Vakti çağırmak

İnsan yeteri kadar ve yalnız kendi kendine konuşursa, yağan yağmurda bile kendisinin hissesi var sanıyor.

Belediyenin çay bahçesindeyiz. İnandığımdan değil ya, denk geldiğinden, biraz da yaşça büyük bayan akrabalarımla konuşma, hayatı paylaşma yolumuz bu olduğundan, halama fal baktırıyorum. Bu anıyı saklayalım istiyorum ikimiz de: “Hanende bu türlü uzun uzunluklu biri var, yüzün ondan yana dönmüş, bak, görüyor musun? Aranızda bir melek. İkinizi de koruyor.”

Suratımda yarım gülümseme, aklıma gelen isimlerin uzunluklarını hatırlamaya çalışıyorum. Daha doğrusu spesifik olarak birine on santim ekliyorum. Kim bilecek? Fikir tarihinin en bayat sorularından biriyle karşı karşıya kalıyorum o an, insan inandığı için mi görür, gördüğü için mi inanır?

Epey karamsarım bu ortalar. Dünyanın çürüdüğünü bir an düşünmeyeyim, nereye gitsem burnuma bir koku geliyor. Bu kokuyla baş etmek, onu açıklamak için herkesin bir tekniği var. Örneğin, her şeyin gerisinde kirli işler olduğunu düşününce, burun çöp kokusu alıyor. Kesinlikle CIA bir ülkede zımnî çamaşırlarını yıkıyor, öteki nasıl bir açıklaması olabilir ki? En sevdiğim açıklama bu. En doğruya yakını da bu. Çok sevmediğim bir diğer formül, kokuyu bastırmak için büsbütün diğer şeyler koklamak, baştan aşağı parfüm boca etmek olabilir. Veya taze salatalık kokusu üzere inceliklere, bir salatalığın taşıyamayacağı kadar ağır kokuları bindirmek, küçük şeylerle memnun olma kandırmacasına dahil olup herkesi hıyar koklamaya çağırmak… Yakın arkadaş etrafımda en çok duyduğum ise yıkama isteği, dünyayı şöyle bir çitilesek, bu pislik aksa gitse, tertemiz çarşaflar serip üzerinde uzunluklu boyunca yeni bir dünya nizamı için sevişsek.

Yani dünyanın döndükçe çürüyen bir elma olduğuna herkes hemfikir, bunu hiç sorgulamıyoruz. Bu elma benzetmesini birinci nerede duyduğumu hatırlamaya çalışıyorum. Tahminen çok eskidir, tahminen dünyanın çürüdüğüne inanmamızın yarattığı fanteziler benim faldaki kısa aşığıma benziyordur. Evvel bu değişmezliğe, sonra da o değişim için kaçış fantezilerine inanmamız içindir. Bu benzetmeleri kim data olarak işliyorsa, değişmez değişim onların işine geliyordur?

Algoritmalarla işleyen sanal bir dünya. Dahiyane bir buluş. Tahminen ucu Antik Yunan’a dayanan bu paradokslu soruya, insanüstü matematiksel karşılık. Tabi ya, içinden çıkamayacağın kadar imgeye boğulursan, soru kıymetsizleşir, kendi kendini fesheder. Seçtiğini ve elediğini dahi bilmeden, karşına gelen niyete, beşere, elbiseye baktığında aşman gereken bir uzaklık varken, o uzaklık atlanır.

Dokunmanın, kavramanın, hissetmenin kendisi, eleyerek ve seçerek gerçekleştiğinde temas çift taraflıdır. Bazen komiktir ancak bir elbise de sana geri dokunuyor. Hikâyeleşiyor, dokulanıyor. Zihinde yetişkinleştikçe saniyelik reflekslere inse de aşılması gereken yollar daima var. Şuurun ve bilinçdışının el ele elektrik akımlarıyla canlandırdığı imgeler, hafızanın derin köşelerinden çıkan kokular, öğrenilmiş, tercih edilmiş, tabir edilmiş kavramlar var. Bunları bulup çağırmam gerekiyor bakarken. Bu sayede gelecek var. Gelecek gelecekte değil, artık içinde geçmişle birlikte, bir kararı çağıran gelecek olarak var. Geleceği var eden şey, fal baktıran merakım, soruları atlamadan beni zihnimde dolandıran vakitlerin toplamı.

Ama ne vakit toplumsal medyaya girsem bu temasın bir istikameti sekteye uğramış hissediyorum. Abartılı bir benzetmeyle söylemek gerekirse, bir savaşta kolumu kaybetmişim ancak bazen onu hâlâ yerinde hissediyorum üzere. Kaybolan şey kolum değil de vakit duyum. Her şey donmuş üzere.

