Eylül ayında okulların açılmasıyla milyonlarca çocuk ders başı yaptı. Daha evvel emsali görülmemiş sayıda öğrencinin bu yıl kodlama eğitimi alması bekleniyor.
Çocuklara yönelik bilgisayar bilimleri dersleri geçtiğimiz birkaç yıl içinde inanılmaz bir süratle arttı. Örneğin 2016’da sunulmuş bir Gallup raporuna nazaran müfredatlarına kodlama dersleri ekleyen ABD okullarının oranı birkaç yıl evvel sırf %25 düzeyindeyken bugün %40’ı aşmış durumda. Ülkenin devlet okullarının en yaygın görüldüğü kenti New York, 2025’e kadar mensubu olacak 1,1 milyon öğrencinin tamamına bilgisayar bilimleri dersleri sunmak konusunda bir karara imza attı. Okul sayısına nazaran ikinci sıradaki Los Angeles da tıpkı amaca 2020 yılında ulaşmayı planladığını bildirdi. Dördüncü sıradaki Chicago, çıtayı daha da yükselterek 2018’e kadar bilgisayar bilimleri dersinde başarıyı bir mezuniyet koşulu olarak belirleme vaadinde bulundu.
Müfredat bağlamında yaşanan bu ani gelişmelerin gerisinde yatan nedenler ekonomik. Temel argümana nazaran çocuklara programlama öğretmek gelecekte yeterli meslekler sahibi olmalarını sağlamanın bir yolu. İçinde bulunduğumuz sönük ve giderek azalan sistemli gelir devranında, inanılmaz bir talebin amacı olan ve sahip olana en makûs ihtimalle yaşayıp gidebileceği hatta şanslıysa köşeyi dönebileceği bir maaş sunma potansiyeline sahip bilgisayar programlama marifeti, orta sınıfa bir çıkış kapısı sunuyor.
Bu anlatı, okul idare heyetlerinden hükümet kurumlarına politik karar alım düzeneklerinin her düzeyinde karşımıza çıksa da temelinde kusurlu bir varsayım üzerine inşa edilmiş. Yaygın kanının tersine, endüstriyel iktisadın bilgisayar programcılarına yönelik muhtaçlığı aslında bu kadar yüksek değil. Bu doğrultuda milyonlarca çocuğa kodlama eğitimi vermek bunların hepsinin orta sınıfa mensup olmasını sağlamayacak. Ortaya çıkacak ve başından beri niyetlenilen asıl sonuç, piyasayı çok yükleyip taşma noktasına getirerek maaşları aşağı çekmek, böylece programcılık mesleğinin proleterleşmesini sağlamak.
Kodlama eğitimi furyasının asıl gayesi gelecek kuşağa bugün Facebook’ta çalışan bir yazılım mühendisinin maaşını kazanma bahtı yaratmak değil. Asıl amaç, teknoloji sanayisi için ucuz işgücü yetiştirerek artık yüksek düzeydeki maaşların var olmamasını sağlamak.
Yazılım eserlerinin hayatımız üzerindeki yönlendirme tesiri giderek artarken ve Silikon Vadisi’nin gücü giderek büyürken, yazılım geliştiricilere dönük muhtaçlığın da arttığını varsaymak nitekim cezbedici. Kod yazarak sınıfsal sıçramalar gerçekleştiren bireylerin ilham verici hikâyelerini allayıp pullama eğilimindeki medyanın da bu yanlış izlenimin oluşmasına katkısı büyük. Örneğin, kömür madencilerine eğitim vererek bilgisayar programcılarına dönüşmelerini sağlayan Kentucky merkezli Bit Source şirketini duymuş olabilirsiniz. Çünkü hikâyeleri Wired, Forbes, FastCompany, The Guardian, NPR ve NBC News üzere birçok medya portalı tarafından paylaşıldı.
Kömür madenciliğini geride bırakıp başarılı bir yazılım geliştiriciye dönüşen herkes hürmet ve takdiri hak eder. Fakat eldeki datalar bu durumun emsallerine çok ender rastlanacağını gösteriyor. Çünkü eğitim sistemimiz, istihdam piyasasının taşıyabileceğinden çok daha fazla programcı yetiştirmiş durumda. Economic Policy Institute (Ekonomik Siyaset Enstitüsü) tarafından yürütülmüş bir çalışmada, bilgisayar bilimleri diplomasına sahip üniversite mezunu ABD’li sayısının, bu piyasada iş bulan kişi sayısından her yıl %50 daha fazla çıktığı ortaya konulmuş. Teknoloji dalı çalışanlarına dair büyük bir muhtaçlığın olduğu konuşulurken, çok sayıda yetişmiş mezunun iş bulamadığı gerçeği değişmiyor.
