Joe Biden, başkanlığında yaptığı son konuşmada, genelde ülkesinin düşmanlarından bahsederken yaptığı üzere, ABD’yi bir “oligarşi” olarak tanımladı. “Gücün az sayıda ultra güçlü insanın elinde tehlikeli biçimde yoğunlaşmasına” dair tasalarını, lakin ultra zenginlerin yeni Trump idaresi üzerindeki tesirinin haftalarca tartışılmasından sonra lisana getirebildi. Trump’ın yeni başkanlık periyodunda en az 13 milyarder kabinede misyon alacak, kabinenin toplam serveti de en az 7 milyar dolar olacak. Bu fiyat Trump’ın birinci devrinin iki katına tekabül ediyor, Biden’ın kabinesinin net servetinin de 60 katından daha fazlasına. Trump’ın yakın danışmanı Elon Musk da hesaba katıldığında bu meblağ yarım trilyon doları aşıyor. Zenginlik ve iktidarın ABD’de uzun vakittir keyifli bir beraberliği var. Pekala, artık farklı olan nedir? Üç kavramla özetlenebilir: ölçek, bölüm ve strateji.
ABD’deki milyarderlerin bir özelliği de sayılarının daima artması. 1990’da yaklaşık 60 milyarder vardı, 10 yıl sonra sayıları 298 oldu. Bugün neredeyse 750 milyarder var ki bu sayı iki büyük uçağı doldurmaya yetiyor (bazılarının iktisat sınıfında seyahat etmeye ikna edilebileceğini varsayarsak). Milyarder statüsü artık sizi tanınmış bir isim yapmaya yetmiyor. Scrooge McDuck yahut John D. Rockefeller üzere “zengin olduğu için ünlü” statüsünde olanlar, 100 milyar dolardan fazla servete sahip olduklarından, daha yanlışsız bir sözle “centimilyarder” olarak tanımlanıyorlar.
ABD’deki en büyük 10 centimilyarderden biri (Warren Buffett) hariç hepsi, milenyumun başından bu yana büyüyen teknoloji kesiminde servetini kazandı. Biden, konuşmasında eski lider Dwight D. Eisenhower’ın 1961’de yaptığı “askeri-endüstriyel kompleks” ihtarını biraz değiştirerek “tekno-endüstriyel kompleks” tehlikesine dikkat çekti. Ancak ikisi de çoktandır süregelen finansal-endüstriyel kompleksten hiç bahsetmedi. Son birkaç onyılda, Amerikan siyasetinin döner kapısı sizi daima birebir yere fırlattı: Wall Street. Özel dal ile yönetici sınıfın beraberliğine de uzun vakit boyunca sadece bir yatırım bankası hükmetti: Goldman Sachs.
Goldman Sachs’ın o zamanki eşbaşkanı Robert Rubin, Bill Clinton’ın hazine bakanıydı; Goldman CEO’su Henry Paulson da George W. Bush için birebir misyonu üstlendi, 2008’deki kurtarma paketini (ve finans dünyasındaki meslektaşlarına sağlanan koşulları) denetledi. Hem Steve Mnuchin hem de Gary Cohn Trump’ın birinci kabinesine Goldman Sachs’tan katılmışlardı. Bu model, bir dereceye kadar hâlâ geçerli. Ticaret ve hazine bakanlıklarının her ikisinin de yatırım bankacılığı dünyasından gelen milyarderler tarafından yönetilmesi bekleniyor, hatta biri servetini ünlü güçlü George Soros’un yanında elde etti.
Ama Washington DC’ye gelenler ortasında en çok dikkat çekenler Silikon Vadisi oligarkları. Trump’ın kabinesinde “yapay zeka ve kripto para çarı” olarak görevlendirilen teşebbüs yatırımcısı David Sacks ve “hükümet verimliliği” bakanlığının başına getirilmesi planlanan Musk üzere teknoloji figürlerinin çabucak hepsi, Mark Zuckerberg ve Jeff Bezos üzere isimlerin Trump’ı uluorta eleştirdiği 2016’da Trump’ı destekleyerek riskli bir bahis oynayan, PayPal kurucu ortağı Peter Thiel’in açtığı yolda ilerliyor.
Trump, ABD başkanı olarak ikinci kez yemin etmek üzere kürsüye çıktığında yanında sırf onu eleştirenler değil Biden tarafından “kanunsuz” ilan edileceği kararlaştırılan TikTok’un CEO’su Shou Zi Chew de vardı. Uzun vakittir Beyaz Saray’da baskın aktör olan Wall Street, yeni bir teknoloji devi daha bulmuş üzere görünüyor.
