Bir çizgi dizide konuşan at beni neden ağlatıyor? BoJack Horseman‘ın (beklenmedik biçimde hüzünlü bir Netflix çizgi dizisi) yeni dönemi geçtiğimiz hafta yayınlanmışken birçoğumuz bu soruyu kendimize sormuş olabiliriz.
Karakterler, başta da (Will Arnett tarafından seslendirilen) BoJack, seks ve münasebetler üzerine berbat kararlar veriyor. Kendini küçümsüyor ve ekseriyetle olabilecek en komik formlarda mutsuz oluyor. Son devirde katıksız duygusal sav konusunda birçok kanlı canlı diziyi aşarak Twin Peaks’e yaklaşan animasyon diziler mahsulünün önde gelen üretimlerinden biri o.
BoJack dışında Adult Swim’in bol övgü alan bilimkurgu dizisi Rick and Morty (Dan Harmon & Justin Roiland, 2013), HBO’da Duplass Kardeşler’in yapımcılığını üstlendiği Animals (2016), bir de bir saklı servis ünitesine odaklanan ve artık uygunca çığırından çıkan iş yeri güldürüsü Archer (Adam Reed, 2009) var. Genel manada konuşmak gerekirse televizyon, eleştirmen Jenny Jaffe’in ortaya attığı “sadcom”u (görünürde komik bir izleği varken duygulandıran bir dizi, “üzücü” manasına gelen “sad” ve “sitcom” sözcüklerinden türetilmiş bir söz oyunu) benimsiyor, fakat animasyonla ilgili daha özel bir durum kelam konusu. Animasyon dizileri sayesinde televizyon, farklı kaslarını geliştirme imkânı buluyor.
Örneğin BoJack’in geçtiğimiz dönem diziye ismini veren at ve tükenmiş bir oyuncu olan baş karakterin bir yavru denizatını renkli, parlayan anemon çiçeklerinin ortasında yakalamaya çalıştığı neredeyse büsbütün kelamsız bir kısmı vardı. Ortaya Looney Tunes ile Fantasia ortası bir şey çıkmıştı. Archer’ın iki dönem boyunca devam eden ve hâlâ bitmemiş bir hayal sahnesi var. Bunu kanlı canlı dizilerde yapamayacağından değil (iddialı düş sahneleri arayan The Sopranos’a bakabilir), yalnızca bunu orada yapması hem daha güç hem de daha değerli. Archer’ın da gösterdiği üzere çizgi güldürü dizilerinde karakterinizi bir çapa olarak kullanıp diğer her türlü şeyi diziye ziyan vermeden değiştirebilirsiniz.
Her türlü kutsala karşı keyifli bir saygısızlığa sahip Rick and Morty de güya hikâyelerinin ağır varoluşsal eğilimlerine uygun değilmiş üzere görünüyor. Kağıt üzerinde ilgi cazip, kısa ve öz bir problemi olan bir bilimkurgu dizisine benziyor. Acılı bir meczup bilim adamı ve mankafa torununu takip ederken Doctor Who ya da Star Trek’te görebileceğiniz uzay seyahati maceralarını anlatıyor. Ancak Sezar’ın hakkı Sezar’a, çok daha tuhaf bir görsellikle, hakikaten uzaylıya benzeyen uzaylılarla.
Rahatsız edici derecede cinsel organa benzeyen gezegenlerarası canavarlar, bir öbür ırkın jenerasyonunun tükenmesini hedefleyen gaz formundaki zekalar ve HP Lovecraft’ın ortaya püskürteceği tipten bir dolu diğer şeyle ilgili bir çizgi sinema. Lakin BoJack Horseman üzere Rick and Morty de aile içi duygusal tabanların derinliklerine inme konusunda gerçek bir kamerayla çekilmiş neredeyse her şeyden daha düzgün. Son kısımlardan birinde Morty’nin ablası ve annesi arbede ediyor. Clive Barker’ın yapıtlarında görebileceğimiz cinsten içi dışına çıkmış dev canavarlara dönüşmeden barışamıyorlar.
Justin Roiland’la birlikte dizinin iki yaratıcısından biri olan Dan Harmon, dizi 2013’te yayınlanmaya başlamadan evvel bana şunları söylemişti: “Eğer Justin bana ‘Üzerinden testisler sarkan dev bir testis canavarı istiyorum, ortasında da bir vajina olsun’ derse ona ‘Peki, nasıl bir hikâye bunu kullanabilir? Testis canavarı birinci sayfada mı ortaya çıkıyor ve beşinci sayfada ne öğreniyoruz?’ üzere teklifler sunabilirim.” Testis canavarlarından siz de pahalı duygusal dersler çıkarabilirsiniz sayın okur.
Televizyonda başarı başarıyı doğuruyor, münasebetiyle bu dizilerin South Park (Trey Parker & Matt Stone, 1997), The Simpsons (Matt Groening & James L. Brooks, 1989) ve Futurama (David X. Cohen & Matt Groening, 1999) üzere devlerin omuzlarında nasıl yükseldiğini görmek kolay. Onlar bu konseptin tutacağının bir ispatı olmasa Rick and Morty, BoJack Horseman ve Archer da mümkün olmazdı. Harmon, BoJack’in yaratıcısı Raphael Bob-Waksberg, Archer’ınki Adam Reed ve umuyoruz ki birçok kişi için daha tıbbın kurgusu ve çocukların hayal dünyasının (BoJack’i Richard Scarry’nin çocuk kitaplarını düşünmeden izlemek zor) renkli ve plastik tuzakları uyumsuz ve anlamsız değil. Onlar yeni ve duygusal bir ülke, bereketli, misafirperver ve çizmeyi tasavvur edebileceğiniz rastgele bir şey kadar büyük.
Bu dizilerin hepsi daha soyut açılardan da savlı, Harmon da Bob-Waksberg de durağanlığın yarım saatlik güldürü dizilerinin tabiatında olduğunu anlamış görünüyor. (BoJack’in yaratıcısı Bob-Waksberg, diziye yaklaşımlarını şöyle açıklıyor: “Bu bir statüko dizisi değil. Şayet bir kısımda BoJack büyük bir parti verir ve meskeni dağılırsa bırak meskeni bir sonraki kısım de dağınık kalsın. Temizleyip baştan başlama. Senaryoda bundan bahsetmesek bile her şey kural olarak hasarlı kalır.”) 30 dakikanın sonunda her şeyi aldığın yere koymazsan kuralları bozuyorsun. Bu, on yıllar boyunca tüketmek için çok rahatlatıcı bir televizyonculuktu. Lakin Harmon ve mevkidaşlarının anladığı şey, bu yaklaşımın can sıkıcı ve varoluşsal bir gerçeğe işaret ettiği: Kusurlu insanların birden fazla değişemez. Neyse ki bir dizi yeni jenerasyon animatör değişebiliyor.
*Bu yazı, Can Koçak tarafından Sam Thielman’ın The Guardian’da yayımlanan yazısından kısaltılarak çevrilmiştir.
