Soykırımın boru çizgisi: BP’nin İsrail’e uzanan petrol rotası

İngiltere’nin BP ve Azerbaycan’ın SOCAR şirketleri tarafından işletilen Bakü-Tiflis-Ceyhan boru çizgisi Filistin’de soykırıma devam eden İsrail’in petrol muhtaçlığının neredeyse yarısını karşılıyor. Bu global güç şirketleri devasa kârlar elde ederken Filistinliler bunun bedelini hayatlarıyla ödüyor.

İngiltere merkezli antiemperyalist iklim kümesi Filistin için Güç Ambargosu (Energy Embargo for Palestine) kümesinin hazırladığı kapsamlı rapor, İngiliz devletinin ve kurulduğundan beri İngiliz devletinin çıkarlarına bağlı BP’nin bütün dünyanın gözü önünde gerçekleşen siyonist soykırımı körükleyen rolünü ortaya koyuyor.

Rapor boyunca, “İsrail” ismiyle tarihi Filistin’i işgal eden gayrimeşru siyonist varlık kastediliyor. Münasebetiyle “işgal altındaki Filistin” tarifi da 1967 savaşından bu yana işgal altında olan Batı Şeria’yı ve Gazze’yi değil, 1948’de etnik paklık sürecinde ele geçirilen Ürdün Irmağı ile Akdeniz ortasındaki toprakları kapsıyor.

Geçen 11 ayda insanlık tarihinin televizyonlardan en çok izlenen ve belgelenen soykırımına tanıklık ettik ve etmeye devam ediyoruz. İsrail’in askeri jetleri ve araçları, okullardan hastanelere, hatta mezarlıklara kadar Gazze’de ömrü mümkün kılan bütün altyapıyı yerle bir ederken canlı yayınlandı. Fakat bu yıkım güçleri tabiatıyla ortaya çıkmıyor. Dünyanın dört bir yanındaki silah fabrikalarından gelen kesimlerle donatılıyor, global rezervlerden gelen petrolden besleniyor.

Dolayısıyla güç tedarik zincirlerini çıkarıldıkları noktadan İsrail askeri araçlarında kullanıldıkları noktaya kadar takip etmek büyük değer taşıyor. Şayet “[silah üreticilerinin] ABD emperyalizminin yumrukları, lojistik şirketlerinin de kas gücü olduğunu varsayarsak” bu durumda güç şirketleri bu vefat makinesine direkt oksijen sağlıyor.

---

BP’nin gaz lisansları

İsrail bu oksijeni çeşitli kaynaklardan alıyor. Kasım 2023’te, ortalarında British Petroleum’un (BP) da bulunduğu bir dizi Batılı güç şirketine İsrail Enerji Bakanlığı tarafından işgal altındaki Filistin sularında gaz arama ruhsatı verildiği haberi geldi. Bu alanların emniyetli gaz kaynaklarına dönüştürülmesi yıllar alacak olsa da ABD’deki ve İngiltere’deki aktivist kümeler devam eden soykırımın gölgesinde yapılan bu ticari mutabakatlara karşı aksiyonlar düzenliyor.

İsrail’in Gazze’ye yönelik Batı dayanaklı soykırımcı kuşatmasının motivasyonu, denizdeki gaz yataklarının işletilmesine indirgenemez. Devam eden soykırım, ABD emperyalizminin ve bölgedeki çıkarlarını hayata geçiren taşeron devlet mantığının bir kesimi olarak anlaşılmalıdır: tarihi Filistin’in tamamını etnik olarak temizlemeyi, doğal kaynakları ele geçirmeyi, yakıt kaynaklarını askeri ve ekonomik gücünü pekiştirmek için kullanmayı ve ihraç etmeyi amaçlayan siyonist yerleşimci sömürge projesi.

Gerçekten de BP’nin gaz lisanslarına karşı hareketlerimiz tek başına değildir. Türkiye’deki ve Kolombiya’daki başka aktivist kümeler üzere biz de güç şirketlerinin İsrail’e yakıt tedarik etmek üzere İsrailli şirketlerle paydaşlık kurmasına karşı kampanya yürütüyoruz.

Bu nedenle BP’nin gaz lisansını, İsrail’in beslenmesindeki daha büyük rolü içinde konumlandırıyoruz. BP, soykırım sırasında İsrail’e petrolünün yüzde 28’ini sağlayan Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) petrol boru sınırının işletmecisi ve en büyük hissedarıdır.

Bu araştırmada, BP’nin sömürgecilik tarihini ve Bakü-Tiflis-Ceyhan boru çizgisinin tedarik zincirini inceliyoruz. Ayrıyeten BP’nin yurtdışındaki faaliyetlerini kolaylaştıran kamusal faaliyet ruhsatlarını da araştırıyoruz. Kamusal faaliyet ruhsatları, şirketlerin devam eden kâr odaklı, sömürgeci iş pratikleri için ek bir meşruiyet katmanı olarak kamu onayı alma sürecini tanımlayan ticari ve metaforik bir kavramdır.

