Kuşakları harflerle tanımlamayı aşan bir bağlamda konuşmamız gerektiğini düşünmemin yanı sıra tam olarak hangi jenerasyona ilişkin olduğu da tartışmalı bir periyodun çocuğu olarak, ergenliğimde karşılaştığım esaslı durumların süratle değiştiğini gözlemlemek değişik bir tecrübe. Bu değişimlerin kimisi “iyiye” kimisi “kötüye” giden, kimisi de “hiçbir yere” gitmeyen bir halin izleri olsa da ele alacağım sorunun ziyadesiyle olumlu bir değişim olduğunu düşünüyorum ve umuyorum. Beni bu yazıyı kaleme almaya iten birkaç gün evvel Twitter’da tanınan bir müzik sayfasının Amy Winehouse’un mezarı başında ağlayan eski erkek arkadaşı Blake’in fotoğrafını paylaşması, ardından gelen reaksiyonlarla fotoğrafın silinmesi oldu. Kısa mühlet evvel topluca övdüğümüz durumları artık topluca eleştirmemizi sağlayan sihirli bir kırılma anı yaşanmadığına (ya da en azından ben bu türlü bir an hatırlamadığıma) nazaran değişen ne?
Henüz 14-15 yaşlarında sıkı bir rock müzik dinleyicisi olarak iki medyatik ilginin ikili ilgileri algılayış biçimimde büyük yer edindiğini hatırlıyorum. Ünlü rock yıldızı Jim Morrison ile “kozmik sevgilisi” Pamela Courson ve şahsına münhasır diva Amy Winehouse ile “unutulmaz aşkı” Blake Fielder-Civil. Tanınan kültürün en sevdiği imgelerden biri olan ölümcül derecede tutkulu aşkın romantik şarkı sözleri, estetik fotoğraflar ve abartılı medya ilgisiyle olumlanması o kadar kolaydı ki bilakis ikna olmak hayli uğraş gerektiriyordu. Aşkın tutkulu, zorlayıcı, fedakârlık gerektiren, gürültülü bir şey olması gerektiği fikri meskende, okulda, sokakta, her yerdeydi. Bilhassa devrin gençler ortasında tanınan olan toplumsal medya platformu Tumblr’da şu an baktığımda epeyce tehlikeli bulduğum bu niyetin hayli önemli bir tüketici kitlesi vardı. Halihazırda ataerkil toplumun her hücresi tarafından dayatılan “kadının erkeği yönetim etmesi gerektiği” kanısı, gençlerin alternatif bir alan olarak sığındığı yerlerde de öteki bir bağlamda karşılarına çıkıyordu. Özetle, bugün psikologlar tarafından sıkça değinilen, değerli bir gündem olarak karşımıza çıkan toksik ilgiler çok değil, bundan şimdi 5-10 yıl kadar evvel bir sorun olmanın bilakis hayli “cool” şeylerdi. Biz de rock yıldızları üzere iz bırakan dizelerle, kelamda aşk dolu fotoğraflarla tarihe kazınarak sevmek ve sevilmek istiyorduk. Peri masallarında külkedilerini kurtaran prenslerin çağını geçmekle övünmüş lakin rock’n roll’un serin sularında birbirlerini boğan yıldızların çağında kalakalmıştık.
Hayatın her alanında birilerine başkaldırmayı keder edinmiştik fakat Amy Winehouse “Erkeğim kutsal olmayan bir savaşta çarpışıyorsa ardında dururum”[i] deyince bu büyülü gücü kendimizde de arıyorduk. Kimsenin bir şeyi değil, özgürce kendimiz olmak istiyorduk lakin Jim Morrison’ın “O benim kızım, sırf beni bekliyor”[ii] minvalinde müzik kelamlarını nedense çok havalı buluyorduk. Bu münasebetlerdeki şiddet sarmalının açıkça ölümcül bir noktada son bulması bile bizi durdurmuyordu, zira durdurması gerektiğini hiç öğrenmemiştik. Halbuki bu inatla romantize ettiğimiz sarmal yalnızca bizim algımızla değil bu bağların içindeki bayanların hayatlarıyla da oynamıştı. Mesela şayet Amy Winehouse’a sorabilseydik eminim ki o da efsanevi sesinden ya da tanınan müziğe damga vuran üslubundan evvel kendisini hem maddi hem de manevi manada sömüren bir erkekle anılmak istemezdi. Ya da tahminen Pamela Courson’ın da #MeToo’yu görme bahtı olsaydı Jim Morrison hafızalarımızda bir kral olarak kalmazdı. Pekala, bu türlü münasebetler yeryüzünden silinmediğine nazaran, bu kadar kısa müddette ne değişti? Toksik ilgiler neden artık “cool” değil? Ya da gerçekten değil mi?
Kapitalizmin (ve onun kıskacındaki medyanın) başlı başına ataerkil bir olgu olduğu kesin. Bunun yanında çok da kesin olmayan, sistemin toplumsal kıpırdamalara ne kadar süratli ayak uydurduğunu her vakit fark edemeyişimiz olabilir. Toksik münasebetlerin artık hunharca övülmemesinin sebebi medyanın aklının başına gelmesi ya da yanlışını fark etmesi değil elbette. Üstelik bu durum esasen gözden kaçırılan bir yanılgı olabilmek için ziyadesiyle esaslı ve tehlikeli. Münasebetiyle, tersine, bu anlatılara geri adım attıran maksat kitledeki tüketici bayanların talepleri ve feminizmin tesir alanını giderek kuvvetlendirmesi. Toksik bağlar artık havalı değil, zira bunun farkındayız, bu anlatının tekrar ve tekrar üretilmesini kabul etmiyoruz. Bu anlatıyı yine üreten müziklere, ikonlara ve hatta paylaşımlara ilgi göstermemek bir yana reaksiyon gösteriyoruz. Ferdî olanın politik olduğunu her geçen gün daha derinden fark ediyoruz. Sırf kamusal alanda, yargıda ya da yasamada değil en özelimizde, kendi bağlantılarımızda, hayallerimizde, bağlantı biçimlerimizde de eşit ve özgür olma talebindeyiz. Hatta bu manada yalnızca kendimizin ya da bizden sonrakilerin algısını değil, bu dünyadan göçüp giden idollerimizin mirasını da tekrar üretmek istiyoruz. Bu bakımdan evet, bu tahminen sihirli bir kırılma noktası değil lakin tartışma tabanlarının çoğalmasıyla, bilgiye ulaşımın pratikleşmesiyle, şuurun artmasıyla yani bayanların güçlerini her geçen gün daha büyük bir itimatla keşfetmesiyle bir arada süratle güncellenen ve umut veren bir süreç.
Bu noktada kültür eserlerinin tüketicileri olarak medyanın bir anlatıyı ne formda çerçevelediğine direkt olmasa da dolaylı olarak müdahale edebileceğimizin farkına varmak değerli. Biz tüketmedikçe üretilmeyecek. Biz reaksiyon verdikçe üretilmeyecek. Biz kabul etmedikçe üretilmeyecek. Böylece tahminen kendi maruz kaldığımız, olumsuz etkilendiğimiz anlatılara bizden küçük yaştaki bayanların ve LGBTİ+ların maruz kalmamasını sağlayabileceğiz. Üstelik bu tez edilenin tersine ataerkil medyanın başarısı değil, şahsen bizim kazanımımız olacak.
Toksik ilgiler artık “cool” değil, zira bayanlar bunu “cool” bulmuyor.
[i] “Some Unholy War”, Amy Winehouse (2006).
[ii] “Blue Sunday”, The Doors (1970).
