Medeniyetimizde örüntü tespitinin kıymetli bir yeri var. Vakit ve coğrafyada tesadüf eden, tekrar eden şeyleri tespit etmemiş olsak mesela, tertipli tarım mümkün olmazdı. Yağmurlar ne vakit yağıyor, kış ne vakit başlıyor, karakış ne vakit bitiyor, filizkıran fırtınası ne vakit oluyor bilmesek örneğin, Anadolu’da ve Mezopotamya’da büyük kitleleri besleyecek noktaya gelmek mümkün olmazdı. Tarım ihtilalini “kocakarı takvimi” olarak da bildiğimiz tarım takvimine borçluyuz.
İlerleyebilmek, yani değişebilmek için değişmeyen şeyleri tespit etmek büyük bir paradoks üzere görünebilir lakin durum bu. Başka yandan bunun muhafazakarlığı, mevcudu müdafaayı, değişim talep etmede isteksizliği hatta değişime direnci besleyebilmesi de mümkün. Tabiattaki tekrar, toplumda da bir tekrar baskısını çağırır. Tabiattaki örüntüyü tespit edip, sağladığı ahengi varlığını ayakta tutan sütunlardan biri yapabilen değişime niçin muhtaçlık duysun ki?
1600’lü yıllardan beri çözülemeyen “üç cisim sorunu “bu iki olguya da meydan okuyan bir biçimde ele alınabilir. Uzayda muhakkak bir yörüngeyi takip eden üç gök cisminin rastgele bir anda nasıl bir düzlemde olacaklarını evvelce bilmek, bunu hesaplamak mümkün değil. Çin’de yazılan 3 Cisim Problemi romanı[i] da üç güneşli bir gezegende yaşayan ve ne vakit nasıl bir kış, nasıl bir yaz yaşayacağını öngöremeyen bir medeniyetin kıssasını ve arayışını anlatıyor. O denli ki, bazen üç güneşin yaz mevsimi üst üste geliyor ve kavurucu bir periyot yaşanıyor. Bir öbür periyot üç güneşin kışı üst üste geliyor ve gezegen buzul çağına giriyor.
Bu medeniyetin bir Hıdrellez’i yok mesela, üzümlere alaca düşme vakti yok. Nüfus kaydı bilmeyen annelerine “Beni ne vakit doğurdun?” dediklerinde “Sen Zemheri’de doğdun hoş gözlü kızım” karşılığı almıyorlar. Eğitim öğretim yılları yok, yaz tatilleri yok. Ne vakit sabah ne vakit akşam olacak bilmiyorlar. Kaotik bir dünyada varlık yokluk çabası veren, tekraren sıfırlanan bir medeniyet var. Uzayın “coğrafyası” içinde olabilecek en olumsuz yer değişik bir düşünme şeklinin rahmi oluyor. Ortamın çok düşmanca olması medeniyeti tam aykırı kutupta, statükonun korunmasının ihtimal dahi olmadığı sıfır muhafazakar, çok devrimci bir pozisyona taşıyor. Hiçbir sakınmanın gözlemlenmediği, kendi devam ihtimali için her şeyi yok edecek bir pozisyon.
Uzayda bu türlü bir medeniyetin penceresinden içinde yaşadığımız dünyaya bakıldığında dünya da yok edilmesi gereken bir tehdit. Bu medeniyet dünyamızın varlığını öğrenmeyi ironik bir formda dünya tarihinde muhafazakarlığa karşı en radikal hareketlerden biri olan Çin Kültür Devrimi’ne borçlu. Verimli coğrafyanın, büyük kitlelerin ayakta tuttuğu Çin, kendini değiştirmeye çok gereksinim duymadan yüzlerce yıl geçirir. 1900’lü yıllara limanları işgal edilmiş, halkı değerli oranda işgalciler eliyle afyon müptelası edilmiş, yarı yarıya sömürge yapılmış bir tarım iktisadı olarak girer. Çin’in fakirlerinin bu durumdan kurtuluşu doğal olarak pek de şık bir halde olmadı. Politik ve ekonomik altüst oluşu bir kültür ihtilali takip etti. Yalnızca yüzlerce yıllık atalete değil tıpkı vakitte bu ataleti istismar eden Batı’nın bütün kültürel öğelerine de savaş açan bir ihtilaldi 1966 Kültür İhtilali. Şimdi bir köylü ülkesi karakteri taşıyan o günkü Çin’de bu türlü bir ileri adım lakin bağrında aşırılıklar barındıran bir sertlik ve kitlesellik halinde kendini gösterebilirdi.