BTC boru çizgisine odaklanmak, siyonist yerleşimci sömürgeciliğin Ortadoğu’da devam eden petrol çıkarma faaliyetlerinin ve zenginliğin Global Kuzey’de ağırlaştığı adaletsiz birikimin merkezinde yer aldığını ortaya koyuyor.

Bu nedenle Filistin’in kurtuluşu ve bölgesel antisiyonist direniş, kapitalizm tersi adil bir tertibe geçiş için verilen daha geniş gayretin merkezinde yer almalıdır. Filistin’in siyonist işgaline karşı emperyal merkezden örgütlenmek, soykırımın faillerinden hesap sormaktan çok daha fazlasını söz ediyor. Bu, Global Kuzey’e daima “değer” akışı için halkları ve ekolojileri yok eden emperyalizme karşı daha büyük gayretin bir modülüdür.

Enerji ve emperyalizm: BP’ye giriş

BP’nin ve onun sömürgeci petrol çıkarma, emek sömürüsü ve darbe düzenleyiciliğinin tarihi, gücün emperyalist sistemdeki rolünü anlamak için çok kıymetlidir.

Ortadoğu’daki petrol sanayisi, 1901 yılında imzalanan ve İngiliz finansörlere İran’ın güneybatısındaki Huzistan eyaletinde petrol arama hakkını tanıyan bir imtiyazla başladı. I. Dünya Savaşı öncesinde birçok Avrupalı güç, endüstriyel gelişimlerini, Afrika ve Asya’ya hakikat sömürgeci yayılmalarını hızlandırmak için kömürden petrole geçiş sürecini başlattı. Bugün BP olarak bilinen Anglo-Persian Oil Company (APOC), Huzistan Eyaleti’nde petrol bulunup çıkarıldıktan sonra 1909 yılında tescil edildi.

Churchill’in teşvikiyle 1914’te İngiliz hükümeti BP’nin çoğunluk payını satın aldı, bu yatırım İngiliz Kraliyet Donanması’nın kömürden petrole güç geçişi yapmasını sağladı. Başından beri BP’nin çıkarları İngiliz devletinin çıkarlarına bağlıydı. Petrol işinden elde edilen kârlar arttıkça, İngiliz devleti daha da zenginleşti. Birebir vakitte petrol, Britanya’nın emperyalist militarizasyonunu ve sömürgeci teşebbüslerini körüklemek ve karşılığında militarist saldırganlık dünya çapında petrol rezervlerini teminat altına almak için kullanılıyordu.

BP Ortadoğu’daki faaliyetlerini genişlettikçe, İngiliz sömürgeciliğine karşı muhalefet de büyüdü. 1953 yılında ABD ve İngiltere, APOC’u ulusallaştırmak isteyen İran’ın demokratik yollarla seçilmiş Başbakanı Muhammed Musaddık’ı misyondan almak için bir darbe düzenlediler.

1953 darbesi ve akabinde Muhammed İstek Pehlevi’nin iktidarını pekiştirmesi, BP’nin 1979 Devrimi’ne kadar İran petrolünün yüzde 40’ını teminat altına almasıyla sonuçlandı. Bu devirde Şah bölgedeki İngiliz emperyal çıkarlarını hayata geçirerek Arap ve İranlıların anti emperyalist kurtuluş uğraşlarını baltaladı.

BP’nin İngiliz endüstriyel gelişimindeki içsel rolü, İngiliz ömür standartlarının Huzistan’dan çıkarılan “ucuz İran petrolüne” nasıl dayandığını göstermektedir. Bu petrol otobüslere, otomobillere ve fabrikalara yakıt olarak kullanılırken, birebir vakitte Britanya’nın Güney Afrika, Filistin, İrlanda, Kenya ve Kıbrıs üzere sömürgelerindeki yırtıcı emperyal idaresini de sürdürmesini sağlıyordu.

Yüzyılın ikinci yarısında, BP sonunda büsbütün özelleştirilmiş bir şirket haline gelmesine karşın devlet ve şirket ortasındaki yakın bağlantı güçlü kalmaya devam etti. BTC boru sınırı projesinin hayata geçirilmesinde İngiliz ve ABD devletlerinin yükü muazzamdı. BP, Sovyetler Birliği’nin 1991’de çöküşünün akabinde bu an için yapılan hazırlıklardan yararlanmak için hiç vakit kaybetmedi. Şirket, global kapitalist bir pazara gerçek ilerleyen, geçiş sürecindeki bir ulus olan yeni bağımsız Azerbaycan üzerindeki hakimiyetini güçlendirmek için süratle harekete geçti.