Burada eksik kalan bir yan var, teknolojinin cürmü yok, onların sahiplerinin bizim içimizde yok etmek istediği bir şey var, muvaffakiyete da çok yakınlar. Yüzyıllardır aşağı üst birebirdi. Hatta kısa bir tarih kesiti alırsak, sahipler ortasında miras bağını bile bulabiliriz.

Bugün şirketler yapıyor bunu, tüketimin asılları buradan güç alıyor. İstek buradan üretiliyor. Bu kadar hayatları ele geçirmişken bunun dışında kalma daveti yapan bir ilkel anarşizm ise dünya çitilemekten hallice bir fantezi.

Zaten neden dışında kalasın ki, bu araları zihnim kat etseydi objektif mi olacaktım, umurumda değil ki objektif olmak. Ben, falımı dinlerken, sanki diyorum, kelamın kitleselleşen, harekete dönen hali, gerçeğin donmamış bir habercilerinin devingenliği yok olan kolumla mı ilgili?

An donuyor, başımı ekrana eğiyorum, dönenmeye başlıyorum.

Bir latife, bir cinayet, bir yardım çığlığı, bir tespit… Başımı kaldırıyorum, an devam ediyor.

Benim derdim kanıdan, harekete, aksiyondan fikre giden öteki aralıklarda nasıl yol alınacağını çözmek. Zira vakit duyusu olmadan, bu yolda ilerlenmiyor.

Gözünü buraya diktiğin dakika, bir demeç bütünü oluyorsun, bir tutarlılık anıtı.

Gördüklerine bir kıyafet dikiyorsun, bir temsil veriyorsun, bir çocuk oyunu üzere giydiriyorsun onu, ekler yaparak, keserek, biçerek. Uyumsuz yerleri göz arkası ederek, hatta göz gerisi etmeyi kendi algoritmana öğreterek. Sonra tesadüfen minik bir çatlak olursa cihanında, bir uyumsuzluk çarparsa gözüne varlığın maksat alınmışcasına o uyumsuzluğu yok etmek istiyorsun. Oradaki şahsî sahiplenişini bile öğretiyorsun zihnine, karşına artık çatlak diye de daima birebir uyumsuzluk çıkıyor.

Sen kendinin bir karikatürüsün; ötekin de, ötekinin bir karikatürü.

Bireylerin ne olduğu umurumda değil, sermaye sahiplerinin ve ona muhalif örgütlerin de gözü burada olmasaydı, onlar da bireylerin gözünün içine bakmasaydı.

Kitleler bu türlü yetilerini kaybettiğini bile bile neden buna devam eder, anlamak güç. Halbuki karşılık tarihin kendisinde duruyor, milyarların falla münasebetinin bundan bir farkı var mıydı?

Algoritma işleten yazılım fikrine bir kere daha hayran kalıyorum, dünyanın en eski sorusunu, dünyanın en eski eğilimlerinden birinden ilhamla yanıtlamış. İstemeden ikna edildiğimiz, bağımlı hâle geldiğimiz büyü, kehanet bu. Geleceği denetim edemiyorsan, biraz rahatlamaya ne dersin, biraz aklını dağıtmaya ne dersin, biraz deşarj olmaya ne dersin, biraz oyun oynamaya ne dersin, vakit hissini yok ederek geleceğin yükünden büsbütün kurtulmaya dersin?

Bununla, kahinlerle arbede edildiği üzere arbede edilemez mi?

Falı bakan halam, söylediklerini onaylamam için gözümün içine bakıyor. Nerelere gitti aklım, en son ne dedi bilmiyorum fakat hayli bir şey bildi. Evet ben de geleceğin yükünden kurtulmak isterim. Halam benim için endişelenmesin diye söylediklerinden kendime çıkardığım sonuçları çaktırmamam gerek, ama çabaladıkça, gerçekle ne kadar ilgisi var bilmediğim kehanetler beni ele geçirdikçe büyüyorum. Fizikî olarak büyüyorum. Halbuki küçük bir beldenin, belediye çay bahçesindeyiz. Her şey içe çekilerek küçülmüş, beşerler, masalar, masa ayaklarının altında uğraşla yürüyen karıncalar. Kendimi fecî iri hissediyorum. Aşığımı daha da kısa. Oturduğum plastik sandalyenin bacakları esnemiş olmalı. Sıcak var, kalkamam, sandalyenin benimle bacağıma yapışık halde kalkma ihtimali var. Halamın her kelamı içimdeki kaygı tahtasının tam ortasına isabet ettikçe yeterlice genişliyorum hem ben hem sandalye. Yabancılık hissi bu sefer fizikî olarak göğsümün tam ortasında, göğüslerim bile büyüyor nefes aldıkça.

Bir hışımla kalksam ufalacağım yine. Kendi boyutlarıma, kendi gerçeğime döneceğim. Beni bu hislerden kurtaran anıları çağırıyorum, sıradan insanların en düzgün yaptığı şey bir hışımla kalkmaktır.