Üç Cisim Problemi romanının ana karakteri, biliminsanı Ye Wenjie babasını bu aşırılıklar içinde kaybeder. O da Çin’in proleterleşen köylü kitleleri üzere yeni bir kültür, yeni bir dünya hasreti içindedir. Bu hasreti dünyada gerçekleştireceğimize dair ümitsizliği onu Üç Güneşli Gezegen’deki medeniyetle irtibat kurmaya iter. Sonrası iki medeniyetin çabasıyla devam eder.
Üç Cisim Problemi, medeniyetimizin kökenlerine dair güçlü sorular sorduran, bilimsel ve felsefi pek çok tartışmayı harmanlayan düzgün bir kitap. 10 bin yıl evvel dünyanın değişik coğrafyalarında ırmak uzunluklarına, verimli topraklara yerleşerek büyük bir atılım yaşayan insanlık bugün neyi koruma edip, neyi değiştirmeli? Yükselen emperyal bir güç olarak Çin bu soruya fikir sistemini, bilim ve teknolojiyi geliştirerek kendince bir karşılık üretiyor. Bu türlü bir kitabın bilimkurguyu metafizikle harmanlanmış fantastik masallara çeviren, kültürü içeriksizleştirip kullan-at bir cümbüşe çeviren Batı’dan değil de onun şu an gereğince güçlü olmayan rakibinden gelmesi tesadüf değil. Çağdaş dünyada yükselen bir gücün hakimiyet gayretini kazandığı oranda kültürde yerinde sayıp, içi boş eserler üretmesi de örüntünün bir modülü.
2008’de Çin’de birinci cildi basılan Üç Cisim Problemi üç ciltlik bir roman. Dünyada gördüğü büyük ilgiye Batı da kayıtsız kalamadı ve Netflix eliyle diziye çevirdi. Dizi, kitaba Batı’nın kolonide keşfedilen nadide eserlere uyguladığı tarifeyi uygulamış. Onu kıymetli lakin işlenmemiş bir hammadde olarak ele alıp, iç tutarlılığını bozup, tekrar kurgulamış. Yerleri, kahramanları ve en kıymetlisi tartıştığı fikirleri Batılı muadilleriyle değiştirmiş. Bunun mümkün olmadığı yerde olayı, olguyu, fikri karikatürize etmiş ya da tümden dışlamış. Rastgele bir soru sordurmayan, istediğimiz an kapatma tuşuna basabileceğimiz keyif verici bir görüntü oyunu havası var dizide.
Stephen Hawking’e dünya dışı varlıklar sorulduğunda matematiksel olarak “dünya dışı varlıkların var olduğu, dünya dışı varlıkların dünyayı keşfetmesinin insanlığın sonunu getirebileceği” cümlesiyle karşılık vermişti. Lakin Shakespeare’in ünlü kelamından uyarlarsak “çürüyen bir şeyler var krallıkta.”
Ye Wenjie yeni bir kültür, yeni bir dünya hasreti için her şeyi yok edecek pür çok bir adım atar, umudunu dünya dışı varlıklara bağlar. Dünya dışı varlıkların dünyanın varlığını öğrendiği anda birinci yaptıkları şey dünyadaki bilgi birikimini yok etmeye çalışmak olur. Bu bilgi birikimi dünyayı ve insanlığı kurtaracak mı yoksa bilgi üzerindeki tahakküm bağı bu kurtuluşa ayak bağı mı olacak, bu sorunun da karşılığını ararız.
Tüm bu sorular insanlığın ve yarattığımız kültürün etrafında dolaşan çoklu bir cisim sorunu, çoklu bir cendere üzere. Buradan çıkışın yolu bizi birebir arayışa götürür; yeni bir dünya, yeni bir kültür.
[i] Cixin Liu. 3 Cisim Problemi. Çev. Zeynep Özmeral. İthaki Yayınları, 2015.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
