Nerdeyse çeyrek asır evvel, televizyonlarda ve gazetelerde Gölcük zelzelesi konuşuluyordu. Bugün hükümetin gerisine dizilenler, o günlerde “devlet nerede?” diye soruyordu. Bu yazı, iki olayın şartlarını kıyaslamak için yazılmıyor. Bugün kıyasların değil, sürekliliğin görünürleştiği bir gerçekle yüz yüzeyiz: Yağmanın sürekliliği.
Binalardan çalınan demirden insanlardan çalınan tasaya kadar her yerde soygun var. Yerle bir olan yeni binalardan birini yapan şirket, açıklamasına “kader” lafını sıkıştırıyor. Halbuki binanın altına açılan market yapının kolonlarını kesmiş. Enkazdan sağ çıkmış bir depremzedenin burnuna muhabir mikrofonu dayıyor. Fonda acıklı bir müzik. Yaşadıklarımız aslında söylenebilecek her şeyi söylerken, kamu kaynaklarıyla birinci günden ilan edilmeyen seferberlik, mucize ve mukadderat anlatısını pekiştirmek için usulen ilan ediliyor. Hepsi yağmanın farklı görünümleri.
“Önce cenazeler kalksın, artık siyasetin sırası değil” diyenler, temelinde kendileri için müddet istiyorlar. İstiyorlar ki felaket esnasında yeni çıkarlar planlanabilsin. O denli büyük bir süratle oluyor ki bunlar, geçmiş de tekrar yazılıyor. “Hazırlıklı olunabilir miydi?” bedelli bir sorudur, fakat karşılığı da karmaşık değil. Elbette olunabilirdi.
Yönetim nihayetinde halktan devralınmış yetkinin, kaynaklar kapasitesince halk için faal kullanımıdır. Zelzelesi siyasetin konusu yapan fay sınırı bu tarifteki kırılmadan geçiyor. Halkına bağlı yurttaşlar tarafından değil, kendi sınıfına ve ailesine hizmet eden tüccarlar tarafından yönetiliyoruz. Aktörler yer değiştiriyor, kendi felaket hesaplarını, kâr-zarar tablolarını çıkarıyorlar. Onların tahlillere dayalı sarsıntı yorumları ile bir depremzedenin “buraya bir çadır gönderin, nerede bu çadırlar?” sorusu ortasında uçurum var. Bu uçurumu görmek, bilmek için teyide muhtaçlık yok. Yağma, o derinleşen uçurumdur.
Sivil toplum devletin yetemediği yerleri varlığıyla doldurur, böylece sistemi işler kılar. Sivil toplum tek başına bir tertip kuramaz, mevcut sistemin acil durumlarında yaraları sarmaya yardımcı olur lakin tek başına güzelleştiremez. Üstelik kurumlarının birden fazla özelleştirilmiş bir ülkede dış bağımlılık sivil toplumun da belini büker. Kaynaklar devletin elinden çıkıp yerli ve yabancı şirketlere verildiğinden, hayati kıymete sahip madencilerin bölgeye gelmesi için davet yapmak zorunda kalırsınız. Dernekler materyal bulmak için şirketlerle pazarlık yapar, gerekli eserler için para tekrar halktan toplanır, kısmi indirimlerle alınır. Kıyılan bizim hayatımız değilmiş üzere, tüm bunlar zati bizim emeğimizden çalınanlarla kurulmamış üzere, bağış bekleriz. Üstelik şirketlerin vergilerinden düşecekleri bağışlar. Üstelik şimdiden akbaba üzere üşüştükleri bir kaynak birikimi. Öfkelenmemek elde değil, bu öfkenin de teyide gereksinimi yok.
Bir de bu aciliyete iktidarın her şeyi tek elden yönetme hırsı eklenirse, afetlerin doğuracağı boşluklara yerleşebilecek çoklu yetki dağılımının önüne geçmek için halkın üzerindeki baskı katlanır. O kadar kırılganlaşır ki idare, cüretini dehşetinden alır. Cüreti ile korkusu birbirinden beslenir, harika hâller olağanlaşır. Bir hafta boyunca yavaş dediğimiz her şey, yasak kararlarından başlayarak hızlanır. Bir hafta boyunca kullanılmayan o kapasite, sorun rant olunca birden heybetiyle meydana çıkar. Yardımdan, sevdiklerinden, hayattan mahrum kalmış insanları, kendilerine muhtaç bırakacak tüm kurumlar yardımlaşma ağına göz diker, süratle orada uzunluk gösterir. Yeni yağmalar için.
Bilgimizin sonları geçmişle sonlu değil, geleceği de biliyoruz şimdiden. Zira bir ayağımız bugünde bir ayağımız 24 yıl öncesinde. Bir gözümüz burada, bir gözümüz geçmişte. Tekrar de devam etmek gerektiğini, elimizden ne geliyorsa yapmamız gerektiğini biliyoruz. Ancak kâfi mi?
Hangi hijyen eserine, kuru besine, bebek mamasına yetebilir halkın dişinden tırnağından artırdıkları? Bu dayanışmanın politik bir örgütlülüğe evrilmesinin kıymeti burada, gereksinim duyulan her şeyin acilen fiyatsız ulaştırılmasında. Bu yağma tertibine meydan okumak bizim elimizde.
