Yalnızlık politik bir meseledir

Birleşik Krallık merkezli Co-op Vakfı’nın geçenlerde yayımladığı bir araştırmanın sonuçları pek de şaşırtan değil. Geçim krizi derinleştikçe, gençler de giderek yalnızlaşıyor. Yaşları 10 ile 25 ortasında değişen 2.000 bireyle yapılan anket, büyük çoğunluğun (%95) yalnız hissettiğini, bu insanların yarısından fazlasının parasızlığı münasebet gösterdiğini ortaya koydu. Bu, daha genç iştirakçiler için para ezası çeken ve kesenin ağzını kapatan ebeveynler, çalışanlar için ise maaşlarına vurulan darbeler manasına geliyor.

Kiradan biraya her şey daha da pahalılaşırken, pek çok insan daha az toplumsallaşıyor. Flörtleşmekten elini ayağını çeken de çok. Kimse McKinsey’nin Kasasından İdare Danışmanlığı Sırları (Management Consultancy Secrets from the Vaults of McKinsey) üzere kitaplar okuyan biriyle girişilen iç karartıcı sohbetlerle sonuçlanabilecek bir akşam için 40 pound verecek durumda değil ya da vermek istemiyor. Finansal güvencesizlik hayati gereksinimlerimizi giderebilme hünerimizi sınırlamakla kalmıyor, hayatı eğlenceli hâle getiren arkadaşlıklardan ve bağlardan keyif alma marifetimizi de sınırlıyor.

Tabii daha önemli sonuçlara da yol açabiliyor. Gittikçe daha izole ve garantisiz bir hayat süren beşerler daha çok endişeleniyor, depresyona giriyor. Bu da kıymetli bir bahis, zira yalnızlık akıl hastalığının hem sebebi hem de sonucu. Yalnızlığa eşlik eden gerilim vücut sıhhatimizi da mahvediyor, bağışıklık sistemimizin reaksiyonlarını, kan basıncımızı, bilişsel işlevlerimizi etkiliyor. Sıklıkla atıfta bulunulan bir çalışmaya nazaran yalnızlık, günde on beş sigara içmek kadar makus.

Yine de yalnızlığı münferit bir sıkıntıymış, doğal felaket ya da hayatın şanssız bir gerçeğiymiş üzere göstermeyi hedefleyenlere kuşkuyla yaklaşmalıyız. Birleşik Krallık devleti bunu çoktan yaptı bile. Theresa May’in 2017’de açıkladığı “yalnızlık stratejisi” topluluklara ve küme aktivitelerine finansman sağlamaya odaklanıyor, bizi “iyi niyet gösterileriyle” sorunu şahsen çözmeye teşvik ediyordu.

Sorunun politik boyutunu görmeyi ısrarla reddeden bu yaklaşımın tesirli olmaması şaşırtan değil. Yaşlılar ya da rastgele bir sebeple meskenden çıkamayanlar için arkadaşlık programları ya da mesken ziyaretleri üzere maksat odaklı müdahaleler mantıklı olabilir. Halbuki gençlerin birden fazla için sorun çok daha kolay, çok daha başa çıkılmaz halde. Şayet hayatlarımızda daha az güvencesizlik, yoksulluk ve gerilim olsaydı, daha az yalnız hissederdik.

Geçim krizi insanların ortasında yeni pürüzler oluşturda da Theresa May’in 2017’deki müdahalesi bunun bugüne mahsus bir olgu olmadığını gösteriyor. Yalnızlık pandemi vakti nasıl arttıysa, artık de iktisat yüzünden artıyor. Lakin bu etkenlerden hiçbiri tek başına suçlanmayı hak etmiyor. 2019’da yapılan bir anket, gençler ortasındaki yalnızlık oranında çok az bir değişim olduğunu gösteriyor. Bu sürecin ne vakit başladığını tam olarak belirlemek kolay değilse de (örneğin yalnızlığın modernitenin kaçınılmaz bir özelliği olduğunu sav edebilirsiniz, daha az ikna edici olmasına karşın insanlığın fıtratında olduğunu bile söyleyebilirsiniz) Britanya’daki yükselişinin 2010’lardaki kemer sıkma siyasetleriyle ilişkili olduğu kuşku götürmez.