Bu da bizi strateji problemine getiriyor. Silikon Vadisi ne istiyor? Elbette iş dünyası işverenlerinin daima istediklerini istemekten vazgeçmeyecekler: kendi çıkarlarına hizmet eden düzenlemeler, birleşmelerin ve satın almaların önünün açılması, Biden başkanlığında çıkarılan antitröst maddelerine ve yapay zeka kısıtlamalarına son verilmesi, işgücüne aktarılan kâr hissesinin azalması, elbette bir de kurumsal ve şahsî gelir vergilerinin uygunca düşürülmesi. Trump’ın 2017’deki vergi indirimleri (değiştirdiği yegane büyük mevzuat) bu yıl sona eriyor, lakin muhtemelen kalıcı hale getirilecek ve nakit para ülkenin en zenginlerinin ceplerine akmaya devam edecek.
Silikon Vadisi oligarkları federal kontratların her zamanki meyvelerini de toplamak isteyeceklerdir. Thiel’in desteklediği Anduril üzere yeni silah üreticileri Raytheon, Lockheed Martin ve öteki silah devlerine meydan okuyor. Thiel’in kendi şirketi Palantir ise analitik araçlarını ABD Savunma Bakanlığı’nın yanı sıra dünya genelindeki emniyet teşkilatlarına satıyor. Elon Musk’ın SpaceX’i on yılı aşkın müddettir Nasa’nın uydularını fırlatıyor, Trump’ın gümrük vergisi tehdidinin X.com, Starlink uydu interneti, Tesla elektrikli araçları, sonra da robo-taksiler ve kamyonların piyasalarını büyütmesini de her şeyden çok isteyecektir.
Tüm bunlar, 20. yüzyılda ABD’de şirketleri ve siyasi gücü birbiriyle yakınlaştıran standart süreçler üzere görünebilir. Ancak kimi detaylarda daha radikal gelişmelerin ipuçları da var. Trump ile tıpkı kürsüyü paylaşan Silikon Vadisi oligarkları uzun vakittir devlete karşı bir çeşit düşmanlık besliyorlar. Hatta etraflarındaki teşebbüs yatırımcısı Balaji Srinivasan üzere birtakım isimler, yeni özel idarelerin yahut “ağ devletlerinin” oluşturulması da dahil olmak üzere ulus devletin ortadan kaldırılması için detaylı planlar bile yaptılar. Thiel, şimdi 2009’da dünya haritasını binlerce yeni ulusa bölme hayalleri kurmuş, “özgürlüğü artırmak istiyorsak ülke sayısını artırmalıyız,” demişti.
Musk’ın Teksas’ta “şirket kasabası” fikrini yine gündeme getirerek kimi özgürlükçülerin “yumuşak ayrılık” diye isimlendirdikleri istikamette ilerlemesi (ve seçkin birkaç arkadaşıyla birlikte Dünya’dan Mars’a kaçmaktan uzun uzun bahsetmesi), ABD’deki zenginlerin ve iktidar sahiplerinin son yakınlaşmalarında yeni bir etaba işaret ediyor. Bu oligarklardan kimileri eski ABD’ye hiç de bağlı görünmüyor. Tahminen de bağlılıkları, daima vergi yükünün en hafif olduğu yerlerde “ikamet eden” şirketleri kadardır.
MAGA’nın (Make America Great Again) ikinci devri, bir toprak kesimine hiçbir bağlılığı olmayan ve daha yararlı bir ortak ortaya çıktığında derhal ortadan kaybolacak insanların iktidara yükselişi de olabilir. Trump’ın eski strateji uzmanı, huysuz etnik milliyetçi Steve Bannon’ın Musk ve başkalarına (retorik açıdan) savaş ilan etmesi boşuna değildi. Bannon’ın 2016’da çizdiği katı hudutlar, Çin ile bağların kesilmesi ve büyük teknoloji şirketlerinin dağıtılması çağrıları Silikon Vadisi sağcılığının lisanından ziyadesiyle uzak. Silikon Vadisi oligarkları, Trump’ın öteki zenginlerle anlaşmak konusunda bir yazılım geliştiricisinin marifetlerine sahip olduğunu çoktan öğrendiler.
Biden, ABD’nin karşı karşıya olduğu tehdidin kan ve toprak faşizminden fazla nihilist kapitalizm olduğunu fark ettiği için takdir edilmelidir. Ama kendisi de, partisi de iktidarda oldukları yıllarda bununla uğraş etmek için maalesef hiçbir gayret göstermedi.
*Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından Quinn Slobodian’ın The Guardian’da yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
