Nuri Bilge Ceylan‘ın geçen hafta vizyona giren son sineması Ahlat Ağacı‘nın epizotlarından birinde, baş karakter Sinan ile Çanakkale’de girdiği bir kitapçıda karşılaştığı müellif Süleyman ortasında geçen bir tartışmayı izliyoruz. Sinan’ın kendinden emin havasıyla kitabi sözcükleri arkası arkasına sıralaması ve meraklı hayran rolüyle gizlemeye çalıştığı iğneleyici laflarının ayyuka çıkmasıyla alevlenen tartışmanın merkezinde, bir mektup yer alıyor. Süleyman’ın geçmişte katıldığı “Taşra ve Edebiyat” sempozyumunda yer almayı reddeden bir başka müellifin imzasını taşıyan bu mektup, gerçek bir olaya dayanıyor. Muharrir Polat Onat‘ın bundan 5 yıl evvel, katılmayı reddettiği “Taşra ve Edebiyat” sempozyumuna bu kararını açıklamak üzere yazdığı mektubu paylaşıyoruz.
Değerli Mesut Varlık Bey,
Benim için beğenilen bir sürpriz oluşturan, büyük onur ve memnunluk duyduğum bu sempozyum daveti için öncelikle çok teşekkür ederim. İstanbul Bilgi Üniversitesi üzere saygın bir kurumun tertibi vasıtasıyla, pahalı üstatlar Hasan Ali Toptaş ve Şükrü Erbaş ile bir arada tıpkı platformda yer alarak, böylesi değerli bir aktiflikte bulunabilme ihtimali, pek o denli herkese nasip olabilecek bir lütuf değil doğrusu.
Bu nazik jestiniz karşısında, müsaade ederseniz, sempozyumunuza neden katılamayacağım konusunu biraz detaylandırarak anlatmak ve taşra kavramı hakkında kimi fikirlerimi kısaca paylaşmak istiyorum.
Yazma serüvenime önemli manada başlamadan evvel kendime bir yol haritası çizdim, belirlediğim kimi konuları prensip edinme gereği duydum. Temel mantık olarak, çoğunluğun yaptığı şeylerin tam aksini yapma motivasyonuna dayanan bu hususların hepsini burada tek tek anlatarak başınızı ağrıtmak istemiyorum. Müsaadeniz olursa mevzumuzla ilgili olanlara kısaca değineyim:
Birincisi: “Hayatım boyunca hiçbir edebiyat mecmuasında şiir ya da hikaye yayımlamayacak, eserlerimi yalnızca kitap halinde paylaşacağım.” Müstakil bir yazıyla, bu kararımın farklı nedenlerini uzun uzun anlatmam elbette mümkün. Tek bir cümleyle açıklamam gerekirse; en görünür olma yolunun farklı metotlar denemek olduğunu, herkesin gittiği garanti yolu tercih etmektense az kişinin tercih ettiği riskli yolu tercih etmenin edebiyat açısından farklı bir ufka yaklaşmaya vesile olabileceği üzere tuhaf bir kanıyı (yoksa kuruntu mu demeliyim?) kabullenmem olduğunu varsayabiliriz. Olağan ki ayırdındayım, bu yolu uygulayıp da muvaffakiyete ulaşan muharrirler yok denecek kadar az. Lakin işin merak uyandırıcı münasebetiyle ilgi alımlı istikameti de bu. Hayatta değil lakin edebiyatta riski seviyorum. Olağan bir muvaffakiyet yerine görkemli bir hezimeti daha tercih edilebilir mahiyette bulmuşumdur daima.
İkincisi: “Hiç kimse ile sanatsal birlikteliğe, kolektif akıma, ortak projelere, grup çalışmasına girmeyeceğim ve gibisi bir küme oluşumuna asla katılmayacağım.” Sanatın en temel motivasyonunun kişisellik, haydi daha argümanlı söyleyeyim mutlak yalnızlık olduğu kanısındayım. Mantıklı açıdan bakan birisi, Türk ve dünya edebiyatından yığınla örnekler vererek benim bu savımda ne kadar haksız olduğumu rahatlıkla kanıtlayabilir kendince. Fakat vaktin ötesinde kalabilmek için büyük bir avantaj oluşturan bu faktörleri, şayet karşılaşırsam şuurlu olarak reddetmeyi tercih ederek, kendi dikenli yolumda sevinçle sürünmeyi devam ettirmek kararında sonuna dek ısrarlı olduğumu bu vesile ile vurgulamak istiyorum.
Üçüncüsü: “Ölene dek hiçbir imza gününde, şiir dinletisinde, kitap fuarı etkinliğinde, panelde, sempozyumda iştirakçi olarak yer almayacağım.” Kabul ediyorum, büsbütün mantıksız, hiçbir dengeli desteği olmayan bir prensip bu. Edebiyat sonuç prestijiyle; okurlara ulaşmak, mümkünse kavuşmak, onlarla düşünsel açıdan bütünleşebilmek için yapılan bir sanatsal çalışma. Bu bahsi geçen toplumsal etkinlikler de tabiatı prestijiyle yeni okurlarla etkileşime geçebilmek için değerli bir fırsat barındırıyor. Ancak samimi olmak gerekirse; ben kendi egomu ve kişiliğimi geri planda silikleştirerek, salt ortaya koyduğum yapıtlar vasıtasıyla bir tesir oluşturabilmeyi çok daha kutsal ve pahalı addediyorum. Bu söylediklerimi saçmalık olarak nitelemesi mümkün kimi sanatkarlara ise büyük hürmet duyduğumu fakat en ufak bir sevgi emaresi hissetmediğimi müsaadeniz olursa burada ayrıyeten söz etmek isterim.