Daha çarpıcı bir gerçek ise teknoloji sanayisinde çalışan maaşlarının 1990’lı yıllardan beri dingin bir seyir izlemesi. Enflasyon değişkeni dikkate altına alındığında, ortalama bir yazılımcının bugünkü karının 1998’deki yararına aşağı üst denk olduğu görülüyor. Şayet giderek artan bir talep kelam konusu olsaydı, buna cevap olarak ortalama maaşlarda keskin bir artış görülebilmesi gerekirdi. Görünen o ki piyasada pek de yaprak kıpırdamamış.
Bu maaşlar dingin olsa da görece yüksek bir düzeyde seyrettiklerini söyleyebiliriz. Çalışma Bakanlığı tahminleri, bilişim teknolojileri meslekleri için yıllık ortalama gelir düzeyini 82.860 dolar olarak açıklıyor, bu kıymet de ulus çapındaki ortalamanın aşağı üst iki katından fazlasına tekabül ediyor. Bu durum teknoloji sanayisinin sahipleri için büyük bir sorun, çünkü yüksek maaşların kâra tehdit oluşturduğu bilinen bir gerçek. Gaye kârlılığı artırmak olunca da çalışanlara daha az ödeme yapmanın yeni yolları keşfetmek daima bir gereklilik hâlini alıyor.
Teknoloji bölümü işverenleri daima bu emele ulaşmanın çeşitli yollarını deniyor. Bu yollardan biri, daha fazla gelir elde etme maksadındaki dal çalışanlarının bu sebeple bir işten başkasına geçmesini engellemek ismine firmalar tarafından sergilenen danışıklı dövüş tezgâhları. Bu usul davranışların Silikon Vadisi’nde giderek yaygınlaşması, 2010’da Adalet Bakanlığı’nın bir kartelleşmeyi engelleme şikâyetiyle duruma el koymasına aracı oldu, düzenlenen bir toplu davada 415 milyon dolarlık uzlaşı meblağı ödenmesi kararı alındı. İşverenlerin maaşları azaltabilmek ismine başvurduğu daha sofistike sistemlerden bir başkası, farklı ülkelerden çok sayıda nitelikli emekçiyi H1-B vize programı altında konuk niteliğinde piyasaya devşirmek. Bu çalışanların maaşları Amerikalı mevkidaşlarına nazaran çoklukla daha düşük, ülkede bulunmalarına imkan sağlayan yasal statülerini idame ettirmeleri için çalışmaya devam etmeleri kuralının yarattığı baskı yüzünden de pazarlık imkânları bulunmuyor.
Misafir çalışanlar ve fiyat sabitleme uygulamaları, işgücü masraflarını denetim altına almak ismine yararlı yollar. Programcılığı daha ucuza mal etmenin en garanti yolu ise elbette milyonlarca yeni programcı yetiştirmek. Bu maksat doğrultusunda işe koyulmak için Amerikan okullarından daha uygun bir başlangıç noktası olabilir mi? İşte zati tam da bu yüzden, kodlama eğitimi furyasının en büyük destekçisi ve planlayıcısı teknoloji sanayisinin şahsen kendisi. Bu akımın en değerli aracı pozisyonundaki kâr hedefi gütmeyen Code.org teşebbüsü, Facebook, Microsoft, Google ve başkaları tarafından fonlanıyor. Bu kuruluş, sırf 2016’da öğretmen eğitimleri, müfredat geliştirme çalışmaları ve politik lobi faaliyetleri için 20 milyon dolar harcamış.
Silikon Vadisi, hem siyasetçileri hem de toplumun genelini, kendi çıkarlarının insanlığın çıkarlarıyla örtüştüğü konusunda ikna etmede şaşırtan bir muvaffakiyet sergiliyor. Teknoloji sanayisi de başka tüm sanayilerden farksız. Kendi kâr-zarar hanesini öncelikli görüyor ve kamu siyasetlerinin bu durumu desteklemesi için önemli yatırımlarda bulunmaktan çekinmiyor. 2016’da Washington lobi faaliyetlerine en büyük beş teknoloji devi tarafından ayrılan bütçe 50 milyon dolar, yani Wall Street’in bu işe ayırdığı paranın iki katı. Özellikle kesenin ağzını açmada birinci gelen Google, kendi çıkarlarına zıt düşmeyen karar alıcıları desteklemek, karşıt düşenleri ise cezalandırmak noktasında son derece azimli.
Silikon Vadisi ne eşi gibisi görülmemiş müşfik bir kuvvet, ne de eşsiz bir şeytani oluşum. Hatta kâr arayışına odaklanmış kapitalist firmaların bir toplaşması olarak aslen çok sıradan bir oluşum olduğu söylenebilir. Gerçekten her kapitalistin bildiği üzere, piyasalar siyasetlerin mahsulüdür. Zaten meydana gelen doğal olgulardan fazla itinayla inşa edilmiş, devlet tarafından yapılandırılıp sürdürülen karmaşık düzeneklerdir. İşte tam da bu yüzden kamu siyasetine taraf vermek piyasalar için hayati kıymete sahip. Teknoloji dalı piyasaları kendi lehine çevirmek için yorulmak bilmeden çalışan oluşumların elbette tek örneği değil. Emsallerinden farkı, bu çalışmalar için ayırabildiği para ölçüsünde yatıyor.
