Uçağa binerken cep telefonunuzu uçuş moduna alarak sağduyulu davrandığınızı düşünüyor olabilirsiniz. Telefon sinyalinin uçağın navigasyon sistemlerini etkileyerek felakete neden olabileceğini düşündüğünüz için kimse size meczup diyemez. Ne var ki uçuş modu mecburiliği büyük ölçüde bir efsanedir, havayolu şirketlerinin telefonunuzu kapatmanızı istemesinin öteki bir nedeni vardır.
Avrupa ülkeleri 2022’de uçuşlarda telefon görüşmelerine ve data kullanımına müsaade vermeye karar verdi. Tüm uçaklara telefon sinyallerinin uçağın irtibat sistemleriyle kesişmemesini sağlayan bir trafik kontrolörü olan “piko hücre” takılmasını mecburî kılıyorlar. Fakat piko hücreler yeni değil, yirmi yıldan fazla müddettir kullanılıyorlar.
Piko hücre olmasa bile telefonların uçağın elektrik sistemlerine müdahale ettiğine dair deliller oldukça azdır. ABD’de Federal Havacılık İdaresi’nin (FAA) 2012’de yaptığı bir araştırmada cep telefonu kullanımından kaynaklanan uçak arızaları konusunda bulunan inandırıcı örnek sayısı neredeyse sıfırdır. Bu mevzudaki delillerin birçok anekdot niteliğindedir yahut vakit aşımına uğramıştır.
Uçuş modu zorunluluğunun asıl nedeni şudur: Havayolu şirketleri insanların uçuş sırasında cep telefonlarıyla konuşmayı bırakmayacağını, bunun da daha fazla “hava öfkesi” (yolculuk geriliminin neden olduğu bir tıp davranış bozukluğu) olayına yol açacağını düşünüyorlar. Bu yüzden uçuş regülasyonlarını belirleyenler uçaklarda telefon görüşmelerini ve data kullanımını yasaklamayı sürdürüyorlar (Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği pandemi periyodunda bu hadiselerin ikiye katlandığını açıklamıştı).
Uçak seyahati geriliminin neden olduğu şiddetli öfkeden mustarip olanlar uçuş vazifelileri ve başka yolcular oluyor. Hava öfkesi, ABD’de hayli büyük bir sorun ve giderek kötüleşiyor. FAA, 2021-2023 ortasında 10 binden fazla öfkeli yolcu rapor etti, bu sayı 2018-2020 ortasına kıyasla yaklaşık yüzde 300’lük bir artış manasına geliyor. Fakat, uçuş moduna ait rivayetin hâlâ dolanımda olmasının nedeni de budur.
ABD’de federal yasalar gereği uçak mürettebatının talimatlarına uymanız mecburidir, buna uçuş modunu açmak da dahildir. Bu teknolojiye yönelik tartışmalar ne olursa olsun, telefonunuzu uçuş moduna almadığınız için para cezasına çarptırılabilir yahut mahpusa girebilirsiniz.
Efsanenin kökenleri
Federal Bağlantı Komitesi (FCC) 1991’de “yer şebekesi etkileşimi” münasebetini öne sürerek uçaklarda cep telefonu kullanımını yasakladı. Bir noktada bu yanlışsız olabilirdi, lakin 2005’te bir FCC üyesi Kongre önünde verdiği tabirde piko hücreler nedeniyle bunun artık bir sorun olmadığını belirtti.
FAA yöneticisi Nicholas Sabatini ise tabirinde “1991’den bu yana cep telefonu teknolojisinde kaydedilen ilerlemeler sayesinde [FCC’nin] uçuş sırasında 800 MHz cep telefonu kullanımını yasaklayan kuralına karasal ve kabin içi hücresel ağları korumak için gereksinim duyulmayabilir” demişti.
Ancak uçaklarda cep telefonu kullanımını yasaklayan kural geçerliliğini korudu. 2013’te FCC’nin yeni başkanı Tom Wheeler uçuşlarda telefon görüşmelerine ve data kullanımına müsaade vererek işleri değiştirmek istedi. Bu, büyük bir tartışma başlattı fakat teknolojik tasalarla değil.
Oregon Delegesi Greg Walden o periyotta Washington Post‘a verdiği demeçte “Uçaklarda cep telefonlarına müsaade verilmesi kulağa yeni bir reality gösterinin tanıtımı üzere geliyor: 30 bin feet yükseklikte kafes dövüşü” diye karşılık vermişti.
Tom Wheeler “Baştan söyleyeyim, elbette anlıyorum. Yanımdaki koltukta oturan kişinin 35 bin feet yükseklikte cıyaklamasını ben de istemem,” demişti. “Yeni teknoloji eski kuralı geçersiz kıldığından, hükümetin havayolu şirketleri ile yolcularını ortasından çekilmesi gerekiyor.”
Tartışmalar bütünüyle hava öfkesiyle ilgiliydi. Lakin, regülasyonları yapanlar ve havayolu şirketleri uçak içi telefon görüşmelerinin gökyüzünde “kaos yaratacağı” kaygısıyla kuralın yürürlükte kalması için FCC’ye baskı yaptı. Bu nedenle, eski kurallar uzun müddettir yürürlükte. Uçuş modu bir güvenlik tedbirinden fazla hükümetlerin bize dayattığı bir nezaket kuralıdır.
Peki, nasıl ikna oluyoruz?
Daha evvel ele aldığımız efsaneler üzere, uçuş modu masalına da inanmamız gerektiğini hissediyoruz. Zira uçmadan evvel çok şeye katlanıyoruz; güvenlik ismine ayakkabılarımızı çıkarıyor, metal dedektörlerinden geçiyor ve su şişelerini çöpe atıyoruz.
Tüm bunlardan sonra telefonunuzun uçuş modunu açmak da sıkıntı gelmiyor. Cep telefonu kullanımının yolcuları daha öfkeli yapacağını kabul ederseniz, uçuş modunun seyahati daha inançlı hale getirdiğini argüman edebilirsiniz. Ne var ki, cep telefonu kullanımının hava öfkesini artıracağına dair gerçek bir delil yok. Bu, bir spekülasyondan ibaret.
Günümüzde neredeyse her uçuşta fiyat karşılığında kablosuz internet kontağı alabiliyorsunuz, bu da sesli arama yapmanıza, internette gezinmenize ve oyunlar oynamanıza imkan tanıyor. Fakat uçaklarda daha fazla piko hücre olursa muhtemelen bunu fiyatsız olarak yapabilirsiniz.
Uçuş modunun gerekliliğine inancımızın altında kolektif bir uçuş korkusu yatıyor. Hepimiz oyunu kuralına nazaran oynamak istiyoruz ki her şey yolunda gitsin. Uçuş modunun güvenliğimiz için mecburî olduğuna dair efsane içimize o kadar işlemiş ki kullanmadığımız vakit kendimizi hatalı hissediyoruz.
*Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından Maxwell Zeff’in Gizmodo’da yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle bilinmeyen bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
