70’lerin sonu… 1968’in çiçekli hayalleri yerini silahlı gerçekliğe bırakırken üniversite yerleşkelerinde devrimciler, davacılar ve polis… Kıbrıs karışık, Berlin duvarı daha yıkılmamış, televizyon hayatımıza yeni yeni girerken radyoda birinci sefer duyulan bir 45’lik: “Olmaz olsun cüzdanımda milyonlar, kalbimde sevgin oldukça…”
80’li yıllar. Darbenin akabinde çöken karanlık bir sessizlik. Sessizliği gürültüyle kapatmaya çalışan bir iktidar. Sovyetler’den kurtulan ABD’nin bütün dünyaya yayılan kahkaha sesleri. İthal mallar, cümbüş programları, Özallı yıllar… Radyoda bu gürültüyü deler üzere bir ses: “Sen ağlama, dayanamam…”
90’lı yıllar. İstiklal cıvıl cıvıl. Art sokaklarda beyaz Toroslar ve faili meçhuller, uzaklarda gecekondular. Bir yanda şeriat demeçleri, bir yanda Kral TV. Radyoda artık ismimiz üzere tanıdığımız o sesten sevinçli bir nağme: “Cihan da bu türlü yanıyor yansın, yosmam salla!”
Ve 2000’li yıllar. Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne gireceği hayalleri, milenyum paranoyaları, ışıklı cep telefonları, malumunuz iktidar partisi, tahlil süreci… Radyoda tıpkı ses, birebir vaaz: “O vakit müzik söylemeli avaz avaz!”
Elbette Türkiye’nin siyasi yahut müzikal tarihini birkaç cümleyle özetlemek mümkün değil. Müzik hayatında neredeyse 50 yılı devirecek Sezen Aksu’nun şahsî tarihini de… Ama birtakım kesişimler tekrar de ele alınmalı. Baştan belirtmeliyim ki, benden beklenenin bilakis, bu ne bir övgü ne de bir yergi yazısı olacak. Sezen Aksu’yu “AKP iktidarının yolunun taşlarını döşemiş biri” ya da “Ne derse desin doğruyu söyleyen hisler kraliçesi” yapmaya niyetim yok. Zati sanatkarlara yüklenen bu siyasi sorumluluğun nihayetinde apolitizme hizmet ettiğini düşünüyorum. Bu yazıyı da bir sorumluluk daveti olarak değil, tersine bu türlü bir sorumsuzlukla nasıl bağlantı kurmalı sorusunu düşünerek kaleme alıyorum.
Popüler kültürün teorik tarifini, siyasetle ilgisini artık hatırlatmaya gerek yok sanırım. Fakat bilhassa dikkat mühletinin saniyelere indiği bir periyotta popülerin ne kadar süratli değişkenlik gösterebildiğinin tekrar altını çizmeliyiz. Çizmeliyiz ki, bu değişkenliğin içinde Sezen Aksu’nun 50 yıl boyunca tanınan kalabilmesinin sırlarını anlayabilelim.
Sonda söyleyeceğimizi başta söyleyelim, Sezen Aksu tarihin her anında açıkça bir gayretin neferi olmak yerine şahidi olmayı seçmiştir. Bu yüzden güzel ya da berbat, haklı ya da haksız, melek ya da şeytan olmasından evvel popülerdir. Vicdani terazisi el verdiğince, tanınan olmanın gereklerini şartsız yerine getirir. Kimseyle ortasını bozmak, kimseye dargın kalmak, tahtını sarsabilecek telaffuzlarla anılmak istemez. Ne söylediğinden çok onu ne vakit söylediğiyle kıymetlendirilir. Zira Sezen tanınan kültürün ta kendisidir, tanınan kültür de en az onun kadar değişkendir.
