Türk’ün yazıyla imtihanı

Geçen haftanın futbol ve bozkurt tartışmalarıyla dolu gündeminde oldukça elim bir hadise yaşandı. Ülkü Ocakları Genel Lider Yardımcısı Burak Kılıç, Sinan Ateş davasının akabinde birtakım muhalif gazetecileri attığı bir tweet ile amaç gösteriyordu: “Bizler AB ve ABD fonlarının doldurduğu dolma kalemler değiliz, bizler kurşun kalemleriz. Kurşun kalemlerin de bir gün galip geleceğini kesinlikle göreceksiniz!”

Kılıç’ın bu tehdit tweet’ini evvel yazıp sonra silmesi kendini hakikaten de zirvesi pembe silgili bir kurşun kalem sanıyor olabileceği kuşkusu uyandırsa da mesajın aslında sadece içinde “kurşun” geçsin diye yazıldığı, kalemin de canlı kalkan olarak kullanıldığı açıktı.

Zira birilerinin kalemini kırmayı saymazsak, ülkemizde bu zihniyet yapısına sahip toplumsal kısımların kelam konusu gereçle pek işinin olmadığını uzun müddettir gözlemliyoruz. “Dahi manasındaki de”nin milliyetçi-muhafazakar ideolojinin bir göstergesi olarak bozkurt sembolünden daha kapsayıcı olduğu bir periyottan geçtiğimiz de hepimizin malumu. Ulusal Eğitim Bakanlığı’nın, Yükseköğretim Kurulu’nun, hatta tıpkı kurumun Türk Lisanı ve Edebiyatı mezunu profesör unvanlı başkanının bile kamuyla irtibatta pervasızca imla yanılgıları yapabildiği (1, 2, 3) bir ülkeye dönüştü Türkiye. Meşhur atasözümüzün imamla cemaat ortasında tespit ettiği yazısız irtibatın gereği olarak, Türkçeye karşı bu “devletlü” özensizliğin tabana –ve dahi “devlet farklı hükümet ayrı” muhaliflerine– hakikat şiddetlenerek yayılması pek de şaşırtan değil.

Gelgelelim geniş kitlelere önderlerinin her yaptığını taklit eden bir pasiflik atfetmek gerçek olmayacağı üzere, koskoca bir toplumsal dönüşümü de tek faktörle açıklama kolaycılığına kaçmamak gerekir. Bilhassa de bahsi geçen son öge olan “devletçi muhalif” kısma odaklanırken.

“Seküler milliyetçilik” diye isimlendirilen bir damarın yavaş yavaş genişlemekte olduğu malumunuz uzun müddettir konuşuluyordu. Toplumsal medya profiline, arabasının ardına yahut bedeninin bir yerine Göktürk alfabesiyle “Türk” (𐱅𐰼𐰇𐰰) yazdıran, böylelikle ortadaki Müslüman devri atlayıp Türk kimliğini “Arap kültürünün dejenere etmediği” saflık vakitlerine sabitleyen bir kitle giderek dikkat çekiyordu. Benim merakımı ilaveten celbeden konuysa, 𐱅𐰼𐰇𐰰 olmakla epey övünen kitlenin zahmet edip bu dört harften fazlasını öğrenmemekteki, sözgelimi Göktürkçe harflerle kısacık bir metin (en azından kendi adlarını) dahi yazacak birikime ulaşmamaktaki parmak ısırtan istikrarlarıydı. Harf ihtilaline “Dedemizin mezar taşını okuyamıyoruz” diyerek muhalefet eden fakat elifi görse mertek sanacak bir cehalette ısrar eden düşman kardeşlerinden pek de farklı bir tutuma rastlamıyoruz burada elbette. Öte yandan mezar taşı üzere oldukça dar bir ufukla hudutlu olsa da İslami kesimde en azından bir okuma vizyonu bulunurken, “seküler milliyetçilerin” rastgele bir metne ilgisinin olmamasının onları “gericilerden” bile geriye düşürdüğünü not etmek gerekiyor. Bu noktada 𐱅𐰼𐰇𐰰’ü de yazılı bir öge olarak değil, tıpkı “bozkurt” sembolünde olduğu üzere salt görsellikten ibaret bir işaret olarak kullandıkları anlaşılabiliyor.

