Türkiye futbolunun lokomotifi pozisyonunda bulunan İstanbul’un üç büyüğünün son devirde gerçekleştirdiği çılgınlık derecesinde yüksek bedelli transfer atılımları, uzun yıllardır tartışılan “mali sürdürülebilirlik” konusunu yine gündeme taşıdı. Kulüplerin devasa borç yükü altında olmasına karşın daha evvel Üstün Lig’de hayal bile edilemeyecek meblağlar karşılığında transferlere yönelmeleri, hala aklını yitirmemiş futbolseverlerin başında önemli soru işaretleri oluşturuyor.
Son periyotta Galatasaray’ın Victor Osimhen’i 75+5 milyon avroluk bonservis bedeli karşılığında takımına katmaya hazırlanması, artık Türkiye’de futbolun rasyonellikle en ufak bir bağının kalmadığını net biçimde ortaya koyuyor. Avrupa’nın beş büyük ligi dışında tarihin en kıymetli transferi olarak kayıtlara geçecek olan Osimhen transferi, Türkiye futbolunda ekonomik gerçeklerle sportif muvaffakiyet ortasındaki bağlantıyı de sorgulamaya açıyor. Osimhen’in gölgesinde kalsa da Leroy Sané, Jhon Duran, Tammy Abraham ve Orkun Kökçü transferlerini de bu listeye ekleyebiliriz.
Futbol kulüpleri şantiyelere başlıyor
Bu transferler salt sportif muvaffakiyet açısından değil kulüplerin ekonomik varlığını sürdürme gayesiyle yapılan karmaşık ticari atılımların de bir kesimi. O denli ki, kulüpler devasa borç yükünden kurtulabilmek için farklı gelir modellerine yönelmiş durumda. Forma satışları, lisanslı eserlerden elde edilen gelirler üzere marka yaratım çalışmaları kısa vadede kaynak sağlasa da uzun vadede sürdürülebilir bir tahlil olarak görülmüyor.
Son yıllarda yayın gelirlerinin önemli biçimde düşmesi de bu sorunu daha derinleştirdi. Geçmişte 500 milyon doları aşan yayın gelirleri, bugün 140 milyon dolar civarına geriledi. Bu durum kulüplerin gelir kaynaklarını çeşitlendirmesini zarurî kıldı. Türkiye’deki dört büyük kulübün ekonomik darboğazı aşmak için uyguladığı prosedürlerden biri de sermaye artırımı. SPK’den alınan müsaadelerle gerçekleştirilen bu atılımlar, kısa vadede likidite problemini çözse de borç problemini ortadan kaldırmıyor, tersine süreksiz tahliller sunuyor.
Ayrıca bilhassa devlet takviyeli inşaat projeleriyle yaratılan gelirler, kulüpler için kıymetli bir kaynak haline geldi. Kulüpler, sportif faaliyetlerin dışında adeta inşaat şirketleri üzere faaliyet gösteriyor ve iktidar tarafından tahsis edilen yerler üzerinde gerçekleştirilen projeler sayesinde önemli gelirler elde ediyorlar. Galatasaray’ın Florya yeri üzerine yapılacak projeden elde edeceği 380 milyon dolarlık gelir, Fenerbahçe’nin Kenan Cihan Lisesi yerine yapmayı planladığı AVM projesi ve son olarak Beşiktaş’ın kongresinden onay aldığı Dikilitaş projesi, bu teşebbüslerin en çarpıcı örnekleri olarak karşımıza çıkıyor.
Kulüplerin projeleri devlet destekli
Ancak bu metot de sürdürülebilirlik açısından sağlıklı olmadığı üzere spor kulüplerinin asıl faaliyet alanından uzaklaşmasına neden oluyor. Avrupa’nın önde gelen futbol ülkelerinde spor kulüplerinin bu çeşit ticari faaliyetleri, kulüplerin temel misyon ve kimlikleriyle çatışmaması ismine sonlu tutuluyor. Türkiye’de ise iktidarın dayanağıyla gerçekleşen bu projeler ekonomik krizi süreksiz olarak örtmeye yönelik tahliller olarak dikkat çekiyor.
Kulüplerin devletle yakın bağı ve bu ilginin sonucu olarak sağlanan vergi imtiyazları da tüm bu tartışmaların merkezinde yer alıyor. Kamuoyuna kapalı kapılar gerisinde gerçekleşen bu görüşmelerin sonucunda kulüplerin vergi borçlarının yapılandırılması üzere avantajlar elde ettikleri biliniyor. Lakin bu cins takviyeler kulüplerin gerçek manada ekonomik ıslahatlar yapmasının önünde mani teşkil ediyor ve borçların kalıcı bir biçimde çözülmesini zorlaştırıyor.
Bu durumun art planında ise futbolun siyasal bir araç olarak kullanılması gerçeği yatıyor. Futbolun geniş kitleler üzerindeki tesiri, siyasetin güdümünde şekillenmesine yol açıyor. Bilhassa büyük transferlerin yarattığı heyecan ve tartışmalar, ülke gündemindeki temel kıymetli problemlerin geri planda kalmasını sağlıyor. Futbol, bu bağlamda yalnızca bir spor aktifliği olmanın ötesinde siyasal ve toplumsal istikrarları etkileyen güçlü bir araç haline geliyor.
Kalıcı tahliller gerekiyor
Bu tabloyu değiştirmek için ise futbol kulüplerinin daha şeffaf ve sürdürülebilir bir finansal yapıya kavuşturulması gerekiyor. Bankalar Birliğinin açıkladığı bilgilere nazaran, dört büyük kulübün toplam banka borcu 8.6 milyar lirayı bulurken, banka dışı şirketlere olan borçları ise 35.7 milyar liraya ulaşmış durumda. Bu borç yükünün yüzde 75’ini kısa vadeli borçlar oluşturuyor. Bu da kulüplerin ivedilikle 515 milyon avro civarında bir kaynak yaratması gerektiği manasına geliyor.
Ancak bu kaynak yaratımı yalnızca mevcut metotlarla mümkün görünmüyor. Kulüplerin kalıcı tahliller üretmesi, sportif harcamalarını rasyonel bir temele oturtması, gelir-gider istikrarını koruyacak sürdürülebilir ekonomik siyasetler izlemesi gerekiyor. Ayrıyeten mali kontrollerin daha sıkı hale getirilmesi, kulüplerin siyasi tesirlerden bağımsız, profesyonel idarelere teslim edilmesi de kaçınılmaz bir mecburilik.
Sonuç olarak, Türkiye futbolunun geleceği finansal sürdürülebilirlik problemini kalıcı bir halde çözebilmekten geçiyor. Transfer rekorları kırarak kısa vadeli heyecanlar yaratmak yerine mali disiplini temel alan, uzun vadeli stratejiler belirlenmeli ve uygulanmalı. Aksi takdirde bugün futbolun parlak sahnesinde görülen yıldızlar, yarın kulüplerin içine gireceği karanlık mali krizlerin sembolüne dönüşebilir.
*Bu yazının birinci versiyonu Evrensel‘de yayımlanmıştır.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan güçlü şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir kıymete dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
