İsrail’in bütün dünyanın gözü önünde Filistin halkına uyguladığı aktüel soykırımın birinci yılına yaklaşıyoruz. İsrail ordusu, Gazze işgalinin akabinde geçen hafta Batı Şeria’nın kuzeyindeki Cenin, Tulkarim ve Tubas kentlerinde 2002’den bu yana gerçekleştirdiği en büyük işgali başlattı. Kentler abluka altına alındı, giriş çıkışlar kapatıldı, ambulanslar ve sıhhat vazifelileri engellendi, mülteci kampları işgal edildi. Cenin sokaklarının yüzde 70’inden fazlası buldozerlerle yıkıldı, kentin yüzde 80’inin suyu kesildi. Filistin’den gelen ve 11 aydır aralıksız tırmanan zulmü belgeleyen manzaralar toplumsal medya akışlarımızda salt içeriğe dönüştü. Günlük rutinlerimiz ortasında soykırımın çevrimiçi pasif şahitleri olarak bu imajları üst kaydırıyor, beğeniyor, âlâ ihtimalle paylaşıyor, şimdi sonlandırmayı beceremediğimiz vahşetin geleceğe dönük bir manifestosu olarak “tarihin hakikat tarafında” durmaktan bahsediyoruz.
Aklıma İsrail’in eski başbakanlarından Golda Meir’ın şu kelamı çok sık geliyor: “Çocuklarımızı öldürdükleri için Arapları affedebiliriz, ama bizi kendi çocuklarını öldürmeye mecbur bırakmaları affedilemez.” “Bize kendi çocuklarını öldürttüler” kelamı birebir vakitte, Sovyetler Birliği’ndeki Musevilerin toplu katliamından sorumlu Nazi subayı Otto Ohlendorf’un II. Dünya Savaşı’ndan sonra Nürnberg Duruşmaları sırasında kullandığı bir söz. Ohlendorf’un dünyanın haklı nefretini kazandığı kesin. Meir’ın bu kelamının batı kaynaklarındaki birden fazla yorumu, 1948’den beri siyonist işgal altındaki Filistin topraklarının varlığını ve emperyalizmin sömürgeci pratiklerini hiçe sayacak biçimde, ağır bir pişmanlık hissini ortaya koyduğu ve çatışmanın içerdiği ahlaki karmaşıklığın ve şiddet döngüsünün iki tarafta da açtığı derin yaralara işaret ettiği tarafında.
“Tarihin hakikat tarafında durmak” tabiri, tarihî olayların izlediği mutlak bir etik yörünge bulunduğu varsayımına dayanıyor. Halbuki fiili tarih denen şey, sömürgeci kapitalist sistemlerin toplumsal adaleti sırf makul kümeler için sağlama eğiliminde olduğu, tahakkümün yasallaştırıldığı ve ezilenlerin tecrübelerinin silindiği bir alan. Kelam konusu devam eden soykırım olduğunda bile işgal altında öznesi oldukları zulmü dünyaya duyurmak üzere kayıt altına alan, ömür hakları ve vücut bütünlükleri her gün ihlal edilen halkın anlatıları milletlerarası anaakım basında sansürleniyor, yok sayılıyor yahut sorguya çekiliyor.
GeçenAğustos ayında ABD Demokratik Ulusal Kongresi’nde (DNC) tek bir Filistinli-Amerikalı delegenin konuşmasına müsaade verilmeden, Filistinli olmayan herkes Filistin’e yönelik görüşlerini, yorumlarını belirtti. Bu sistematik yok saymanın karikatürleştirilmiş bir devamı olarak kongrenin iştirakçileri öldürülen Filistinli çocukların isimlerinin okunduğu protestoya kulaklarını tıkadılar. Sömürgeci tarihin uyuşmuşluğunda süregelen soykırım ivedilikle durdurulması gereken akıl almaz bir vahşetler bütününden çok, lakin sona erdiğinde üzerine konuşulabilecek, değerlendirmesi yapılacak akademik bir husus üzere ele alınıyor.
