2026 yılı taban fiyatı, her yıl olduğu üzere bu yıl da dar bir çerçeveye sıkıştı: Farklı fiyatlar, farklı münasebetler ve nihayetinde emeğin hayat şartlarını korumaktan uzak, yoksulluğu derinleştiren bir fiyat seviyesi. Meğer Türkiye’de minimum fiyat problemi fiyat pazarlığından ibaret değildir. Barınmadan besine, sağlıktan eğitime uzanan bütünlüklü bir “yaşam krizinin” en büyük göstergelerinden biridir. Zira fiyat bu başlıkların büsbütün direkt alakalıdır, münasebetiyle sıkıntı sadece “ne kadar zam” yapılacağı değil, bu fiyatla nasıl bir hayatın mümkün kılındığıdır.
Bu sorunun en çıplak biçimde görünür olduğu alanların başında ise barınma gelir. Taban fiyatla ömrün nerede ve nasıl sürdürülebileceği sorusu, bugün direkt konut piyasasında karşılığını bulmaktadır. Türkiye’de konut problemi uzun müddettir teknik bir “arz sorunu” üzere ele alınıyor. Daha fazla konut üretildiğinde barınma probleminin çözüleceği varsayımı, iktidarından muhalefetine, piyasa aktörlerinden lokal idarelere kadar geniş bir mutabakatla yine üretiliyor. Halbuki konuta erişimin giderek imkansız hale gelmesi, yeni konut üretiminin yetersizliğinden değil konutun sistematik biçimde bir yatırım ve rant aracına dönüştürülmesinden kaynaklanıyor.
Merkez Bankası Konut Fiyat Endeksi dataları üzerinden yapılan şimdiki hesaplamalar bu tabloyu açık biçimde ortaya koyuyor. Bugün minimum fiyatla çalışan bir yurttaşın, Türkiye ortalamasında 90 metrekarelik bir konuta erişebilmesi için yaklaşık 29 yıl çalışması gerekiyor. İstanbul’da bu mühlet 46 yıla kadar uzuyor. Üstelik bu hesaplama, faiz oranının sıfır olduğu ve gelirin yarısının konut kredisine ayrılabildiği son derece optimist varsayımlara dayanıyor. Minimum fiyata yapılacak mümkün artışlar dahi bu tabloyu yapısal olarak değiştirmiyor, sorunu çözmek yerine erteleyerek yine üretiyor.
Bu noktada Özgür Orhangazi ve Kansu Yıldırım’ın taban fiyat tartışmasına ait tespitleri, barınma krizini anlamak açısından kıymetli bir çerçeve sunuyor. Özgür Orhangazi’ye nazaran Türkiye’de taban fiyat, çoktan “asgari” olma niteliğini yitirmiş durumda. Özel dalda çalışanların neredeyse yarısı minimum fiyat ya da onun çabucak üzerinde bir gelirle ömrünü sürdürüyor. Kansu Yıldırım’ın datalara dayanarak yaptığı tespitten hareketle, bugün taban fiyattan kelam ederken toplumun en alt bölümünden değil fiilen fiyatlı çalışanların büyük çoğunluğunun aldığı fiyattan bahsediyoruz.
Daha da değerlisi, taban fiyat uzun müddettir taban geçim şartlarını karşılamaktan bütünüyle uzaklaşmış durumda. Kasım 2025 prestijiyle Türk-İş dataları, bir personelin aylık hayat maliyetinin 38 bin lirayı aştığını, dört kişilik bir ailenin açlık hududunun ise 29 bin liranın üzerine çıktığını gösteriyor. Buna karşılık yeni minimum fiyat sırf 28 bin lira seviyesinde. Yeniden Kasım 2025 bilgilerine nazaran İzmir’de ortalama kira bedelinin 28 bin 531 TL’ye yükselmiş olması, minimum fiyatın barınma maliyetini dahi karşılayamaz hale geldiğini açık biçimde ortaya koyuyor. Minimum fiyat, dört kişilik bir ailenin açlık sonunun altında kalırken, yoksulluk sonuyla ortasındaki uçurum her geçen gün derinleşiyor. Bu fark, sadece bir fiyat yetersizliğine değil insanca hayat şartlarının şuurlu biçimde piyasanın insafına terk edildiği sınıfsal bir tercihe işaret ediyor.
Barınma krizi de bu noktada devreye giriyor. Gelirlerin büyük ölçüde baskılandığı, buna karşılık konutun piyasa içinde daima kıymetlenen bir varlık haline getirildiği şartlarda, barınma artık fiyatla çözülebilecek bir sorun olmaktan uzaklaşıyor. Kiraların minimum fiyatı aşması, kent merkezlerinin düşük ve orta gelir kümeleri için erişilemez hale gelmesi, hanelerin gelirlerinin yarısından fazlasını barınmaya ayırmak zorunda kalması tesadüf değil. Bu durum, bölüşüm bağlarının mekansal seviyede tekrar üretilmesinin direkt bir sonucu olarak karşımıza çıkıyor.
Üstelik sorun sırf konut fiyatlarıyla da sonlu değil. Besin, sıhhat, bakım ve eğitim üzere temel gereksinimlerin kamusal olarak kâfi ve erişilebilir biçimde sağlanmadığı bir tertipte, minimum fiyat tartışması her yıl kaçınılmaz olarak tıpkı noktaya sıkışıyor. Fiyat artışları bu temel gereksinimlerin piyasa tarafından belirlendiği şartlarda süratle eriyor, barınma üzere yüksek maliyetli alanlarda ise neredeyse hiçbir karşılık üretemiyor.
Bu nedenle minimum fiyat tartışmasının sırf oransal artışlara indirgenmesi, barınma krizi başta olmak üzere mevcut krizlerin temel nedenlerini perdelemekten öteki bir fonksiyon görmüyor. Asıl sorun, konutun yatırım aracı olmaktan çıkarılması, kullanım hakkını temel alan kamusal konut siyasetlerinin hayata geçirilmesi ve barınmanın piyasa dışı bir toplumsal hak olarak tekrar tanımlanmasıdır. Mülkiyetin kamuda kaldığı, kiraların kamu tarafından denetlendiği, boş konut tutmanın ve gereksinim fazlası konut edinmenin vergilendirildiği, gelir seviyesine nazaran erişimin garanti altına alındığı modeller tartışılmadan, taban fiyatta yapılacak hiçbir artış barınma problemini çözemez.
Asgari fiyat tartışması sadece oranlar üzerinden değil, toplumsal hayatın nasıl ve kimin lehine tekrar üretileceği üzerinden ele alınmak zorundadır. Barınmayı bir hak olarak tanımlayan, fiyatları hayat maliyetleri karşısında koruyan ve konutu piyasanın değil kamunun sorumluluğu olarak gören siyasetlerin vakit kaybetmeksizin hayata geçirilmesine her zamankinden daha fazla muhtaçlığımız bulunuyor.
*Bu yazının birinci versiyonu BirGün’de yayımlanmıştır.
Desteğiniz bizim için değerli. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere söz özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal kıymete dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, yeterli ki varsınız.
