Uzunca bir müddettir gençlerin siyasetle alakası birçok açıdan konuşuluyor, parti siyasetlerine dahil ediliyor, seçim çalışmalarında kullanılıyor. Sosyolojik açıdan anlamlandırma gayreti, gençleri depolitize edip sosyolojik bir analiz objesine indirgeyen nesil tahlillerine maruz bırakıp, “ilgisiz” olmasından “muhteşem” olmalarına kadar farklı sıfatlara başvuruyor.
Gençlerin “politik mi, yoksa apolitik mi?” olduğu sorusu, günümüzün hegemonya krizine dair yüzeysel bir tartışmadan öteye geçmez. Neoliberal çağın post-politik paradigması, yani siyasetin teknik bir yönetim sorununa indirgendiği, sağ ile solun birbirine uygundan düzgüne benzeştiği bu devir global ölçekte çoktan kapanış evresine girmiştir. Bugün siyasal antagonizmalar tekrar sertleşmiş, toplumsal kutuplaşma sistemin olağan bir işleyişi halini almıştır. Lakin bu dönüşüm klasik manada bir politikleşme olarak ele alınamaz. Çünkü 20. yüzyılın modernist politik pratikleri, 21. yüzyılın çoklu krizleri içinde çözülmüş, yerini de farklı çaba biçimlerine ve yeni özneleşme süreçlerine bırakmıştır.
Bu bağlamda, gençlerin karşı karşıya olduğu geleceksizlik günümüz toplumsal çabalarının asli itici gücü haline gelmiştir. Tunus’tan Yunanistan’a, Şili’den Nijerya’ya kadar geniş bir coğrafyada prekaryalaşmış genç kitleler, sadece kendi sınıfsal çıkmazlarının değil tıpkı vakitte sistemin ürettiği yapısal tıkanıklıkların da izdüşümü olarak sokağa çıkmaktadır. Eğitimini tamamlamış lakin ekonomik bağımsızlığını kazanamayan, daima bir güvencesizlik döngüsüne mahkum edilen bu kesitler, kitlesel hareketlerin öncülüğünü üstlenmektedir. Esasen bu olgu da yeni değil, tarihî olarak bilinen lakin her kezinde göz gerisi ettiğimiz bir hakikat. Garantisiz devirlerde politik özneleşme süreci, nizamın mevcut yapıları içinde kendine bir gelecek tahayyülü kuramayan genç jenerasyonları harekete geçiren bir fonksiyon görür.
19 Mart’taki Beyazıt hareketi ve akabinde gelen büyük miting, bu şaşkınlıkları tam da yerli yerine oturttu. İstanbul Üniversitesi’nde polis barikatını aşan kıvılcım, birkaç üniversitenin daha eklenmesiyle Saraçhane’den “Taksim’e” diye bağırdı ve birkaç gün içinde binlerce öğrenci Beyazıt Meydanı’nda buluştu. “Memlekete uzak” diye nitelenen ODTÜ, okulun dışına çıkarak Kızılay’a yürüdü. Yıllardır süren baskıcı üniversite yapıları neredeyse bir anda dağıtıldı. “Kendi dünyalarında yaşadığı” tez edilen vakıf üniversiteleri, bulundukları yerlerde büyük yankı uyandırdı. Öğrencileri yok sayan yöneticiler, kararın kimlerin elinde olduğunu bir sefer daha gördü. Türkiye’nin dört bir yanından gençler sessizliğin bir tahlil üretmediğini söyledi.
Bu hareketle birlikte Seyahat her an her yerde karşınıza çıkabilen, geçmişten güç alan bir manaya dönüşüverdi. Direnişin, felaketi durdurup geleceği inşa edebilmesi için evvel geçmişe dönerek, Seyahat üzere özgürlük anlarından güç alması ve ezilenlerin mirasından beslenmesi gerekir. Ancak geçmişte kalanın tekrarı hepimizi bugünün iktidar alakalarından kaçışa götürebilir. Seyahat ile bugün ortasında toplumsal güç bağlantıları bakımından muazzam farklılıklar var. Bugünün gayretini geçmişe indirgemek onun yaşamsallığına müdahaledir.