Tarihin hakikat tarafında durması talep edilen iktidarlar, siyasetçiler ve ayrıcalıklı sınıflar, sorumlusu oldukları adaletsizliklerin yükünü sırtlarından atmaya ve yeni anlatılarla yeni kimlikler inşa etmeye muhtemelen her zamankinden daha istekli olacaklar. Telaffuzları değişime adanmışlık izlenimi verebilir lakin pratikte yalnızca yüzeyi kazıyarak karşı çıktıklarını sav ettikleri güç dinamiklerini koruyorlar. Frantz Fanon, Yeryüzünün Lanetlileri kitabında manalı bir toplumsal yapı inşa etmek yerine sömürgeci güç yapılarını yine üreten post-kolonyal ve milliyetçi üst sınıfın, sömürgeciliğe karşı sergiledikleri duruş sayesinde kendilerini “tarihin yanlışsız tarafında” gösterme eğilimlerine dikkat çekiyor:
“Milli burjuvazi kendisini, derslerini aldığı Batı burjuvazisiyle özdeşleştirir ve eski sömürgeci güçlerin sunduğu nimetleri memnuniyetle kabul eder. Batı burjuvazisini, onun birinci muvaffakiyetlerini hiçbir vakit benimsemeden, inkar ve çöküş yolunda takip eder. … Onun gözünden bakıldığında, misyonunun halkı dönüştürmekle hiçbir ilgisi yoktur; en yavan haliyle, bugün neo-kolonyalist maskesini takar ve her ne kadar kılık değiştirse de aslında azgın kapitalizm ile halk ortasındaki iletim çizgisi olmaktan ibarettir.”[i]
Bizi sistematik adaletsizliğin seyircisi durumuna hapseden telaffuzlar genelde popülist retorikle şekilleniyor, nitekim tesir yaratabilecek hareketlerin önünü keserek pasif konumlanmanın, gerçek tarafta “durmanın” kâfi olacağı yanılsamasını güçlendiriyor. Dehşetin tüketimi görülenlerin günlük içeriklere dönüşerek olağanlaşmasına katkıda bulunuyor; insanın kanını donduracak manzaralara ve elimizden gelen hiçbir şeyin hiçbir vakit kâfi olmayacağı fikrine tasa verici düzeylerde alışarak yaşamaya devam ediyoruz. “All eyes on Rafah” (tüm gözler Refah’ın üstünde) görselini 44 milyondan fazla kişinin paylaşmasının üzerinden uzun vakit geçmedi. Gözlerimizi ayırmadığımız iki gün boyunca, İsrail Refah’taki çadırları 66 defa bombaladı. Şiddeti her gün katlanarak artan soykırıma dair en çok paylaşılan içeriğin gerçeği ucundan yakalamakla ilgilenmeyen, yapay zekayla oluşturulmuş tuhaf bir estetiğe sahip olması, aksiyonsuz konfor alanımızın vasatlığıyla ve bu alandan çıkamayışımızla ilgili bir şeyler söylemeli.
Şiddetin sıradanlaşması, sorumluluk ve adalet hissinin üstlenilmesini engellediği üzere, şiddetin mağdurları ortasında dayanışma ağlarının kurulmasını da geciktiriyor. “Coğrafya kaderdir” gibisi bir bakış açısıyla, baskıcı rejimlerin zulmüne uğrayan halklar ve topluluklar dünyanın ebedi kurbanları kümesine sıkıştırılıyor. Bu durumda çok sağın dünya genelinde süratle yükselmesine, güya kendi kendine yükseliveriyormuş üzere şaşırmamak gerekir. Bilhassa 7 Ekim’den bu yana Avrupa ve Amerika’da mültecilere ve müslümanlara karşı yapılan ırkçı hücumlarla son aylarda Türkiye’de milliyetçilerin Suriyeli mültecilerin işyerlerini ve meskenlerini yakması, Suriyeli gençlerin Türkler tarafından bıçaklanarak öldürülmesi birbirinden bağımsız, münferit nefret aksiyonları olarak yorumlanamaz. Birebir biçimde Türkiye’de sokak hayvanları katliamının önünü açan yasanın akabinde her gün öldürülen kedi ve köpeklerin, kaybolmasının 19. gününde cansız vücudu yaşadığı yerin üç kilometre uzağında bulunan ve mevt haberine yayın yasağı getirilen Narin’in, vefatlarından sorumlu şirketlere seslerini duyurmaya çalışan maden emekçilerinin, barınma ve sıhhate erişim gereksinimi karşılanmayarak intihara sürüklenen transların hak gayretleri birbirinden bağımsız değil.