Margaret Thatcher, 1992 yılında BP’nin talebi üzerine Azerbaycan’ı ziyaret ederek bu yeni kurulan devlet ile İngiltere ortasındaki bağları güçlendirdi. Eski BP CEO’su John Browne’un belirttiği üzere, “Sovyet sonrası ülkelerde hükümetten hükümete muahedeleri anlamak ve kabul etmek daha kolay olduğu için İngiltere hükümetiyle yakın ilgiler içinde olmak bizim için çok kıymetliydi.” İngiltere’nin bir projeyi ya da potansiyel bir muahedeyi devlet olarak desteklemesi BP’nin en yeterli formda yararlanabileceği bir öteki müzakere taktiğiydi.

ABD’nin Orta Asya bölgesinde varlığını hissettirmek için agresif bir biçimde bastırması, 1998 yılında hükümet temsilcileri ve CIA’in de dahil olduğu ABD “Hazar Gücü Uyum Grubu”nun kurulmasıyla sonuçlandı. Bu küme her üç haftada bir toplanarak “hem petrol şirketlerini hem de Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye hükümetlerini ABD’nin talep ettiği boru sınırını inşa etmeye zorlamak için” gereken kısa vadeli stratejik planları detaylandırdı.

İngiltere ve ABD’nin hem boru sınırı projesinin stratejik istikametini kendi lehlerine etkileme hem de Azerbaycan’ı Rusya ve İran’ın oluşturduğu tehditleri gözetleyen bir kukla devlet haline getirme kararlılığı, özel şirketlerin ABD ve İngiltere’nin emperyal çıkarlarına ahenk sağlama (ve bunları şekillendirme) geleneği içinde yer almaktadır. Bu jeopolitik gerçeklik, bugün gördüğümüz bağlamın art planını oluşturuyor: Batı çıkarlarına sıkı sıkıya bağlı olan Azerbaycan, bölgedeki bir öteki emperyal ileri karakol olan İsrail tarafından işlenen bir soykırımı körüklüyor.

Yüzyılın mutabakatı: Ulusötesi bir boru sınırının temelleri

BTC boru çizgisinin İsrail’e ham petrol tedarik etmesinde rol oynayan çıkarları anlamak için 1990’larda Azerbaycan ve BP ortasında yapılan mutabakatları anlamak değerlidir. Bu dokümanlar BP’nin Global Güney’deki ‘egemen’ uluslar üzerindeki hakimiyetinin devamını sağlamıştır.

BTC boru çizgisinin temel mutabakatı, 1994 yılında Azerbaycan hükümeti ile Batılı güç şirketleri ortasında imzalanan 7.4 milyar dolarlık “Yüzyılın Anlaşması” idi. Muahedenin gösterişli ismi, bedelini ve ortaya çıkardığı gelişmelerin ölçeğini yansıtmak için muahedeye dahil olanlar tarafından kasıtlı olarak benimsenmiştir.

Sözleşme, Azerbaycan’ın Hazar Denizi’ndeki üç büyük petrol alanının (topluca ACG petrol alanları olarak bilinir) SOCAR (Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Petrol Şirketi) tarafından, memleketler arası güç şirketlerinin büyük dayanağıyla nasıl geliştirileceğini detaylandırıyordu. Petrol alanlarından üretilen hidrokarbonlar daha sonra kâr maksadıyla satılacaktı. Başlangıçta kârın birçok bu sistemleri inşa eden memleketler arası güç şirketlerine gidecek, böylelikle geliştirme maliyetlerini geri kazanabilecek ve kendi marjlarını maksimize edebileceklerdi.

Sözleşme Azerbaycan’ı altı ülkeyi temsil eden 11 yabancı güç şirketinden oluşan bir konsorsiyuma bağladı: ABD, İngiltere, Rusya, Norveç, Türkiye ve Suudi Arabistan. SOCAR’ın yabancı güç şirketleriyle kurduğu iştirak, petrol projesinin uygulanmasını denetlemekten sorumlu olan AIOC’nin (Azerbaycan Memleketler arası İşletme Şirketi) kurulmasıyla resmiyet kazandı.

BP, 1998 yılına gelindiğinde AIOC’nin %30,37’lik denetim payına sahipti ve ACG platformlarının işletmecisiydi. BP’nin Azerbaycan, Türkiye ve Gürcistan’daki operasyonlarından sorumlu bölge başkanı aynı zamanda AIOC’nin de lideridir.

BTC boru sınırı şu anda üç ülkeden geçmektedir: Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye. Bu, BP liderliğindeki güç konsorsiyumunun her bir ülkeyle özel hukuk mukaveleleri yapmasının akabinde mümkün olmuştur.