Gezi’nin tahminen de en büyük handikaplarından biri, kurumsal siyasetin dışında ve ona karşın gelişen “sokak siyasetinin” kolay bir toplumsal patlama formuna indirgenmesi, rastgele bir gelişme karşısında öfkesi kabaran toplulukların tabiatıyla sokağa çıkması olarak anlaşılmasıdır. Meğer sokak siyaseti, sırf apansız gelen bir infial hali değil kolektif bir öznenin inşa sürecidir. Direniş, tabiatıyla bir tepki olmaktan çıkıp süreklilik arz eden bir toplumsal ve siyasal karşı-hegemonya sınırına evrilmedikçe sistemin sonlarını aşan bir dönüşüm yaratamaz.
Gerçek bir sokak siyaseti, örgütlenmeyi, uyumu ve kolektif direniş düzeneklerini gerektirir. Halkın sadece tepkisel olarak değil kendi yazgısına kolektif biçimde el koyabileceği alternatif hareketini inşa etmesi mecburidir. Direnişin bahtı, onu araçsallaştırmaya çalışan kurumsal siyasetin hudutları içinde değil halkın direkt siyasal ve ekonomik örgütlenme kapasitesinde belirlenmelidir. İşte tam da bu nedenle, sokak siyaseti resen çıkışlardan ibaret olamaz; o, bir çaba pratiği olarak sistemin kriz anlarını aşan ve onu yapısal bir dönüşüme zorlayan politik bir çizgi inşa etmekle yükümlüdür.
Gezi sürecinin taşıdığı en değerli miras, hareketin kendini daima dönüştürme kapasitesidir. Yıllardır baskılanan ve içinde büyük bir öfke biriktiren gençlik, artık ani bir politik ivmenin sarhoş edici tesirini yaşıyor olabilir. Olması mümkündür. Fakat, bu hareketin sürekliliğini sağlamak için sırf zaten kalkışmalar kâfi değildir; çaba, stratejik bir örgütlülükle derinleştirilmelidir. Yıkıcılık, devrimci bir kuruculuk şuuruyla harmanlanmalı; cüret, stratejik akılla birleşmeli; süreksiz yükselişler, sürekliliği olan örgütlü bir iradeyle tahkim edilmelidir. Aksi takdirde, modüllü ve istikrarsız bir gayret çizgisi, sistemin aksi güçleri tarafından kolay kolay sindirilebilir.
Ancak temel sorun, bu direnişi sürdürülebilir kılacak politik ve örgütsel formların eksikliğidir. “Genel grev” talebini bir hayal ya da soyut bir mit olmaktan çıkarıp fiiliyata dökecek maddi şartların olmayışı, yani işçilerin bir sınıf olarak kolektif bir özne üzere hareket edebilme kapasitesindeki gerileme, sırf direniş altyapılarındaki çözülmenin bir yansıması değil siyasal yönelimlerin de belirleyici bir sonucudur. Bu zaaf, kurumsal muhalefetin stratejik tercih ve önceliklerinin ister istemez öne çıkmasına neden olmakta, böylelikle sokağın iktidarla yürütülen hegemonya uğraşında bir pazarlık kozu olarak araçsallaştırılması riskini artırmaktadır.
Bu nedenle direnişin sırf ani patlamalarla değil, uzun soluklu bir gayret sınırıyla örgütlenmesi gerekir. İşçi hareketi, sırf tabiatıyla reaksiyonlardan çok üretim süreciyle direkt temaslı bir direniş sınırı kurabildiğinde gerçek manada bir tarihi kırılma yaratabilir. Burada kritik olan, halkın örgütlü gayretini sırf muhakkak anlarla hudutlu tutan değil onu süreklilik arz eden bir direniş kapasitesine dönüştüren düzenekleri yaratmaktır.