Yine de Amerikan eğitim sistemini yine şekillendirmeye yönelik kutsal misyonunda Silikon Vadisi’nin tek avantajı sahip olduğu zenginlik değil. Birebir vakitte hakim bir ideolojik iklimden de istifade ediyor. Okulların tek başlarına büyük toplumsal sorunları çözmeye muktedir olduğuna dair ortaya koyduğu asıl bildiri, her iki partiden siyasalların yıllardır tekrarlayıp durduğu bir şey. Eğitimin çözülen toplumsal dokuyu tamir etme potansiyeline sahip olduğu zoraki savı, okullarda gözlenen neoliberal yine yapılanmaya temel teşkil ediyor. Bu teze nazaran her türlü sefalet, eşitsizlik ve ekonomik sakinlik, öğrencilere okullarda gerçek hünerlerin kazandırılmasıyla sona erdirilebilir. Okul bu açıdan ekonomik dönüşüm için bir lokomotif vazifesi görüyor, öğrencileri güçlü şartlardan alıp haysiyetli ve rahat hayatlara fırlatan bir mancınık olarak tasarlanıyor.
Bu tip argümanlar teknokratik bakış açısını da ziyadesiyle şad ediyor. Çünkü buna nazaran ekonomik problemlerimizin tabiatı sırf teknik konulardan ibaret ve kolay bir asimetri olarak izah edilebilir. Bir yanda çalışanlar başka yanda ise yeterli işler var, ortadaki dengesizliği gidermek ismine tek yapılması gereken de bu ikisini eşleştirecek eğitimin verilmesi. Gerçekten de, Bill Clinton’dan beri her Amerikan başkanı, “beceriler uçurumunu” kapatabilmek ismine çalışanların eğitilmesi konusuna değiniyor. Öte yandan anaakım ekonomistlerin her biri, çalışanların esasen yıllardır bildiği bir konuya, yani bu türlü bir uçurumun aslında olmadığına yavaş yavaş uyanıyor. Bunun bir palavradan ibaret olduğunu Larry Summers bile doğruladı.
Asıl sorun eğitim eksikliği değil, bu eğitimi gerektiren düzgün işlerin sayıca fazla olmaması. Tahlil ise minimum fiyatı artırıp çalışanların sendikalaşmalarını kolaylaştırarak makus işlerin daha az makûs olmasını sağlarken büyüme yatırımlarıyla daha fazla yeterli işin yaratılmasını sağlamak. Bu da iş dünyasını, elde ettiği kârı hissedarların üzerine boca etmekten fazla parayı üretken ekonomiyi hakikaten büyütecek alanlara yatırmaya zorlamayı gerektiriyor. Güç sistemimizin karbonsuzlaştırılması ve çürüyen altyapıların ıslahı üzere toplumsal açıdan hayati değere sahip işleri yürüten insanların da rahat ömürler sürmesini sağlayabilecek kamu yatırımlarının artırılması da elzem.
Programlama öğrenmek için herkes bir fırsatı hak ediyor. Bilgisayar programlama bireye hem yararlı hem de keyif verici bir tecrübe sunan, birçok işin yerine getirilmesini sağlayan bir aktivite. Daha geniş bir perspektiften, bilgisayar kodunun nasıl işlediği anlayışını geliştirmek, giderek teknolojikleşen yerkürenin kanaat sahibi bir vatandaşı olma ihtiyacı haline gelmiş dijital okuryazarlık marifeti açısından da kilit ehemmiyete sahip.
Öte yandan programlama büyü değil, marangozluk misali teknik bir maharet. Amerikan kapitalizminin sert rüzgârlarına karşı güçlü durmanız açısından yazılım uygulamaları geliştirmeyi öğrenmekle duvar örmeyi öğrenmek ortasında bir fark yok. İster programcı olun ister marangoz, sermaye maaşlarınızı azaltmak ve bu emele giden yolda kamu kuruluşlarını kuklası haline getirmek ismine elinden geleni hiçbir vakit ardına koymuyor.
Silikon Vadisi bugüne dek müşterek hayatlarımızın şimdi metalaşmamış kısımlarını gelir kaynağına dönüştürmek konusunda harikulâde bir uzmanlık sergiledi. Okullarımızın fethi görece kolay olabilir.
- Bu yazı, Can Mıhcı tarafından Ben Tarnoff’un The Guardian’da yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