Bu mühlet boyunca kamusal alanın yok olmaya yüz tuttuğunu gördük. Yüzlerce kütüphane ve gençlik kulübü kapatıldı, halka mahsus parkların bütçeleri kesildi, milyonlarca kilometrelik otobüs rotaları kaldırıldı, kırsalda yaşayan beşerler ortada kaldı. Para harcamamızın gerekmediği toplumsal alanlar eksilirken, kol gezen emlak spekülasyonu ve buna alkış tutan mahallî meclisler sağ olsun, özel dal de pek güzel durumda değildi. 2010’lar sona erdiğinde onyılın başına kıyasla çok daha az bar, gece kulübü ve cümbüş mekânı vardı, tabuta son çiviyi pandemi çakmıştı. Ucuza toplumsallaşmak her geçen gün daha da ulaşılmaz hâle geldi.

Günümüzde bilhassa gençler giderek daha da süreksiz hâle gelen hayatlar yaşıyorlar, bu da topluluklar oluşturmayı çok zorlaştırıyor. Gençler yaşadıkları meskeni sıklıkla, konut sahipleri kirayı her artırdığında değiştiriyor, akabinde da sonlu sayıda yere gidebiliyor, maddi güçlerinin yeteceği, çalışabilecekleri işlerin bulunduğu yerleri tercih ediyorlar. Daima hareket hâlindeyken yaşadığın mahallî toplulukla ya da ondan geriye kalanla daha sağlam bir münasebet kurmayı geçtim; güzel, alelade toplumsal etkileşimler yakalamak bile zorlaşıyor. Güçsüzlüğe ve tedirginliğe yol açan güvencesizlik, hayatlarımız zayıf temeller üzerine inşa edilmiş üzere hissettiriyor. Beşerler rüzgâra kapılıp gidiyormuş üzere görünüyorlar, zira sahiden de öyleler.

Bazılarının sorunu ise tam zıddı, bir cins sıkışmışlık hissi, onların yalnızlığının temel nedeni bu. Newcastle Üniversitesi’nde yalnızlık coğrafyaları üzerine araştırma yürüten akademisyen Jessie Kelly’nin, “kemer sıkma siyasetleri, merkezi hükümetin yatırımlarını çekmesi ve endüstriyel faaliyetlerin kaldırılması sonucu yalnızlığın artması için verimli bir araziye” dönüşen gelen Durham bölgesindeki bulguları tam da buna işaret ediyor. Bu his kimi vakit uygun sıhhat hizmetine erişmek için aylarca beklemekten, kimi vakit da insanların işlerinin sallantıda olmasından yahut berbat konutlarda yaşamalarından kaynaklanıyor. İnsanların sosyalleşecek parası yok, üstüne üstlük bitkin ve gerilim içindeler.

Kelly’ye nazaran yalnızlık problemini ele almayı hedeflerken politik ve ekonomik ölçekteki kararların bu sorunlarda nasıl da hayati bir rol oynadığını teslim etmeyen her teşebbüs nihayetinde yüzeysel kalıyor. O kısma gelmek için de yalnızlıkla ilgili konuşma biçimimizi değiştirmemiz gerekiyor.

Günümüzde yalnızlık söylemi çoklukla istemsiz bekarların teşkil ettiği tehdide ya da TikTok’ta fazla vakit geçiren ergenlere odaklanıyor. Tüm gücümüzü hem – şiddet kapasitesine dair pek de temelsiz sayılmayacak tasalardan ötürü – önemli bir kaygı kaynağına hem de sol liberal mitolojisinde bir tıp iblise dönüşen genç, öfkeli, heteroseksüel erkek heyulasına harcıyoruz. Anti-feminizm araştırmacısı ve Man-Clan [Erkek Klanı] isimli podcast’in ortak sunucusu Dr. Annie Kelly’ye göre bu, “beyaz erkek yalnızlığı ve yabancılaşmasının öbür kümelere kıyasla daha büyük bir sorun olduğu” algısını doğurma riski taşıyor. Bilhassa istemsiz bekarlardan bahsedilirken kullanılan “safiyane” tabirler, yalnızlığın seks yapmamaktan kaynaklandığına dair yanlış bir varsayımın ortaya çıkmasına neden oluyor. Bunu da bayanların daha az yalnız olduğu, zira istedikleri vakit seks yapabilecekleri yanılgısı izliyor.

