Türkiye’nin Kürt sıkıntısına yönelik tahlil arayışları, tarih boyunca tekraren farklı biçimlerde ortaya çıksa da her seferinde devletin yerleşik yapıları ve hükümran siyasi güçlerin çıkar hesapları nedeniyle muvaffakiyete ulaşamadı. Bir müddettir devlet ile Kürt siyasi hareketi ortasında tekrar başlayan görüşmeler ve nihayetinde PKK’nin silah bırakmasıyla sonuçlanan ve kuşkusuz öbür tezahürlerle devam edecek olan “tarihi” süreç ise devletin Kürt problemine dair tavrının samimiyetini ve AKP-MHP iktidarının asıl maksatlarını sorgulamak için kıymetli bir fırsat oluşturuyor.
Öyle ki, son devirdeki tahlil teşebbüsleri, samimi bir demokratikleşme niyetinden fazla bölgedeki siyasi gelişmeler ve iç siyasi dengelerden kaynaklanan pragmatik telaşlara dayanıyor. Bilhassa Ortadoğu’daki değişen güç istikrarları ve Türkiye hudutları yakınında güçlenen Kürt siyasi oluşumlarının yükselişi, saray iktidarını yeni bir atak yapmaya zorluyor.
Kürt sorununun jeopolitik bağlamının derinleşmesi, Türkiye devletinin 2015’ten beri sürdürdüğü militarist siyasetin sürdürülemez olduğunu gösterdi. Irak’ta ve Suriye’de Kürtlerin elde ettiği kazanımlar, Ankara için önemli bir “ulusal güvenlik” sorunu teşkil eder hale geldi. Hasebiyle mevcut müzakere sürecinin tetikleyici ögesi, Kürt hareketinin bölgede elde ettiği yeni pozisyon ve mevzilerdir. Bu bağlamda, AKP-MHP iktidarının temel gayesi, Kürtleri bölgesel denklemde kendi yanına çekmek ya da zararsızlaştırmak olarak görünüyor. Lakin her dış siyaset atılımının tıpkı vakitte iç politikayı şekillendirdiği gerçeği göz önüne alınırsa, bu sürecin iç siyasette yaratacağı tesirler de büyük kıymet taşıyor.
İmralı’dan gelen iletilerde Kürt hareketinin silah bırakma şartı olarak Türkiye’nin demokratik dönüşümü öne sürülüyor. Bu iletiler, Kürt siyasi hareketinin demokratikleşme olmadan kalıcı barış sağlanamayacağını vurgulaması bakımından kıymetli. Buna rağmen iktidar içeride demokratikleşme ve dış siyasette olağanlaşma konusunda itimat oluşturacak hiçbir adım atmıyor. Tam bilakis, özellikle 19 Mart’tan bu yana içeride olanca süratiyle demokratik hak talepleri bastırılmaya ve bölgede şiddete dayalı siyasetler derinleştirilmeye devam ediyor.
Bugün Erdoğan-Bahçeli ikilisinin yürüttüğü siyasetleri, neo-Osmanlıcı ve milliyetçi-otoriter eğilimlerin belirlediği açık. Bu eğilimler, gerçek bir demokratikleşme yahut kalıcı bir barış yerine çatışma ortamını daima canlı tutan siyasetler üretiyor. Böylesine hassas bir sürecin mevcut iktidar tarafından yürütülmesi ise hem muhalefet cephesinde hem de sosyalist harekette doğal olarak bir tartışma yaratmış durumda. Çünkü Erdoğan rejiminin bu süreci iktidarını sağlamlaştırmak ve içerideki muhalefeti denetim altına almak üzere kullanmak istediği açıkça görülüyor. DEM Parti ve CHP belediyelerine yönelik kayyum atamaları, muhalefet medyasına yönelik baskılar ve Ekrem İmamoğlu üzere muhalif figürlerin maksat alınması, iktidarın iç cepheyi sağlamlaştırma teşebbüslerinin göstergeleri olarak öne çıkıyor. Hasebiyle saray rejimi, Kürt sıkıntısını çözme tezini dışarıda neo-Osmanlıcı, içeride otoriter bir perspektiften kullanarak hem Türkiye’de hem de Ortadoğu’da gücünü konsolide etmeye çalışıyor.
Ancak Kürt problemi üzere tarihî derinliği ve toplumsal yükü olan bir hususta, sürecin yalnızca iktidarın amaçları ve niyetleri üzerinden okunması yanlış olacaktır. Siyasal süreçler karşılıklı gayretler sonucu şekillenir. Bu yüzden, mevcut müzakere sürecinin resen iktidarın lehine sonuçlanacağı tarafındaki determinist yaklaşımlardan kaçınmak gerekiyor. Tersine, sürecin niteliği, toplumsal ve siyasal güç istikrarlarına bağlı olarak farklı hallerde evrilebilir.
Bu nedenle barışı savunan tüm kısımlar açısından sıkıntı, bu sürecin nasıl demokratikleşme lehine yönlendirilebileceği olmalı. Müzakerelerin mutlak surette demokratikleşme talepleriyle birleştirilmesi ve geniş toplum kısımlarının kazanımlar elde edebileceği bir çerçevede yürütülmesi gerekiyor. Bu da lakin Türkiye’nin batısında güçlü bir barış hareketinin oluşturulmasıyla mümkün olabilir. Kürt halkının demokratik taleplerinin geniş kitleler tarafından sahiplenilmesi, saray rejiminin süreci manipüle etme kapasitesini sınırlayacaktır.
Ayrıca sosyalist hareketin Kürt sıkıntısını yalnızca “dayanışma” bağlamına indirgememesi, tersine bu sıkıntıyı kendi politik çabasının asli ögesi haline getirmesi büyük değer taşıyor. Kürt sıkıntısının tahlilini sınıf çabasının önünde pürüz olarak görmek yerine demokratik uğraş alanını genişleten bir fırsat olarak pahalandırmak gerekiyor. Zira bu sıkıntının tahlili, yalnızca Kürtler için değil tüm Türkiye halkları ve emekçi sınıfı için demokrasi ve özgürlük alanını genişletecek bir dinamiktir. Diğer bir deyişle, Kürt probleminde gerçek manada demokratik bir tahlil Türkiye’de tüm ezilenlerin ortak kazanımı olacaktır.
Dolayısıyla sosyalistlerin ve barıştan yana olan tüm bölümlerin bugünkü misyonu, salt bir tahlil destekçiliği ya da tersliği yerine Kürt halkının somut demokratik taleplerini desteklemek ve iktidarın antidemokratik hareketlerini teşhir eden etkin bir siyaset geliştirmektir. Mevcut şartlar göz önüne alındığında, devletin çizdiği sonların ötesine geçen bağımsız bir barış siyasetini kurmanın gerekliliği açıktır.
Bu bağlamda sosyalistlerin bu süreçte Kürt hareketine dışarıdan akıl vermek yerine içeriden, dayanışmacı, tıpkı vakitte eleştirel bir perspektifle yaklaşması değerli. Demokratik haklar ve özgürlükler ekseninde Kürt sıkıntısını sahiplenen, bağımsız ve güçlü bir barış hareketinin oluşturulması hem Türkiye demokrasisi hem de sosyalist hareketin geleceği açısından belirleyici olacaktır.
*Bu yazının birinci versiyonu Mecra’da yayımlanmıştır.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere tabir özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ uygun işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir pahaya dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