“Bozkurt işareti” tartışmaları vesilesiyle, seküler milliyetçi kitlenin ergen kesitine işaret edecek formda muhakkak bir müddettir “kanzi” stereotipiyle alay konusu olarak ele alınan, çoğunluğu erkek, oyun bağımlısı, tüm bunların çıktısı olarak da bilgisiz hamasetiyle donanmış bu güruhun tahminen de sandığımızdan daha kalabalık olduğuna üzülerek şahit olduk. Kelam konusu işaretin hem her türlü siyasi görüşten bağımsız olduğunu, hem de Türkçülüğü sembolize ettiğini tıpkı anda sav edebilecek seviyede temel muhakeme kabiliyetlerini kaybetmiş olan bu gençlerin hangi toplumsal rahatsızlığın bir semptomu olarak ortaya çıktığı uzun uzun tartışılabilir, tartışılacaktır da. Ben bu eksikliklerden birine, okumaya değineceğim yalnızca.

Öküzün A’sı: Elektronik Çağda Yazılı Kültürün Çöküşü ve Şiddetin Yükselişi kitabında Barry Sanders, dijital dünyaya hakim olan görsel kültür içinde büyüyen gençlerin (öz)yıkıcı faaliyetlere yönelmesinin sebeplerinden biri olarak eski kuşaklara kıyasla okuryazarlıklarını muazzam bir oranda kaybetmelerini gösterir. Ona nazaran okuryazarlık kültürel mirasın transferini sağlamaktan iletişimsel marifetlerini geliştirmeye kadar varan kritik bir rol oynarken, bu gelişimden yoksun kalan zamane gençlerinin zihinsel süreçleri sekteye uğruyordu. Bu gençlerin sayısının giderek arttığı dünyayı şöyle tanımlıyordu Sanders, “kanziliğin” Türkiye’ye has değil global bir sorun olduğu gerçeğinin altını bizim için çizerek:

“Acı ve vefatın damgasını vurduğu, umutsuzlukla ve okulu terk etmeyle, genç intiharlarıyla, çete cinayetleriyle, dağılan yuvalar ve cinayetlerle dolu bir dünya. Bu dünya, gençlerin kendilerini düşünmek yerine intikam ve misilleme peşinde koştukları bir dünyadır. İnsanların pişmanlık ya da vicdan azabı duymadan öldürdüğü bir dünya.”

Kurdun, Türklüğün simgesi olduğunu sav eden gençler bu manada haklıydı: Medeniyetten vahşete hakikat, bilakis bir evrim. Harften imaja, yazılı hukuktan orman kanunlarına, kalemden kurşuna. Bu yüzden, “Okumuyoruz azizim” diye yanındakine şikayet ettikten sonra başını bol fotoğraflı Sözcü gazetesine gömen emekli yazlıkçılar üzere görünme riskini alıyor, onlarla birebir tezi savunuyorum. Okuma ve elbette yazma kültürünü özellikle gençler ortasında tekrar yaygınlaştıracak, “entelliği” yine cool yapacak bir acil hareket planına muhtaçlığımız var.

İyi eğitimliyi eğitimsizden üstün tutan, çobanın kendi yazgısını tayin hakkına göz diken bir “Aysun Kayacılaşma” değil bu. Aslında yükseköğretimden sorumlu bir Türk lisanı profesörü olmanın bile okuma yazma kabiliyetine dair kıymetli bir gösterge olmadığının örneğini üstte vermiştik. Münasebetiyle diploma yahut titr kazanmaya dayalı, Süreyya Hanım’ın süper değişimi gibisi bir ilerlemeden ötesini getirmeyecek bir “eğitim seferberliğinden” kelam etmiyorum. Kendini, toplumu ve dünyayı anlamaya ve dönüştürmeye dönük, etkin iştirak ve tartışma eksenli bir kültürün aşağıdan, bizim tarafımızdan inşası, gereksinimimiz olan bu.

*****

Tarihin çarklarının ileriye gerçek dönmesi için maddi şartların oluşması gereklidir, yanlışsız. Ancak o paslanmış çarkları kan revan, yağmur çamur içinde döndürmenin sırrına vakıf olabilmek için de niteliksel bir sıçrama gerekir.

John Reed, Bolşevik İhtilali esnasında Rusya’da gazeteci olarak bulunmaktadır. İhtilaldeki tanıklığını anlattığı Dünyayı Sarsan On Gün kitabının kısacık bir pasajında, savaşın ve kıtlığın orta yerinde periyodun toplumunun bu istisnai sıçramasını dehşetengiz bir canlılıkla tasvir eder:

“Cılız düşmüş, ayağında çizmesi olmayan askerlerin umutsuz siperlerin çamurunda perişan hâlde uzandığı, Riga’nın gerisinde yer alan On İkinci Ordu mevzilerine gelmiştik. Bizi gördüklerinde bir deri bir kemik hızları, yırtık giysilerinin ortasından görünen mavimsi bedenleriyle ayağa kalktılar ve hevesle, ‘Okuyacak bir şey getirdiniz mi?’ diye sordular.”