Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunulan 7552 sıra sayılı “Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”, güç yatırımlarının hızlandırılması hedefini taşır üzere görünse de tabiatın tüzel müdafaa rejimini parçalayarak piyasa önceliklerine açan ve evvelki periyodun hukuka karşıt uygulamalarını geriye dönük olarak yasallaştıran bir istisna rejimi inşa etmektedir. Teklif, kamusal kontrolü zayıflatan ve yatırım önceliğini merkeze alan çok istikametli bir dönüşüm teşebbüsüdür.
Kapitalist üretim stili, Marx’ın tabiriyle “her sonu aşılması gereken bir engel” olarak görür. Bu çerçevede sermaye, sadece coğrafik değil tüzel ve toplumsal hudutları da dönüştürerek genişler. Lefebvre’in belirttiği üzere, yer sırf fizikî değil birebir vakitte toplumsal bağların üretildiği bir alandır. Hasebiyle tabiata dönük böylesi bir müdahale tıpkı vakitte toplumsal ömrün yine kurgulanması manasına gelir.
Teklifin münasebetinde de gerçek bir okumayla net biçimde anlaşılacağı üzere hedefi açıktır: yatırım lehine bir istisna hukukunun yerleştirilmesi. “İdari süreçlerin hızlandırılması” üzere teknik tabirlerle örtülmeye çalışılan düzenlemeler, kamu kurumlarını yetkisizleştirmekte, lokal halkı karar süreçlerinden dışlamakta ve doğayı yatırımın objesi haline getirmektedir. Anayasa’nın açık kararlarıyla Zeytincilik, Orman, İmar ve Çevre Kanunu üzere temel düzenlemelerle direkt çelişen unsurlar mevcuttur.
David Harvey’in tarifiyle kapitalizm, mekansal genişleme yoluyla içsel çelişkilerini yönetir. Bu yasa teklifi de 9 Temmuz’da yürürlüğe giren İklim Kanunu üzere başka düzenlemelerle birlikte doğayı ve toplumu sermaye birikiminin yeni evresine nazaran yine düzenlemektedir.
Bu noktada, Tayfun Kahraman’ın İstisna Yer: Hukukun Eşiğindeki Kent başlıklı çalışması kritik bir kavramsal çerçeve sunar. Kahraman’a nazaran, istisna birden fazla vakit hukukun dışından değil içinden türetilerek olağanlaştırılır. Bu bağlamda 7552 sayılı teklif, sadece süreksiz kolaylık sağlayan bir düzenleme değil yatırım önceliğini hukukun meşruiyet ölçütü haline getiren bir dönüşüm sürecidir. Hukuk, piyasa uyumluluğu ölçüsünde geçerli hale getirilirken, toplumsal ömür alanları fevkalâde tüzel araçlarla sermaye mantığına nazaran yine biçimlendirilmektedir.
Teklifin 3. hususuyla, 3213 sayılı Maden Kanunu’nda yapılan değişiklikle kamu kurumlarının üç ay içinde görüş vermemesi durumunda görüş “olumlu” kabul edilecektir. Bu düzenleme, bilimsel kıymetlendirme süreçlerini mühlete indirgemekte, tabiat muhafaza, kültürel miras ya da ziraî üretimi temsil eden hiçbir yapının yer almadığı bir heyetin karar yetkisini öngörmektedir. Sonuç, hem merkezileşme hem de yerelin dışlanmasıdır.
Teklifin 16. hususuyla Güç ve Olağan Kaynaklar Bakanlığı’na imar planı yapma ve onama yetkisi verilirken, ilan mühleti sadece 15 günle sonlandırılmıştır. Bu, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun askı ve itiraz müddetleriyle açıkça çelişmektedir. Planlama süreçleri yatırımın teknik gereklerine indirgenmekte, yurttaşın itiraz hakkı fiilen ortadan kalkmaktadır.
En dikkat alımlı düzenlemelerden biri zeytinliklerin, ormanların ve tarım alanlarının statüsünü ilgilendirmektedir. “Alternatif alan bulunmaması” ya da “eşdeğer alan gösterilememesi” üzere belgisiz kriterlerle bu alanlar madencilik yatırımlarına açılabilecektir. Halbuki “eşdeğer” sözü doğayı mekansal olarak yine düzenlenebilir, taşınabilir bir kaynak haline getirir. Örneğin zeytinlikler sadece bir tarım alanı değil tıpkı vakitte toplumsal bellek, üretim biçimi ve müşterek ömrün taşıyıcısıdır. Tabiatın muadili olmaz.
Muğla Büyükşehir Belediyesi’nin kamuoyuyla paylaştığı bilgiler, teklifin alandaki tesirlerini somut biçimde ortaya koymaktadır. Yasa kabul edildiğinde, sırf Muğla’da 25 köy maden alanında kalacak, 57 köy direkt etkilenecek, 5.670 bina yerinden edilme riski taşıyacak, 820 bin zeytin ağacı, 18.762 hektar orman, 10.490 hektar tarım alanı ve 1.298 hektar doğal sit alanı yatırım gerekçesiyle dönüşüme uğrayacaktır.
Teklifin çabuk kamulaştırma kararları Anayasa’nın “kamu yararı” unsurunu sermaye lehine tekrar tanımlamaktadır. Kamulaştırma, yurttaşın isteği alınmadan, itiraz süreçleri tamamlanmadan, sadece “ivedilik” gerekçesiyle uygulanabilecektir. İkizköy örneği bu durumu açık biçimde gözler önüne sermektedir.
Yine teklifin 19. hususuyla ruhsatsız güç tesislerine uygunluk dokümanı verilmesi, yıkım kararlarının hükümsüzleştirilmesi ve açılmış davaların düşmesi öngörülmektedir. Bu sırf bir af değil hukukun, sermaye birikiminin yönetimsel aracına dönüştürülmesidir. Kriz periyotlarında düşen kâr oranlarını yine elde etmek emeliyle yasal düzenlemeler aracılığıyla sermaye tahkim edilmektedir.
Ortaya çıkan tablo, yatırım önceliği lehine esnetilmiş tabiat, boşaltılmış kamu faydası ve sembolikleştirilmiş yurttaş iştirakiyle kurumsallaştırılmış bir istisna rejimidir. Halbuki toplumun ve tabiatın gereksinimi daha fazla yatırım değil adil, sağlıklı ve müşterek bir ömürdür. Yasa lakin bu gereksinime hizmet ettiği sürece legaldir.
Teklif 13 Haziran 2025’te Meclis’e sunulmuş, sırf bir hafta sonra 20 Haziran’da Komisyon’da kabul edilmiştir. Görüşme süreci sırf içerik değil metot bakımından da son derece sıkıntılıdır. Kurula katılmak isteyen yurttaşlara ve avukatlara yönelik şiddet uygulanmış, itiraz hakkı fiilen engellenmiştir.
3 Temmuz’dan bu yana Cemal Süreya Parkı’nda nöbet tutan yurttaşlar, sadece bir yasa teklifine değil müşterek hayat alanlarına sahip çıkmaktadır. Köylülerin, bayanların, gençlerin, tabiat savunucularının direnci, hepimizin ortak öyküsüdür. Bu öyküye omuz vermek her yurttaşın sorumluluğudur. Ve tahminen bir umut: Yasa teklifi geri çekilir.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan güçlü şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ uygun işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir bedele dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