Milliyetçilik, ırkçılık ve sömürgecilik temellerine dayalı şiddetin her tipi, kalabalık ve tehlikeli bir pasifliğin yansıması olarak karşımızda duruyor. Bu pasifçe haberdar olma alışkanlığı sayesinde, meşaleyi ya da silahı tutan kişi değilseniz şiddet döngüsünün devamına katkı sağlayan kabahat iştirakinden ferdi seviyede sıyrılmak da kolaylaşıyor. Taban gayretle gerçekleşen performatif ve tepkisel iştirakin ötesine geçilemediğinde, baskıcı yapıları amaç alıp sorumlu tutmak için gereken ve hayatın çabucak her alanında hiç de kolay olmayan hallerde vakit ve emek gerektiren dönüştürücü çalışmaların yerini tanıklık etmek ve paylaşmak alıyor. Bu noktada, adaletsizlik karşısında somut değişimler elde etmek için gerçekçi bir yol haritası sunan toplumsal hareketleri düşünmek değerli hale geliyor.
Dönüştürücü toplumsal hareketler geniş kitlelerin toplu ve eşzamanlı hünerine dayanmak zorundaymış üzere görünse de aslında esaslı değişimin önünü açan, birçok vakit kararlı bir azınlığın stratejik ve daima seferberliği. Buna verilebilecek örneklerden en büyüğü herkesin bildiği üzere Güney Afrika’daki apartheid rejime karşı yürütülen gayret. Afrika Ulusal Kongresi (ANC) üzere kümelerin, öğrencilerin, personellerin, sendikaların ve halkın organize baskısı sonucunda, dünyanın büyük bir kısmının kırılmaz olduğuna inandığı ve aksini düşünenlerin hayalperestlikle suçlandığı bir sistem varsayım edilenden çok daha kısa müddette parçalandı.
Kolonizasyonun kesin faaliyeti, hayal gücünü ve var olan ihtimalleri de sömürebilmesidir. Kapitalist ve sömürgeci sistemlerin çizdiği sonlar dahilinde böylesi adalet anları o kadar ender ve yarım yamalak yaşanıyor ki yıkıcı gücün sayısal çoklukla değil, hata ortağı olmayı reddederek kendi anlatılarını geri almaya kararlı şahısların daima eforuyla mümkün olduğu kolay kolay unutuluyor. Hükümetler ve güçlü yapılar şahsen körükledikleri vahşetleri durdurmak üzere rastgele bir sorumlulukları ve muazzam bir kapasiteleri yokmuş üzere davranırken gerçeğin gün üzere ortada olduğuna her an tanıklık etmek son derece hudut bozucu olsa da hak gayreti yolunda “umutsuzluğa alışmak” üzere bir seçenek kelam konusu değil.
Bu hafta, siyonist rejimin askerlerinin işgal altındaki Batı Şeria’da ABD-Türkiye vatandaşı aktivist Ayşenur Ezgi Eygi’yi katletmesinin akabinde boş taziyeler dışında rastgele bir adım atılmadı. Tıpkı 2003’te birebir yerde işgalci buldozerlerle ezildikten sonra hayatını kaybeden ABD vatandaşı aktivist Rachel Corrie’nin ailesinin adalet uğraşı için hâlâ somut bir adım atılmadığı üzere. Sayısız örnek barındıran bu sistematik kayıtsızlık, esaslı bir değişime duyulan acil muhtaçlığı açıkça ortaya koyuyor.
1960’lardan beri faal olarak sistematik ırkçılık, cinsiyetçilik, cezaevi ıslahatları ve gelir eşitsizliği üzerine yürüttüğü toplumsal çalışmaların akabinde ABD hükümeti tarafından terörist ilan edilen ve FBI’ın dünya çapında “en çok aranan 10 kaçak” listesine giren Angela Davis, daha adil bir dünya hayal etmenin ve ne kadar sıkıntı ya da uzak görünürse görünsün bu hayali gerçek kılmanın kıymetinden bahsediyor: “Dünyayı temelinden değiştirmek mümkünmüş üzere hareket etmelisiniz. Ve bunu her seferinde yapmalısınız.”[ii] Kapitalizmin en büyük başarısı ve birebir vakitte fiyaskosu, insanlığı hareketsizlikten donup kalma noktasına getirene kadar bezdirmiş olması. Halbuki gelecek denen şey denetim edilmesi imkansız halde yerinde bekleyen soyut bir varlık değil her gün aldığımız kararların, yapılan işlerin, gösterilen ihtimamın, dayanışmanın ve hareketliliğin bir sonucu.
[i] Fanon, Frantz. Yeryüzünün Lanetlileri. Çev. Alev Er, Versus Kitap, 2009.
[ii] Davis, Angela. Freedom Is a Constant Struggle: Ferguson, Palestine, and the Foundations of a Movement. Heymarket Books, 2016.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle bilinmeyen bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ uygun işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
