişiliksizleşme, hiçleşme halini yaşayanlar var. Bir adamı ya da bayanı bütün hayatı yapanlar, yani boyunduruğa girenler. Meğer, “aşk iki kişiliktir”. Bir diğerinin olmadığı bir alaka salt bir oyundan, manipülasyondan ibaret olabilir. Yani kapılar burada da bir “başkaya” yer olmamasına, ben’in okşanmasına çıkıyor. Bu kadar büyük egoların olduğu yerde “biz” de kalmıyor. “Biz” vardıysa da, çağın ezberleri sonrasında ondan bir iz bırakmıyor.

Ayrılıklar sonrası, onca şey yaşadığın kişiyi toplumsal medyadan engellemenin çok yaygınlığı bir şeyleri açıklıyor. Elbette berbat beşerler ve leş üzere ayrılıklar vardır lakin bağ sonrası “eskiye” kin duymak, haset sıradan ayrılıklarda da bir vasattır. Ego sum, ergo sum.

Sosyal medyada görünürlük, ilgi yaşama motivasyonunun değerli bir veçhesi oldu. Bizim kendimizi ve hayatlarımızı pazarladığımız bu alanlarda, bağlantılarımızın de bir pazar pahası var. Münasebetin değeri bir mübadele aracına dönüştürülüp dönüştürülememesiyle ölçülür. Aura’lar ve persona’lar, performanslar ve ışıltılar alınır satılır. Takiben kin, nefret, değersizleştirme enflasyonu başlayacaktır. Toplumsal medyada çarşaf çarşaf “ex” gömülür. Ex… Kavramlar, isimlendirmeler dahi ucuzlaştırıcı.

Sevgili değil partner, eski sevgili değil ex, buluşma yahut görüşme değil date, paylaşmak değil deneyimlemek, aşk değil flört, hoşlanmak değil tutmak. Pornografinin gerçekle mübadelesi. Aslında gerçek pornoya dair kavramların, kategorilerin gerçek hayatta son periyotta bu kadar yaygınlaşıp, olağanlaşmış olması da bir göstergedir. Mecazi manada bir pornografileşme (dışarıya kendini, ilgisini mübalağayla satma manasında) eğiliminden nitekim de pornoculuğa giden bir yol oluştu. Olgun, alımlı bayan manasındaki “milf” pespayeliği piyasada sirkülasyona girdi, bir de “dilf” çıktı. “Sugar daddy” de havalarda uçuşuyor.

Her şeye bir kavram icat edildi. Love bombing, ghosting… Bunlar büyük kabahatler. Eh, o vakit birinci taşı günahsız olanımız atsın. İhanetin, açgözlülüğün, daha fazlasını istemenin, “piyasa” bu kadar güzellerle doluyken gözün ve gönlün, aklın yarısının dışarıda olmasının olağanlaştırıldığı bir dünyada herkesin bir diğerine yaptığı kolay, sıradan şeyler engizisyona tabi tutuluyor. Her istikametiyle trajikomik vakitler.

Uzun aralıklarla bağ yaşayan biri olarak aşk mütehassıslığı için pek ülkü biri sayılmam (yani aslında bunun için biçilmiş kaftanım demek istiyorum) lakin aşk bağlarının irtifa kaybettiğini, sevebilmenin imkansızlaşmakta olduğunu görüyorum. Her yanımız yalnızlarla, mutsuzlarla, bağımlılarla, düşük ve düşkünlerle, başarısızlarla dolu. “Halbuki aşk, daha ne olsundu hayatın mazereti”. Aşkın ve hissiyatın, dileğin, heyecanın, tanıma, bilme, şahit olma, birlikte yaşamanın, bir diğerinde yeni bir ben bularak bizi inşa etmenin kaybı demek, erotizmin yerini pornonun alması demek ya da insanın insan olmaktan istifa etmesi demektir. Canavarlaşma modası bundan.

Büyük manaların, büyük insanlık savaşlarının, direnişin eskidiği, uyumlanmanın, herkesleşerek biricikleşmenin “in” olduğu şu vakitlerde aşk da yıpranıyor, paçavraya dönüşüyor.