Her bir mukavele, BP’nin mutabakatlı olduğu bir Amerikan hukuk firması olan Baker Botts tarafından hazırlanmıştır. Baker Botts her şeyden evvel petrolün hür sirkülasyonuna öncelik verdi ve bir dizi “istikrar maddesi” aracılığıyla Hazar Denizi petrolünün gelecekteki kullanımını 40 yıllık bir müddet için taşınmaz, yasal bir gerçek olarak teminat altına aldı. Bu unsurlar bilhassa hissedarları, BP’nin ve bu işten büyük kar sağlayanların bağımlı olduğu üç ülkede çok gerekli olan istikrarı değiştirebilecek rastgele bir iç siyasi değişiklikten yahut öteki potansiyel olumsuz olaylardan korumak için tasarlanmıştır.

Bu mutabakatların ehemmiyeti küçümsenemez. BP’nin kuralları hâlâ halk sıhhati, arazi edinimi, vergi, etraf düzenlemeleri ve boru çizgisinin güvenliği mevzularında mahallî kanunları geçersiz kılmaktadır. Her ülkenin siyasi egemenliğinin erozyona uğraması, BP’nin sömürgeci geçmişinin bir belirtisidir; bölümdekiler “BP’nin Azerbaycan’ı” olarak isimlendirmektedir. Bu etiket özel ve devlet aktörleri ortasındaki etkileşimi ortaya koymaktadır.

Petrol ticareti ve dünya çapında genişleyen güç tedarik zincirleri çoklukla kasıtlı olarak modüllere ayrılmış ve gizlenmiştir. Analizimizi BP liderliğindeki güç konsorsiyumu tarafından garanti altına alınan mutabakatlara dayandırarak, İsrail’in Filistinlilere yönelik devam eden soykırımını sürdürmek için dayandığı kilit altyapının ardında kimlerin olduğunu açıkça ortaya koyabiliriz.

BTC boru çizgisinin takibi

Londra’daki genel merkezinden 5000 kilometre uzakta faaliyet gösteren BP, Hazar Denizi’ndeki petrol çıkarma sürecinden petrolün ulusötesi bölgelere taşınmasına kadar, siyonist soykırıma ham petrol tedarik zincirinin her basamağında yer alıyor.

-Tedarik zinciri, Azerbaycan’ın başşehri Bakü açıklarında, Hazar Denizi’ndeki ACG petrol alanlarında başlıyor. Azerbaycan’ın en geniş petrol rezervlerini barındıran bu alanlar BTC boru çizgisinin hammadde kaynağını oluşturuyor. Azerbaycan karasuları içinde yer alan petrol alanları BP’nin İngiltere menşeili bir yan şirketi tarafından işletiliyor.

-ACG alanlarından gelen ham petrol daha sonra denizaltı boru çizgileriyle Bakü yakınlarındaki Sangaçal terminaline aktarılıyor. Burada petrolün teslimi ve depolanması yapılıyor. BTC boru çizgisinin birinci durağı olan bu terminal, Azeri petrolünü (ticari ismiyle Azeri Light ya da Azeri ham petrolü) dünya pazarına ulaşmasını sağlıyor. Sangaçal terminalinin çoğunluk payı BP’ye ilişkin ve tekrar BP tarafından işletiliyor.

-1769 kilometre uzunluğundaki BTC boru sınırı Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye memleketler arası sonlarından geçiyor. Ziyadesiyle askerileştirilmiş bir güzergahı izleyen BTC boru çizgisi, Kürt topraklarını kesiyor ve geçtiği köyleri tahrip ediyor.

-Boru çizgisi Türkiye’nin Ceyhan limanında son buluyor. BTC boru sınırının Türkiye ayağı, Türkiye devletinin petrol firması olan BOTAŞ tarafından işletiliyor ve tedarik zinciri karadan denize hakikat ilerliyor.

-Söz konusu petrol, nakliye güzergahları boyunca tankerlerle taşınıyor. Denizaşırı petrol transferi için çeşitli petrol ve nakliye şirketleriyle kontratlar yapılıyor. Ekim 2023’ten bu yana Ceyhan’dan İsrail’e petrol taşımak üzere gemi kiralayan ve çoğunluğu İsviçre merkezli olan şirketler şunlardır: Oilmar (BAE), Petraco (İsviçre), SOCAR (Azerbaycan), Vitol (İsviçre) ve Glencore (İsviçre).

-Petrol yüklü gemiler son durak olarak İsrail’in Aşkelon, Aşdod ve Hayfa limanlarına ulaşarak işgal altındaki Filistin topraklarına demir atıyor. Gazze’nin yalnızca 19 kilometre kuzeyinde bulunan ve Azeri BTC ham petrolünün esas varış noktası olan Aşkelon limanı, Filistin direnişinin sık sık gerçekleştirdiği füze hücumları nedeniyle Ekim 2023’ten sonra aylarca hizmet dışı kaldı.