Öte yandan heteroseksüel erkeklerin yalnızlık problemine gösterilen reaksiyonlar de pek yararlı değil. “Erkeklerin yalnızlıklarının kendi hataları olduğunu belirten, karakter eksikliğinden kaynaklandığına işaret eden bir liberal telaffuz peyda oldu,” diyor Dr. Kelly. “Bu da tehlikeli, zira çok sağ kümelerin ve istemsiz bekârların bu erkekleri ortalarına katmak için kullanabilecekleri iletisi güçlendiriyor: Toplum sizden nefret ediyor, sizi anlamıyor, sadece bu şiddet dolu yerde topluluk hissini yaşayabilirsiniz.” Bence de solun yalnızlığa verdiği karşılıklardan biri insanları “aile konutunun bodrum katında yaşayan ezikler” olarak nitelendirip onlarla alay etmek olmamalı, bilhassa de bu tıp tanımlar uygun kalpli, politik bilince sahip pek çok insanı da kapsıyorken.

Buna rağmen göçmenlerin ve mültecilerin yalnızlıkla daha çok uğraş etmek zorunda kalmaları (bu da şaşırtan olmayabilir, hakikaten onların teminatsız işler, ırkçılık ve yabancı düşmanlığıyla karşı karşıya kalma ihtimalleri de daha yüksek) ya da engelliler ortasında – aslında daima yüksekken – son yıllarda önemli ölçüde artan yalnızlık hissinin pandemiyle daha da makûs hâle geldiği pek konuşulmuyor.

İş toplumsallaşmaya geldiğinde bilhassa engellilerin parasızlık dışında da gayret etmeleri gereken şeyler var, bu da sorunun herkese biraz daha fazla para vererek çözülebileceği fikrini çıkmaza sokuyor. Bilakis, yalnızlıkla uğraşın kâfi olması için, gig iktisadı çalışanlarının problemlerine takviye olmaktan tutun mimarisiyle, çocuk bakımı teminatlarıyla herkes için erişilebilir bir kamusal alanın yine inşasına dek farklı nüfus kümelerinin şartlarına ve gereksinimlerine karşılık vermek gerekiyor.

Sosyal izolasyonun hangi cinsinden bahsedersek edelim, maddi şartlarla direkt bağlı olduğu bariz. “Gençlere ‘aslanın ağzındaki ekmeği kapmak’ yerine daha çok sosyalleşebilecekleri bir hayat sunmalıyız, bunu yapabilmemiz için de hayat pahalılığı azalmalı,” diyor Kelly. Büyük yapısal ıslahatlar olmadan bunun gerçekleşmesi güç görünüyor. Birkaç örnek vermek gerekirse, arkadaşlarınızı görmeniz için para harcamanızı gerektirmeyen kamusal alanlar; kira, ısınma ve beslenme üzere temel sarfiyatları karşılayabilmek için yaşadığınız gerilimi hafifletecek bir iktisat; öteki aktivitelere ve yeni şeyler öğrenmeye odaklanabileceğiniz, çalışmanızı gerektirmeyen vakit aralıkları, bir de bu vakitleri değerlendirebileceğiniz ortak alanlar.

Tabii, “Devrime dek maalesef mutsuz ve yalnız olmaya mahkûmsunuz, örgütlenin ve bahtınızın yaver gitmesi için dua edin!” demek de kaçak dövüşmek olur. Birey odaklı, kendi kendinize yapabileceğiniz vurgulanan tekliflerden kimileri, örneğin eski bir arkadaşınızla irtibata geçmek ya da internette tanıştığınız biriyle ucuz bira içmeye gitmek, mahallî topluluklara katılmak (mesela Birleşik Krallık’taki ACORN üzere bir yapılanmaya dahil olursanız, yalnızlığın kök nedenlerinden birini çözmek için de çaba verebilirsiniz) hâlâ bedelli.

Bunların hiçbiri başlı başına politik aksiyonlar değil. Bununla birlikte yapısal değişimler isterken – ve çaresizlik hissine karşı – beslenebileceğimiz, güç alabileceğimiz bir gerçek varsa, o da bağlanma dürtüsünün en fecî pürüzleri bile aşabileceğini hatırlamak.

*Bu yazı, Can Koçak tarafından James Greig’in Tribune’de yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.