Bir tarafta sahip oldukları tüm imkânlara karşın kültürel iktidarlarını hâlâ dilediklerince kuramamış olmanın ruh hâliyle sıradan bir müzik kelamına bile hunharca saldıran gericiler, başka tarafta tanınan kültür konuşmanın işten olmadığını düşünen lakin burjuva kültürünün hegemonyasını tartışmasız kabul eden saygıdeğer gazeteci ağabeyler, ortada kalanlar ise yeniden durduk yere kendilerini savunmak zorunda bırakılan bayanlar. Sanıyorum Gülşen’e kıyafetleri üzerinden yapılan akınların elle tutulur bir yanı olmadığı hepimizce aşikâr. Bunun üzerine uzun uzun konuşulması bile tek başına can sıkıcı. Bu yüzden problemin “gündem edilecek” kısmına odaklanmak istiyorum.
Sosyal medya kullanıcılarının tanınan kültür tarifi üzerine düşünmeden, tarifin içinde ve dışında kalanları sadece subjektif beğenilerine nazaran seçmelerinde bir sakınca görmüyorum. Nihayetinde kimsenin kimseye fikirlerini en hakikat kavramsal tabana yerleştirerek yorum yapma borcu yok. Fakat tanınan kültür ile magazini birebir manada kullanan boomer’lara maalesef hâlâ şaşırmadan edemiyorum. Tanınan kültür, yüksek beğeni sahiplerince tu kaka edilerek tartışmaya kıymet bulunmayacak bir kavram değil. Bunu bu türlü görmek ya sosyoloji başta olmak üzere çeşitli disiplinlerin kıymetli çalışmalarını hiçe sayan bir cehalet ya da düpedüz elitist bir narsisizmdir. İkincil olarak, tanınan kültür ile magazin birebir şey olsa dahi magazine mevzu edilenlerin nasıl belirlendiği ziyadesiyle politiktir, hasebiyle hakikat bir kavramsal çerçevede tartışmaya bedeldir.
Mesele elbette kendini muhalif zanneden gazetelerin manşetlerine taşımakta beis görmedikleri “Gülşen’in donu” sıkıntısı değil. Sıkıntı, bir bayanın kıyafet seçiminden bile fecî bir şiddetle tetiklenebilen, toplumun her hücresine işlemiş bayan düşmanlığının gün yüzüne çıkması sorunudur. Bu nedenle farklı bir bağlamda muhtemelen haberimizin bile olmayacağı bir pop yıldızının sahne kıyafeti seçimleri geldiğimiz etapta politik bir duruşa dönüşüyor, doğal olarak bizim de gündemimiz oluyor. Gülşen’in kıyafetlerini ahlak, namus, aile üzere kavramlar üzerinden eleştirenler birebir vakitte her gün toplu taşımada bayanları taciz edenler olduğuna nazaran Gülşen’in sıkıntısı esasen tanınan kültürü tartışmaya kıymet görmeyen bir küme ayrıcalıklı erkeğin değil, şahsen feminist bayanların sıkıntısıdır.
Öte yandan, magazin gazeteciliği dünyanın her yerinde bayan düşmanıdır. Ferdî alanı mevzu alan, bunu da çoğunlukla hudut ihlalleriyle yapan bir gazetecilik çeşidinin öncelikli maksadının bayanlar olacağı aşikardır. Zira toplumsal normlara nazaran bayanların sonlarını ihlal etmekte bir sorun yoktur. Bir annenin hayatının çocuğundan bağımsız değerlendirilmemesi ya da bayanlara iş görüşmelerinde evliliğe ait soruların yöneltilmesi ne kadar muhtemelse, magazinin bayanları taciz etmesi de o kadar muhtemeldir. İşte bu yüzden magazini bütünüyle hiçe saymak yerine gerektiğinde masaya yatırmamız gerekir. Böylece kurduğu dinamiklerin ziyan verdiği bayanları dayanışmamızın bir kesimi haline getirebilir, onları kurtlar sofrasında çalışkanlık, ahlaklılık, annelik eksenindeki açıklamalara mecbur bırakmayız. Bu noktada Gülşen’in bunların hiçbirine sığınmayan, özür dilemeyen, uzlaşmaya çalışmayan açıklamasının netliği de elbette gerisine aldığı dayanakla yakından ilgili. Bu takviyenin gücünü tanınan kültürü görmezden gelerek yadsıyamayız. Tersine, tanınan kültürü muhalif bir araç olarak kullanabilme potansiyellerimizi düşünmeliyiz.
Popüler kültürü muhakkak durumlarda isyankâr bir güce çevirip çeviremeyeceğimiz uzun vakittir tartışılan bir sorun. Kültür sanayisinin yapısının buna müsait olmadığını söyleyenler de bunun belli şartlarda mümkün olduğunu lisana getirenler de mevcut. Ancak, bu bilhassa Türkiye üzere kültürel iktidarı sürekli sarsıntıda, daima biçimde ideolojik ve estetik kriz halinde olan ülkelerde denemeye paha bir fırsat olabilir. Söylemeye çalıştığım, seküler ömür biçimine karşı darbelerin Gülşen’in kıyafet seçimiyle yerle bir edilebileceği falan değil elbette. Lakin Gülşen üzere medyatik isimlerin bu halleri kültür iktidar kuramamaktan yakınan gerici kitleyi tetikleyecekse, daha da kıymetlisi toplumsal açıdan kendisi kadar güçlü bir pozisyonda olmayan bayanları cesaretlendirecekse katiyetle denemeye (ve münasebetiyle konuşmaya) kıymettir. Üstelik pek çok kişi tarafından sav edilenin bilakis tanınan kültürü tartışmak ülkedeki “daha büyük problemleri” konuşmaya mahzur değil. Birincisi, tartışmayı “Gülşen’in giydiği” çerçevesinden ileriye taşıyabildiğimiz ölçüde şahsen ülkenin öncelikli sorunlarından birine, ataerkil baskıya değinebiliriz. İkincisi, tanınan kültürden bahsetmek “daha büyük” tabiriyle nitelenen geçim derdi üzere sorunları gündem edebilirliğimizle ilişkili değil. Bir diğer deyişle, geçim badiresinin hâlâ gereğince gündem olmayışı ya da gerek duyduğumuz manada bir eylemselliğe dönüşmeyişinin sebebini tanınan kültürün gündem olmasında aramak anlamsız bir tahlil olmanın yanında bu değerli sorunun gerisindeki gerçek sorunları göz gerisi etmemize de neden olur.
Popüler kültürü tanınan yapan toplumsal, siyasal, kültürel dinamikleri tartışmaların dışında bırakıp bu kavramı magazin ile birebir manada kullandığımız ölçüde buradan toplumsal bir tahlil çıkarmak elbette mümkün olmayacak. Sanırım tanınan kültürün bir öğesinin gündem olmasına duyulan öfke ve ilgili şahıslara koyulan uzaklık bu kavrayamayışın bir sonucu. Fakat bu kavrayamayış devam ettiği ölçüde ya kime nasıl ulaşacağımız konusunda yeni yollar önerilmeli ya da (benim yapmayı daha gerçekçi bulduğum ikinci bir seçenek olarak) tanınan kültürle barışıp onu muhalif manada araçsallaştırmanın yolları aranmalı. Aksi halde meydanın kimlere kalacağı ayan beyan ortada.