Türkiye’nin açık deniz ticaret yolu İsrail’in petrol tedariki için hayati değer taşıyor. Bu ticaretin kesintiye uğraması, karasal jeopolitik pozisyonu nedeniyle büsbütün deniz ithalatına bağlı olan İsrail için varoluşsal bir tehdit oluşturuyor. Siyonist yayılmacı projenin komşu ülkelerin egemenliğine karşı yarattığı tehdit, yakıt tedarikini direkt kara yoluyla sağlayan boru sınırlarının bulunmadığı manasına geliyor. Yemen üzere ülkelerin ustalıkla yararlandığı bu durum önemli bir jeopolitik zayıflığa işaret ediyor.

Kızıldeniz’deki ulusal deniz sonları üzerinde donanma denetimi sağlayan Yemen, İsrail’in güneyindeki Eilat limanına petrol sevkiyatını sekteye uğratmayı başardı. Bu liman, Yemen’in Ensarullah ablukası nedeniyle şu anda iflas etmiş durumda.

Emperyalist bir karakol olan İsrail, Batı emperyalizminin işbirlikçisi rejimlerle kurduğu ilgilere güveniyor. İsrail 1961’de Arap dünyasını kuşatma teşebbüsüyle İran, Etiyopya ve Türkiye üzere Arap olmayan devletlerle güçlü ittifaklar geliştirdi. Azerbaycan’ın İsrail ile olan yakın münasebeti de bu bağlamda kıymetlendirilebilir. Bu bağın yararları karşılıklı: Azerbaycan İsrail’e petrol sağlarken, İsrail Ermenistan’ı işgal etmek üzere askeri cephaneliğinin yaklaşık yüzde 70’ini Azerbaycan’a aktardı. Petrol ve militarizm, emperyalist devletlerin mülksüzleştirme ve etnik paklık pratiklerini kolaylaştırmak üzere kol kola ilerliyor.

Sömürgeci soykırıma giden boru sınırı

Azeri ham petrolü Aşkelon’a ulaştıktan sonra Aşkelon-Hayfa boru sınırı üzerinden Aşdod rafinerisine taşınıyor. Bu petrol rafinerisinin sahibi olan Paz Oil şirketi, 2023 yılı 3. çeyrek raporunda “savaşın başlamasından çabucak sonra, IDF ve cephe sınırındaki konutlarından tahliye edilenlerin muhtaçlık duyduğu besin, yakıt ve öbür eserleri bağışlamaya başladığını” açıkladı. Yani rafineri yalnızca İsrail ordusu için jet yakıtı üretmekle kalmıyor, tıpkı vakitte soykırım faaliyetlerine yakıt “bağışlıyor”. Rafineri raporları, üretimin yüzde 50’sinden fazlasının geniş çaplı askeri kullanımları olan dizel ve naftadan oluştuğunu da ortaya çıkarıyor. Halihazırda IDF ile jet yakıtı tedariki mukavelesi bulunan rafinerinin açıklanmayan öbür yakıtların tedariki için de mukaveleler yapması şaşırtan olmayacaktır.

Kanıtlar açıkça ortada: BP tarafından BTC boru çizgisi aracılığıyla çıkarılıp taşınan Azerbaycan petrolü İsrail’de işleniyor ve Gazze’de soykırımı sürdüren askeri güçlere jet yakıtı sağlıyor. Bu durum, bilhassa de Memleketler arası Adalet Divanı’nda (ICJ) İsrail’in Gazze’de soykırım işlediğini ilan eden Güney Afrika davası ışığında, BP’den SOCAR’a ve Türkiye’deki resmi makamlara kadar tüm işbirlikçiler için önemli sonuçlara sebep olacaktır.

Azerbaycan ham petrolü İsrail ordusu tarafından kullanılıyor olsa da yerleşimci sömürgeci bir askeri devlet kelam konusu olduğunda sivil ve askeri altyapı ortasında net bir ayrım yapmak mümkün değil. İsrail orantısız ölçüde büyük bir orduya sahip küçük bir ülke, münasebetiyle sivil ve askeri yakıt tedarik zincirleri ortasında önemli bir örtüşme ve belirsizlik kelam konusu. Paz Oil’in 2024 yılı birinci çeyrek raporunu incelediğimizde, şirketin İsrail Hava Kuvvetleri’ne ilişkin jetlere yakıt ikmali kontratı bulunan Havacılık Hizmetleri iştirakinin, sivil yakıt gereksinimlerinin yanı sıra “Ulaşım için Enerji” başlığı altında da listelendiğini görüyoruz.

Yerleşimci sömürge projeleri tarifleri ve fonksiyonları gereği şiddet içeren askeri projelerdir, zira kuruluş ve devamlılıkları yerli halkın güç ve baskı yoluyla sürülmesine ve tahakküm altına alınmasına bağlıdır. Yerleşimci bir toplum askeri ve militarize bir toplumdur; bunun en bariz örneği İsrailli yerleşimci nüfusun işgal güçlerine zarurî olarak katılması ve soykırım sırasında “sivil” akaryakıt istasyonlarında yakıt ikmali yapan askeri tankların yayılan imajlarıdır.