Sezen Aksu’nun 1980 darbesinin “hayırlı olmasını” dilemesi de, 2000’lerin siyasal ikliminde HADEP Nevrozu’nda ağlayarak “Gülümse” müziğini söylemesi de bundandır. Ferdî internet sitesinde Recep Tayyip Erdoğan’ı şahsen arayıp demokratik açılıma takviye verdiğini anlatması da, Nuriye ile Semih’ten Hrant’a, Berkin Elvan’dan nefret cinayetine kurban giden trans İrem’e kadar birçok mevzuda kalbinden geçenleri yazması da bundandır. “Yetmez fakat evet” de, “Sen beni sezemezsin, dilimi ezemezsin” de bundandır. 90’ların şuh Sezen’i de, 2000’lerin yazmalı, hızmalı Sezen’i de bundandır. “Türkiye Şarkıları” konser serisi de, artık konser vermeyişi de bundandır. Sahneye gökkuşağı bayrağıyla çıkan birinci sanatkarlardan biri olması da, AKP’ye “şans tanıdığını” söz etmesi de bundandır. 2005’te Ankara konserine Erdoğan’ı çağırması da, 2023’te Hatay’da Barış Atay’la ve Ali İsmail Korkmaz’ın ailesiyle buluşması da bundandır. İktidar değişir, siyasi iklim değişir, hâkim kültür değişir, tanınan değişir, Sezen Aksu değişir.
Üstelik sırf politik tavrında değil, bir periyot neredeyse sadece onun monopolünde dönen müzik dalında de izlenebilir bu popülerin ta kendisi olma arayışı. Şimdi rap radyolara dahi girememişken Cezayla düet yapması da, feminizmin Türkiye’de yeni yeni anaakımlaştığı yıllarda Şebnem Ferah’ı bir ikon haline getirmesi de bunu hedefler. Arabesk müzik furyasının ortasında Yıldız Tilbe’yi kesime kazandırması da böyledir, Eurovision’a giden adım adım yolda Sertab Erener’in akıl hocalığını yapması da… Sezen Aksu popülerin tarifini da Türkiye toplumunu da güzel anlamış, müziğini insanlara ulaştırabilmek ve onlarla buluşabilmek kıymetine kendi pozisyonunda oynamalar yapmakta hiçbir beis görmemiştir. Göçmen bir kuş için havalar soğuduğunda güneye göçmek ne kadar yaşamsalsa, Sezen Aksu için de bu konumlanış öyledir. Ona getirilen tenkitler, özünde tanınan kültürün varlığına getirilen eleştirilerdir. Lakin bana kalırsa ondan bir dönek olarak bahsetmek manalı değildir, çünkü duruşu kendi bağlamında değerlendirildiğinde bir uyumlanma olarak bile okunabilir. Bu uyumlanma onu etliye sütlüye dokunmadan oburlarının yazdığı müzikleri seslendiren öteki pop yıldızlarından, Ajda Pekkan’dan ayırır mesela.
Elbette böylesine karanlık bir tertibin ortasında, hesaplaşmak tahminen de hiç olmadığı kadar elzemken, “zamanında bu iktidarla tıpkı kaldırımdan bile geçmiş kimseye acımamak” anlaşılmaz bir öfke değil. Ancak öfkeyi siyasi sorumlulardan bile daha ağır halde Sezen Aksu’ya yöneltmek siyasetle değil, Sezenle kurduğumuz duygusal bağ ile bağlantılı.
Depremin arkasındaki süreçte üç farklı dayanışma konserine katılma fırsatım oldu. Birbirinden farklı konuklarla, farklı biçimlerdeki bu konserlerin hepsinde yaşanan felakete ait hisleri paylaşabilmek ismine en az bir Sezen Aksu müziği söylenmesi dikkate kıymetti. Müziğiyle, sesiyle, kelamıyla bir memleketin hem ferdî hem toplumsal hislerine ve yaralarına eşlik etmek güç bir vazifedir. Bu zorluğun bir armağanı olarak Sezen Aksu bizim için güya bir annedir, abladır. Aileye kızmak, ele kızmaya benzemez.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi tek seferliğine yahut sistemli desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
