Beğendiğim müziklerden hazırladığım liste gitgide büyüyor, listeye neyi neden eklediğimi unutmuşken bir temas daha önüme düşüyor, “bakacağım birinci fırsatta” diye geçiştireceğim yeni bir müzik daha. “Muhakkak bakacağım, artık ağırım.”
O kadar da ağır değilim. Bana sorsanız salim başla odaklanmak istiyorum, bizatihi çarpılma ihtimalini erteleyip görevleştiriyorum. Ödev üzere dinlenen, okunan, izlenen her şey gölgeleniyor. Bu gölgeyi konuştuğum herkeste görüyorum. Şarkıyı birinci fırsatta “yeni son3” listesine ekliyorum, daha sonra hatırlamayı umarak. Zira hatırlamak da, hazır listeler varken, bir beğeniyi anın ve anının içine, kendi belleğime kaydetmek de zorlaştı. Zevklerimizi ve hislerimizi taşerona vermiş olma korkusu içindeyim bir müddettir. Hepsini uygulamalara, dağıtım şirketlerine yahut aboneliklere devrettik.
Yalnız değilim sanırım. Birçok insan için araştırmanın ve keşfetmenin keyfi nostaljik bir pay döndü. Bu keyfi bizim yerimize karar veren algoritmalara devrettiğimizden beri kaybetmenin telaşı içindeyim. İçimden bu yazıyı bu his üzerine kurmak geçse de, sorunun nesilleri aşmadığını düşünüyorum. Yeni bir müzik keşfetmenin, onu tekrar ve tekrar dinlemenin hasreti hakkında konuştukça yeni şeylere duyduğumuz açlık unutuldu mu? Pasajlarda gezerek kaset bakmayı özlemekten duyulan keyif, hatta o hasreti anlatmaktan alınan haz, nerdeyse keşfe ağır basar oldu, müzikten çok bunu konuşur olduk. Hatırlatmayı müziklere, kelamlara, seslere yeğleyip bizden evvel nicelerinin düştüğü “bir dönem kapandı” melankolisinin peşine mi takıldık? Bu davet, bizi biz yapan binlerce tesirden biri oldu nihayetinde, piyasanın denetim ettiği bir alan dolaylanıp çağımızın kimliğine eklendi.
Bu sorular aklıma üşüşmüşken gelen temasa tıklıyorum. Benjamin Clementine’ın derinden gelen ağır sesi, şahsen yazdığı “Condolence” şiirini yavaşça melodikleştirerek söylüyor: “Sana yemin ederim, beni daha evvel burda gördün / Beni burda daha evvel gördün / O yüzden söyleme, söyleme öbür türlüsünü / Bu sesi, bu özellikli sesi / Hakikat, daha evvel de duydun / O yüzden sakın söylemeye cüret etme / Söyleme öbür türlüsünü”
Aynı anda hem geçmişten hem gelecekten gelen ürpertici bir rüzgar o dakika kulaklarıma doluyor. Bunu es geçmek mümkün olmayacak, farkıdayım.
33 yaşındaki İngiliz sanatçı, Londra’da göçmenlerin yaşadığı Edmonton’da doğmuş. Bir söyleşisinde anlattığına nazaran, çocukluğu, birinci gençliği, mahallenin fiyatsız kütüphanelerinde John Keats okuyarak geçmiş. Bir gün ağabeyinin hevesle aldığı klavye, mahallenin öbür çocuklarının meraklarıyla hırpalandıktan sonra o vakitler 12-13 yaşlarındaki Benjamin’e kalmış. Kendi başına piyano çalmayı ve müzik söylemeyi öğreniyor, “zaten şiir yazıyordum, kendimi müzikle de tabir edebileceğimi farkettim,” diyor. Bu alelade görünen şairane farkındalık, Clementine’ın yolunu Paris’e düşürüyor.
“Neden bilmiyorum, orada olmam gerekiyormuş üzere geldi,” dediği Paris metrolarında onu göremedim. Fakat hayal etmesi sıkıntı değil, muhtemelen Seine Nehri’nin üstünde sıralanan köprülerde müzik söylemeye başlıyor. Keşfedildikten bir müddet sonra 2014’te At Least For Now isimli birinci albümü yayımlanıyor, büyük bir heyecan uyandırıyor. 2015’te Mercury Ödülü’nü kazanıyor. İsmini ünlü mecmualara “büyüleyici ve kusurlu” diye yazdırıyor.