Saraçhane’de, sokaklarda ve üniversitelerde gözlemlenen faşist yönelim, münferit ve süreksiz bir sapma değil tarihî sürekliliği olan bir olgudur. “Aşırı sağ” yahut faşist hareketlerin tekrar örgütlenmesi, II. Dünya Savaşı sonrası yeraltına çekilen faşist damarların 1970’lerden itibaren yeni şartlara uyarlanarak yine sahneye çıkmasıyla barizleşmiştir. Avusturya’daki kısa vadeli koalisyon hükümetleri üzere örneklerde görüldüğü üzere, faşizan hareketlerin kitle takviyesini genişletmesi, seçim düzeneklerine eklemlenmesi ve toplumsal tabanını tahkim etmesi, neoliberal akınlar ve sistem krizleriyle paralel seyretmiştir.
Bu süreç sadece bağımsız faşist partilerin yükselişiyle değil, klâsik burjuva siyasetinin de giderek daha fazla otoriterleşmesiyle karakterize edilmiştir. Bugün Macaristan, Polonya, Hindistan, Türkiye ve Rusya’da gözlemlenen, klasik liberal-demokratik normları aşındıran, baskıcı, otoriter ve milliyetçi-şoven iktidarlar, sermayenin krizine verdiği tepkinin en sert biçimlerini temsil etmektedir. Bu rejimler, bir yandan kitlesel nezaret, baskı ve denetim sistemlerini tahkim ederken, öbür yandan sermaye nizamının sürekliliğini sağlamak ismine gerici ve faşizan pratikleri yasallaştırmaktadır.
Hareketin birliğini korumak ve ayrımcı telaffuzlara yer vermemek elbette ziyadesiyle değerli. Sıkıntı yalnızca kalabalıkları harekete geçirmek değil, birebir vakitte düşünmeye teşvik etmek. Bu gençlerin cüretini bilgiyle, iradelerini teknikle, kararlılıklarını kolektif bir şuurla güçlendirmek gerekiyor. Lakin irili ufaklı faşist örgütlenmeleri de gelip süreksiz yahut ehemmiyetsiz görmemek, küçümsememek değerli. Kendini bu direnişin içinde gösteren, telaffuzları direniş içerisinde baskın bir hal alan faşizan eğilimler tam da bugünün siyasetlerinin ruhunu yansıtıyor. Türkiye’de uzun vakittir sağ ve solun bulanık söz aldığı bir siyaset yürütüldüğü aşikar.
“Kasabaya dönen cani tekerrür eden faşizmdir aslında. Kasaba halkının uzlaşma eğilimiyse faşizmin normalleşmesinin sonucudur. Antifaşist geleneğin tahribi, faşizmin yeni suretlerinin makul ve legal görünmesinin önünü açmıştır. Siyaseten evsiz kalmış olanlara faşizmi yine sığınak hale getiren şey de antifaşizmin gerileyişinden öbür bir şey değildir.” –Foti Benlisoy, “Antifaşizmin gerileyişi, faşizmin normalleşmesi”, birartibir.org
Tam da bu sebeple antifaşist karakteri koruma eden hareketliliği ve çabayı yaratmaya muhtaçlığımız var. Türkiye’de milyonlarca genç, bugünkü siyasi yapının değişmesi gerektiği konusunda hemfikir ancak nasıl bir yol izlenmesi gerektiği sorusunun cevabı antifaşist uğraşın omuzlarında.
Bu tehdidi püskürtmenin ve toplumsal mobilizasyonu sürdürülebilir kılmanın tek yolu, hareketin kendi iç dinamikleri aracılığıyla direnç odaklarını tahkim etmek ve kolektif uğraş sistemlerinin inşa edilmesidir. Saraçhane ve Maltepe eksenli siyasal kümelenmelerle direkt bir hegemonya gayretine girmeksizin ancak alternatif bir gayret sınırını görünür kılacak örgütsel uğraşın inşası elzemdir. Bu doğrultuda devrimci potansiyeli taşıyan, yazının başında işaret edilen tarihi kırılma, yani öğrenci-gençlik hareketidir. Hareketi başlatan onlardır, yeni bir uğraş çizgisi örecek ve tarihi özneyi yine inşa edecek olan da büyük ihtimalle tekrar onlar olacaktır.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere tabir özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir kıymete dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