Şöyle bir durup baktığımızda, üstteki satırlarımda dillendirdiğim olguların çabucak hepsinin ağır bir taşralılık kompleksinin dışavurumu olduğunu tez etmek de elbette mümkün. Hayatım boyunca ben taşramı her vakit yanımda taşıdım. Benim taşram içinde yaşadığım odamdır. Sabah kahvaltısını Batman’ın Tilmiz köyünde yapıp, akşam yemeğini İstanbul Beyoğlu’ndaki bir lokantada yemenin hiçbir zorluk içermeyen, çok sıradan bir olay mahiyeti taşıdığı vakitlerde yaşıyoruz. Taşra olgusunu 19. yüzyılın başlarında ortaya konmuş mahallî kısıtlanmışlık mahiyetiyle ele alan yaklaşım, günümüzde bence tuhaf duruyor, dahası komik kaçıyor. Kanımca taşra kavramı, mekânla sınırlanamayacak bir zihinsel algı biçiminin farklı varyasyonlarını tanımlayıp sınıflandırmadan somut olarak teşhis edilemez. Olayı yalnızca mekân algısı boyutuyla ele alma yanlışına düşülürse en temel paradigma konusunda vahim bir yanılgı içine girilmiş olur diyeceğim. Örneklemem gerekirse şöyle bir soru sorardım: İstanbul’un Sultanbeyli Mahallesi’nin Kengirli Çıkmazı mı, Ankara’nın Kızılay Semti’nin Konur Sokağı mı? Sizce sanki bu iki mekân seçeneğinden hangisi taşra vasfıyla kategorize edilerek tanımlanmaya daha müsait?
Teknolojinin kıymeti tartışmasız tahakkümünü kimi vakit istekli, kimi vakit mecburî olarak hayatımızda başat öge hâline getirdiğimiz bu çağda, taşra kavramını kelamlık manasındaki dar manasıyla tartışmak bence abesle iştigal olur. Taşra olgusu, zihinsel olarak güçlü bir kısıtlanmışlığın tezahürünü, sonları bilinmeyen muğlak yalıtılmışlıkları bünyesinde ağır olarak barındırıyorsa gerçek manasına kavuşur. Böylesi bir sürecin, ortaya konan sanatsal randımanın kalitesine ve niteliğine yansımaları olumlu mu olur, olumsuz mu olur? Her hususta olduğu üzere bu hususta da genellemeye gitmek yanlış olacak. Lakin ben taşradan nadiren uygun edebiyat çıkacağına inananlardanım. Fakat bu az çıkan düzgün edebiyatın da taşra haricinde üretilen başka üst seviye yapıtlardan çok daha kalıcı nitelik taşıyacağını savını dillendireceğim.
İstanbul doğumlu ve ömrünün bir kısmını İstanbul’da geçirmiş lakin hayatının sanatsal bilince erişme eforu taşıyan kısmının tamamını Güneydoğu Anadolu’da yaşamış, bundan sonraki ömrünü de rastgele bir aksilik olmazsa birebir mekânda geçirmeyi planlayan biri olarak, taşralı olmamı yaşadığım mekâna yahut ortama değil, içimde gitgide büyüyen devasa yalıtılmışlık hissine bağlıyorum. Aslına bakarsanız taşra olgusu kendi mahiyeti hakkında derinlikli konuşmalar yapacak, orjinal tahlillerde bulunacak bir zihni zenginlik sürecini bünyesinde taşıyamaz. Kendisi hakkında net teşhislerde bulunacak küresel bir perspektife oturmuş bir taşralılık, kavuşulması en uzak bir amaç olarak daima önümüzde duracak üzere.
Kusura bakmayın laf lafı açtı, vaktinizi aldım Mesut Beyefendi. Fakat epey lütufkâr bir formda davet ederek beni onurlandırdığınız bu nazik teklifinizi kısa bir yanıtla reddetmek büyük kabalık olurdu kesinlikle. Neden kabul edemeyeceğimi size ana sınırlarıyla bu türlü açıklayarak gerekçelendirmek istedim.
Ben su katılmamış, has bir taşralıyım! Yoksa bu türlü pahalı bir davete nasıl icabet edilmez ki? Bunu lakin bir taşralı yapabilir! Oraya gelip taşra hakkında görüşlerimi sunsaydım, kimliğimin kıymetli ve zavallı bir modülü olan taşralılığımı kaybedecektim. Bunu asla göze alamam!
Satırlarıma burada son verirken çalışmalarınızda kolaylıklar diliyor, yürekten selamlarımı iletiyorum. Hoşça kalınız.
Polat Onat
20.03.2013 / Batman