Üç sene sonra ikinci albümü I Tell a Fly yayımlanıyor. Bir sefer daha toplumsal medya kullanıcıları ona hayranlıklarını duyururken, ünlü eleştirmenler tüm yazılarını “şaşkınlık” duygusu üzerine kuruyor. “Ailesinin bağnazlığına karşın her şeyi kendi kendine öğrenmiş, sıradışı yetenekli, ikinci jenerasyon göçmen çocuk” yazılarından hayranlık ismi altında sınıfsal şerhler görünüyor. Hikâyeleştirmek istiyorlar yeteneğini, radyolar ve mecmualar kendisine daima tıpkı soruyu soruyor: “Nasıl keşfedildin?” Hayatının ve yeteneğinin, müziğinin önüne geçmesi için piyasa seferber oluyor.
Tesadüfen elbette, ancak hususun dolaylı bir temsili üzere, bir müddet kaldığı ABD’ye giriş vizesinin üzerinde bile “sıradışı yeteneklere sahip yabancı” yazıyor. O denli düzgün bir hikâyeyle buluşmuş, özel bir yetenek ki bunun şimdiden bir sinemaya mevzu olacağını iddia etmek mümkün. Lakin Benjamin Clementine’nin kendi müziğini bu baskıdan çıkarma isteği, piyasanın talebine ağır basıyor. Clementine sinekleri anlatmak istiyor, sınıflardan, kimliklerden geçen, yalnızca kendisinin bulduğu “deneyimlerim ufak olabilir lakin beni onlar şekillendirdi” dediği manaları. Bir şey anlaşılsın diye bilhassa koşullanmadan, ödevleştirmeden anlatıyor.
Bu açıklık sayesinde, onu dinlerken üstteki soruların üzerinde öteki hisler buluyorum, diğer anıların peşine düşüyor ve öbür gelecekler umut ediyorum. Dinlenme sayılarına ve kısıtlı popülerliğine bakınca, piyasanın dayatmasının şimdilik başarılı olduğu söylenemez. Hatta yeni albümüne daha çıkmadan gösterilen ilgisizlik bile tahminen onun peşini bıraktıklarının göstergesidir. Bir gün kendisiyle konuşma talihim olsa, birinci sorum “Buna nasıl direndin?” olurdu. Tahminen de karşılığı “Bazıları çok ciddiye aldığımı düşünebilir ancak müziği bana bağışlanmış bir şey olarak görmedim,” dediği söyleşidedir. Her şeyin daima yeni diye sunularak kaybolduğu bir çağda nasıl direnebilir?
Spotify ve onun üzere devasa çevrimiçi müzik marketleri, müzik piyasasındaki hakimiyetlerini kaybetmemek için yeni yollar buldukça, keşif artık anlık beğenilerden ibaret oldu. Kalıcı olmak sıkıntı, üstelik algoritmayla işleyen yeni keşif radarı da, herkesi birbirine benzetmeye meyilli.
Onu kendi içine kapalı bir hikâye, sıradışı bir yetenek olarak özelleştirmek isteyen akla karşı keşfi ve manası tekrar bulmanın yolları yazılabilir mi? Tarihin bir anını cımbızla çekip, tek bir nedensellik ipine bağlayıp onu vaktinden, kendi aklından, mekânından, olanaklılığından kesen, onu beğenilen bir hikâye olarak metalaştıran bu hâkim piyasa anlatısına karşı kendi raslantısallığı içinde sanatıyla varolduğunu söylersek, takipçisinin birebir tarafa bakarak yoldaşlık ettiği bir süreç yine bir bütün olarak tenkidin konusu olabilir mi? Bu yol muazzam yetenekte bir sanatkarın maddi yeneteğini küçümser mi, yoksa onun öne çıkarılması gereken yolu mu gösterir?Ya da benim yer yer melankolinin ve daima her yerde tekrar üretilen ezberlerin peşine takılmış, çürümeye yüz tutmuş aklımı, çağdaşım sanatkarlar çelerse, beni de öteki biri yapabilirler mi? Ne kadar işgal edilmek, tektipleştirilmek istense de yeni bir hissin, yeni bir vaktin, yeni bir keşfin hâlâ mümkün olduğunu bana hatırlatabilir mi?
Benjamin Clementine, bu yapının içinde yok olup gidenlerin farkında güya. Neyin içine doğduğunun şuurunda lakin kendine edindiği muğlak yerden dinleyişine (belki de plansızca) davette bulunarak üretmeye devam ediyor. Yeni albümü, kendi kurduğu bağımsız şirketin etiketiyle And I Have Been ismiyle 28 Ekim’de çıktı.