İsrail topraklarına ulaşan her bir damla petrol, Gazze’deki soykırımın yakıtı olarak değerlendirilmeli. Soykırım, siyonizmin bir yan tesiri ya da İsrail’deki aşırıcı siyasi akımların bir sonucu değil, 1948’den bu yana devam eden Nekbe’nin kanıtladığı üzere, yerli nüfusun yok edilmesine dayanan yerleşimci sömürgecilik cinsinin temel fonksiyonudur.

Küresel iklim hareketi kapsamında odağımızın, yakıt kaynakları ya da çıkarılma noktalarının ötesinde, yakıtın somut kullanımlarına hakikat kayması gerekiyor. İsrail’in güç kullanımının incelenmesi Gazze’deki soykırım ve tabiat katliamıyla hudutlu kalmamalı. İsrail’i besleyen aktörler tıpkı vakitte yayılmacı siyonist projeyi ve İsrail’in bombaları ve askeri işgali altında kalan Lübnan ve Suriye üzere komşu ülkelerin egemenlik alanlarına yönelik ataklarını da besliyor.

Dolayısıyla BP’nin İngiltere topraklarında tasarlayıp işlettiği petrol boru sınırlarının soykırıma hizmet ettiğini görmezden gelemeyiz.

BP sorumludur, BP hatalıdır. BP, soykırımcı siyonist yapıya yakıt tedarik etmeyi durdurmaya zorlanmalıdır. BTC boru sınırının tedarik zinciri Azerbaycan’da başlarken, BP’nin tüm faaliyetleri kelamda İngiliz halkının isteği ve takviyesiyle yürütülmektedir.

Meşruiyet inşa etmek: BP’nin siyasal lobiciliği ve kamusal faaliyet ruhsatı

BTC boru çizgisi aracılığıyla Azerbaycan’dan İsrail’e uzanan tedarik zincirini ve BP petrolünün İsrail’e deniz yoluyla sevkiyatını takip ettiğimizde, siyasal lobiciliğin ve BP’nin sahip olduğu kamusal lisansların da bu tedarik zincirinin ayrılmaz kesimleri olduğunu görüyoruz. Declassified tarafından araştırıldığı üzere BP’nin Irak, Nijerya, Venezuela ve Libya’yı içerecek formda sahip olduğu en geniş çaplı petrol arama ruhsatları, İngiltere’nin bu ülkelerdeki neo-kolonyal savaşlara sağladığı dayanak ve MI6 ile yaptığı işbirliği sayesinde temin edilmiştir.

Buna bir örnek olarak MI6’nın, Azerbaycan cumhurbaşkanı ve BTC boru çizgisinin imalini sağlayan Yüzyılın Anlaşması’nın yöneticisi Haydar Aliyev’in iktidara gelmesini hızlandıran 1992 ve 1993 darbelerinin gerisinde olduğu raporlandı. MI6’nın eski başkanı Sir John Sawers’ın 2015-2022 ortasında BP’nin idare şurasında vazife yaptığı da biliniyor.

Sawers’ın misyona atandığının açıklanmasıyla birlikte BP’nin, İngiltere’nin Irak’taki eski özel temsilcisinin istihbarat ve diplomasi tecrübesine güvendiği anlaşılmış oldu, BP ile İngiltere müesses nizamı ortasındaki geniş çaplı temas düzgünce pekişti.

Yakın periyotta BP, eski ve mevcut İngiliz milletvekillerine lobi yaparak milyon dolarlık mutabakatları kamu kontrolünden gizledi. Bilhassa, İsrail Dostu Muhafazakarlar Grubu’nun eski milletvekili ve parlamento başkanı Stephen Crabb’a, Temmuz 2022’de BP tarafından Wimbledon biletleri verildiği biliniyor. Bundan yalnızca beş ay sonra, Aralık 2022’de İsrail Gazze’deki doğalgaz arama ruhsatları için ihale düzenledi. Crabb’in bu aktifliğe BP’nin davetlisi olarak katılmasındaki maksat hakkında sadece spekülasyon yapabiliriz, fakat bu durum BP ile İngiltere devlet yetkilileri ortasındaki saklı ve yakın ilgileri ortaya koyuyor.

Petrol şirketlerinin hükümet yetkililerini ağırlamasının olağan hale gelmesi, Tory veya İşçi Partisi fark etmeksizin, İngiltere’nin siyaset kurumunun büyük şirketlerin cazip, yozlaşmış ve kapalı lobi faaliyetlerine ne kadar açık olduğunu gösteriyor.

BP, Westminster koridorlarının ötesinde kamusal faaliyet ruhsatı aracılığıyla da günlük hayatımıza nüfuz ederek toplum genelindeki tesirini güçlendiriyor.

BP’nin kendi tabiriyle bu kamusal ruhsat “insanların eserlerimizi satın almasını, iş ilanlarımıza başvurmasını, paylarımıza yatırım yapmasını ya da kendi toplumlarındaki varlığımızı benimsemesini sağlıyor.” Şirketlerinin yeterlilik için bir güç olduğu imajının yaygın bir halde kabul görmesini sağlamak, BP’nin yasal bir işletme olarak formüle edilmesi açısından hayati kıymet taşıyor.

Kamusal ruhsatların tedarik zincirinde risk idareye dair kıymetli rolünü gösteren olaylardan biri, BP’nin 2010 yılında Meksika Körfezi’nde meydana gelen “Deepwater Horizon” petrol sızıntısıydı. Bu patlamada bölge halkı toplu kimyasal zehirlenmeye maruz kaldı, 11 emekçi öldü ve denizaltı hayatına tesiri uzun yıllar sürecek hasarlar verildi. Başlangıç maliyetlerine rağmen BP’nin uzun vadeli borsa performansı rastgele bir ziyan görmedi.

BP petrol sızıntısının çabucak akabinde meşruiyetini yine inşa etmek ve kamusal ve siyasi ruhsatlarını geri kazanmak maksadıyla “Meksika Körfezi Araştırma Girişimi” başlıklı 10 yıllık bir araştırma ve toplumsal iştirak projesine sponsor oldu.

Bu teşebbüs kapsamında BP tarafından seçilen biliminsanları, BP’nin petrol çıkarma süreçlerini ‘işleyen bir toplum için gerekli’ olarak değerlendirdiler ve yayınlarının topluma ulaşmasında kullanılan sunum sırasında bir kere bile “iklim değişikliğinden” bahsetmediler. Bu durum, BP’nin kamuoyunu şekillendirmek ve şahsen neden olduğu felaketleri kaçınılmaz kazalarmış üzere sunmak üzere üniversitelere ve bilim beşerlerine ne derece muhtaç olduğunu gösteriyor.

Şirketler, kamusal ruhsatlarını global yayılma konusunda sıklıkla kullanıyor ve basitçe devletlerin kirli işlerini yapmaktansa imparatorluğun kilit oyuncularıymış üzere davranıyorlar. Hareketimizin, imparatorluğun merkezinde konumlanan şirketleri de kapsayacak stratejilere yönelmesi elzemdir.

Anaakım akademik ve ticari telaffuzlarda yakıt tedarik zincirleri, jet yakıtının çıkarılmasından takibine ve limana yanaştığı noktaya kadar fizikî formlarıyla ele alınıyor. Bu bakış açısı, jet yakıtının ulaştığı her yere baskı uygulamak konusunda gerekli olsa da, kamusal ruhsatın kıymetli rolünü ihmal ediyor.

Kamusal ruhsatlanma yoluyla inşa edilen istek, tedarik zincirinin her bir modülünde mevcut bulunuyor. Üniversite bursları ve meslek fuarları, BP’ye petrol çıkarma noktasında petrol ve boru sınırı mühendisleri olarak çalışacak genç lisans öğrencileri yetiştirirken, sanat, müze ve spor sponsorlukları da BP’nin sondaj müsaadeleri konusunda yabancı hükümetlere göz kırpmasını mümkün kılan bir oyun alanı halinde işliyor. Soykırımın beslendiği imparatorluk merkezindeki kamusal ruhsatları maksat almak, isteğimizi tedarik zincirinin tüm noktalarından geri çekmemizi sağlayacaktır.

Tabandan adil bir geçiş

Kasım 2024’te, tüm dünyadan önderler her yıl düzenlenen iklim doruğu COP29’un 29. tekrarı için Azerbaycan’ın başşehri Bakü’de toplanıyorlar. Varsayım edileceği üzere Batı medyasının manşetlerinde yer alacak bu göstermelik iklim görüşmeleri, daha şimdiden “zengin global kuzey ile fakir global güney ortasında bir köprü” olarak çerçevelenmeye başlandı. Bu aktifliğin onlarca yıl boyunca hazırlandığını çok âlâ biliyoruz.

COP29 tepesi, “Yüzyılın Anlaşması”, BP’nin aktif iştiraki ya da ABD’nin BTC boru sınırı aracılığıyla kendi çıkarlarını gerçekleştirme tarafındaki agresif baskısı olmaksızın gerçekleşemezdi.

COP29’u yönetecek olan Azerbaycan Güç Bakanı’nın siyaset deneyiminden çok SOCAR bünyesinde çalışma deneyimi olması da manidardır. Ayrıyeten, Irak’taki yolsuzlukları nedeniyle BP’ye “Blair Petroleum” lakabının takılmasına sebep olan savaş hatalısı ve eski İngiltere Başbakanı Tony Blair’in de iklim tepesinin idaresine katkıda bulunmak istemesi hiç şaşırtan değil.

COP29’un Bakü’de, ülkenin petrol ve gaz sanayisinin daha da genişlemesinin eşiğinde olduğu bir vakitte gerçekleşecek olması da tesadüf değil. BAE’nin COP28’de yaptığı üzere, konut sahibi ülke de bu başarısız kurumu yeni fosil yakıt muahedeleri imzalamak üzere ilgileri güçlendirmek için bir fırsat olarak kullanacaktır. Azerbaycan ve BP’nin güç çıkarma planları konusunda rastgele bir duraklama kelam konusu değil.

Aksine, petrol çıkarma mutabakatları 2017 yılında, 2049’da sona erecek formda uzatıldı. Esasen devasa olan bu güç projesine milyarlarca dolarlık yatırım akmaya devam ediyor. Devam eden bu işbirliği İsrail’e de uzanıyor; çünkü BP ve SOCAR’ın Kasım 2023’te İsrail açıklarında ortaklaşa bir gaz keşif ruhsatını nasıl aldıklarını fakat bu bağlamda tam olarak anlayabiliriz.

Bir kalkınma başarısı olarak müjdelenmesine karşın BTC boru çizgisi, kuruluşundan bu yana Kürt kümelerin ve Filistin dayanışması aktivistlerinin direnişiyle karşı karşıya kaldı. SOCAR’ın Türkiye’deki ofislerinin önünde protesto kampanyaları düzenleyen Filistin İçin Bin Genç, BTC boru çizgisi operasyonlarını birçok sefer kesintiye uğratmayı başardı. Filistin için Güç Ambargosu olarak biz de İngiltere’de BP’nin ticari iştirakler yoluyla elde ettiği kamusal ruhsatı gaye alan kitlesel hareketler düzenledik ve tabandan başlayan bir güç ambargosu için baskı yapmak üzere öğrenci, emekçi ve iklim hareketleriyle ortaklaşa çalıştık.

Boru sınırı ile Filistin ortasında kurduğumuz irtibat sırf tedarik zinciri mekaniğinin bir sonucu değil. Ortadoğu ve Hazar Bölgesi dünya petrolünün yaklaşık yüzde 40’ının üretiminden sorumlu. Fosil yakıt akışını garanti altına almak ve sermaye birikimini korumak üzere tarihi olarak karşı-devrimci bir rol oynayan İsrail, bölgedeki Batılı emperyalist çıkarların temel yapı taşı olarak varlığını sürdürüyor.

Dolayısıyla siyonizmin ortadan kaldırılması, sonsuz sermaye birikimi ismine fosil yakıt çıkarılmasına dayanan bir sistemin de ortadan kaldırılmasının ön şartıdır.

Fosil yakıtların da ötesinde, İsrail’in işgal altındaki Filistin’de yenilenebilir güç üretimi üzerindeki denetimini genişletmek emeliyle yeşil geçiş siyasetlerine yöneldiğini görüyoruz. Özgür bir Filistin, özgürleştirici iklim siyasetimizin merkezinde yer almalıdır zira adil bir geçiş, yerleşimci-sömürgecilik ve kapitalist-emperyalizm mantığına terstir.

Tedarik zincirini araştırarak, BP ve SOCAR’ın kamusal ruhsatlarından, liman ve terminallerinden Azerbaycan’da yaklaşan COP’a ve BTC boru çizgisinin kendisine kadar kesinti noktalarını tespit ettik. Siyonist soykırımın üzerinden neredeyse bir yıl geçerken, BP’nin tedarik zincirini her adımda stratejik olarak koordine edebilecek ve kesintiye uğratabilecek örgütlü bir hareket inşa etmenin gerekliliği hiç olmadığı kadar açık.

*Bu araştırma, Shado Mag ve Filistin için Güç Ambargosu kümesinin dört aylık bir çalışmasının sonucudur. Filistin için Bin Genç inisiyatifinden Ekin Tümer ve Bala Ulaş Ersay tarafından Türkçeye çevrilmiştir.

---

Peki, siz neler yapabilirsiniz?

• Bu formu doldurarak Filistin için Güç Ambargosu kümesine katılabilirsiniz.
• Filistin için Güç Ambargosu’nu Instagram ve X hesaplarından takip edip protestolara katılabilirsiniz
• Filistin için Güç Ambargosu, lojistik şirketleri tarafından kolaylaştırılan silah ticaretini engellemek maksadıyla Filistin Gençlik Hareketi’nin (PYM) “Maersk’in Maskesini Düşürün” kampanyasının koalisyon üyesidir. PYM’yi ve Maersk ile ilgili kampanyalarını buradan destekleyebilirsiniz.
  -Filistin için Güç Ambargosu’nun sistemli bağışçısı olarak çalışmalarını destekleyebilirsiniz.
  -Yaşadığınız yerde bir antiemperyalist örgütlenme kümesine katılabilirsiniz.